«Όταν ελευθέρωσα το Άουσβιτς»

Στις 27 Ιανουαρίου 1945, ο στρατιώτης του Κόκκινου Στρατού Γιακόβ Βίνσενκο
άνοιγε διάπλατα την πύλη που πάνω της κρεμόταν η επιγραφή «Arbeit macht frei»
(«H εργασία απελευθερώνει»). Και βρέθηκε μπροστά στον τρόμο. Από αυτό τον
τρόμο ξεχειλίζει η διήγησή του για τη νύχτα που οι Σοβιετικοί ελευθέρωσαν το Άουσβιτς.

«Μέσα στο μισόφωτο αντιλήφθηκα μια παρουσία. Σερνόταν στα λασπόνερα, μπροστά
μου. Γύρισε και φάνηκε το ασπράδι από τα τεράστια γουρλωμένα μάτια. Σωπαίναμε
κι οι δυο. Από μακριά αντηχούσε ο υπόκωφος ήχος από εκρήξεις. Από τους δυο
μας, μονάχα εγώ ήξερα πως ήταν βολές από το πυροβολικό των Γερμανών που το
είχαν βάλει στα πόδια. Σαν να βρισκόμουν μπροστά σε ένα φάντασμα, μου πέρασε η
σκέψη μήπως είχα κιόλας χτυπηθεί, μήπως είχα σκοτωθεί. Δεν ονειρευόμουν.
Βρισκόμουν μπροστά σε έναν ζωντανό νεκρό. Πίσω του, πέρα από την καταχνιά,
διέκρινα δεκάδες άλλα φαντάσματα. Κινούμενα οστά, που τα συγκρατούσε μαζί
μονάχα μια στεγνή και γερασμένη επιδερμίδα. H αναπνοή γινόταν αφόρητη σε αυτό
τον αέρα, που ήταν ανακατεμένος με οσμές από καμένο κρέας και περιττώματα.
Ένας συνάδελφος μού είπε πως βρισκόμασταν στο Άουσβιτς».

Στάχτη και κόκαλα

Δάκρυα χαράς. Πρώην κρατούμενοι αγκαλιάζονται. Δεξιά, ο Γιακόβ Βίνσενκο σε ηλικία 19 ετών. Κάτω, σήμερα, στα 79 του

Ο Γιακόβ Βίνσενκο είναι σήμερα 79 ετών και είναι ένας από τους τελευταίους
επιζώντες της σοβιετικής στρατιάς που απελευθέρωσε το Άουσβιτς. Όταν έφτασε
στο στρατόπεδο εξόντωσης με την 322η Μεραρχία Πεζικού του ουκρανικού μετώπου,
ήταν 19 ετών. Είκοσι μήνες νωρίτερα είχε τραυματιστεί στη μάχη του Κουρσκ –
δύο εκατομμύρια Σοβιετικοί στρατιώτες είχαν σκοτωθεί από τους ναζί.

«Πέρασα το πρώτο συρματόπλεγμα στις πέντε το πρωί», διηγείται. «Ήταν ακόμη
σκοτεινά, εκείνο το Σάββατο στις 27 Ιανουαρίου 1945. Δεν είχε πάγο, μονάχα
πατημένο χιόνι. Την προηγούμενη νύχτα, πολλές ζωές είχαν χαθεί στη μάχη. Πλάι
από ένα ντεπόζιτο, είδα τον ταγματάρχη Σαπίρο, έναν Ρωσοεβραίο, να ανοίγει
διάπλατα μια μεγάλη καγκελόπορτα. Στην άλλη μεριά είδα μια ομάδα
μικροκαμωμένων γέρων. Μα όχι, ήταν παιδιά. Και μας χαμογελούσαν». Μόνο ύστερα
από χρόνια ο Γιακόβ Βίνσενκο έμαθε πως είχε πάρει μέρος στην παραβίαση της
πύλης της κολάσεως. «Προχώρησα μπροστά. Έριξα μια ματιά στο ντεπόζιτο. Ήταν
ξεχειλισμένο από στάχτη και κομμάτια από κόκαλα. Δεν κατάλαβα πως ήταν τα
απομεινάρια εκείνων που είχαν βρεθεί εκεί μέσα». Τα στρατεύματα του Στάλιν δεν
γνώριζαν ότι υπήρχαν στρατόπεδα εξόντωσης. Μόνο η ανώτατη ηγεσία, στην
Κρακοβία, είχε ενημερωθεί ότι θα βάδιζε κατά του στρατοπέδου
Άουσβιτς-Μπίρκεναου.

Ετοιμοθάνατοι ικέτευαν

Εξήντα χρόνια αργότερα, καθισμένος σε ένα τραπέζι, στην έδρα του γραφείου των
βετεράνων, στη Μόσχα, ο Γιακόβ Βίνσενκο διηγείται την ιστορία του στην
εφημερίδα «Ρεπούμπλικα». «Όταν άνοιξα την πόρτα των παραπηγμάτων, άνθρωποι
ετοιμοθάνατοι ικέτευαν, έντρομοι μήπως τους σκοτώσουν. Όταν τους είπα πως ήταν
πια ελεύθεροι, δεν πρόσεξα στα πρόσωπά τους κανέναν ενθουσιασμό. δεν είχαν τη
δύναμη να νιώσουν χαρά».

Οι Ρώσοι που πέρασαν εκείνη την καγκελόπορτα ήταν σαν να βρέθηκαν σε έναν άλλο
κόσμο, για τον οποίο εκείνοι που είχαν απομείνει ζωντανοί δεν ήταν σε θέση να
μιλήσουν. «Χρόνια ήλπιζα πως κάποτε θα τα κατάφερνα να ξεχάσω, μα ύστερα
σκέφτηκα πως θα ήταν σαν να γινόμουν και εγώ συνένοχος, ένοχος. Έτσι τώρα
θυμάμαι, έστω και αν δεν είμαι ακόμη σε θέση να καταλάβω».

Ο ΟΗΕ TIMA TH MNHMH ΤΟΥ ΟΛΟΚΑΥΤΩΜΑΤΟΣ

«Το κακό εξακολουθεί να απειλεί τον καθένα μας»

TO KAKO που οδήγησε στην εξόντωση έξι εκατομμυρίων Εβραίων εξακολουθεί να
απειλεί σήμερα τον καθέναν από εμάς». Αυτό υπογράμμισε ο γενικός γραμματέας
του ΟΗΕ Κόφι Ανάν ενώπιον ηγετών από όλο τον κόσμο κηρύσσοντας χθες την έναρξη
μιας ειδικής συνόδου της Γενικής Συνέλευσης, της πρώτης αφιερωμένης στο
Ολοκαύτωμα. Ο κ. Ανάν υπενθύμισε πως ο ίδιος ο ΟΗΕ ιδρύθηκε ως «μια άμεση
απάντηση στο Ολοκαύτωμα» και επισήμανε πως αυτοί που εξωθούν σε μίσος και σε
μαζικές σφαγές δεν είναι πάντα εξτρεμιστές – μπορεί να είναι και άνθρωποι
πολιτισμένοι.

Στην ειδική σύνοδο της Γενικής Συνέλευσης επρόκειτο να πάρουν τον λόγο
επιζώντες των στρατοπέδων του θανάτου και οι υπουργοί Εξωτερικών του Ισραήλ,
της Γερμανίας, της Γαλλίας, της Αργεντινής, της Αρμενίας, του Καναδά και του
Λουξεμβούργου. H σύνοδος άρχισε με σιωπηλή προσευχή ενός λεπτού. «Πώς μπορεί
τέτοιο κακό να συνέβη σε ένα πολιτισμένο και πολύ εξελιγμένο έθνος-κράτος στην
καρδιά της Ευρώπης, καλλιτέχνες και στοχαστές του οποίου είχαν δώσει τόσα
πολλά στον κόσμο;», αναρωτήθηκε ο κ. Ανάν. «Είναι αλήθεια αυτό που έχει
ειπωθεί: “Το μόνο που χρειάζεται το κακό για να θριαμβεύσει είναι να μην
κάνουν τίποτε οι καλοί άνθρωποι”. Οι υποκινητές του μίσους δεν ήταν πάντα, και
μπορεί να μην είναι ούτε στο μέλλον, μόνο περιθωριοποιημένοι εξτρεμιστές»,
πρόσθεσε. Μολονότι ο κόσμος δικαίως λέει «ποτέ ξανά», η δράση είναι
δυσκολότερη. Μετά το Ολοκαύτωμα, γενοκτονίες συνέβησαν στην Καμπότζη, τη
Ρουάντα και την πρώην Γιουγκοσλαβία. Και αυτή τη στιγμή, «τρομερά πράγματα
συμβαίνουν στο Νταρφούρ του Σουδάν», τόνισε ο κ. Ανάν. Ο όρος «στρατόπεδο
συγκέντρωσης» ήταν ένας ευφημισμός για την εξόντωση ολόκληρων πληθυσμών,
περιλαμβανομένων των Ρομά, Πολωνών, Σοβιετικών αιχμαλώτων πολέμου,
ομοφυλοφίλων και πολιτικών αντιπάλων, πρόσθεσε ο γενικός γραμματέας. Αλλά η
τραγωδία του φόνου 6 εκατομμυρίων Εβραίων είναι μοναδική, υπογράμμισε, καθώς
εξοντώθηκαν τα δύο τρίτα των Εβραίων της Ευρώπης, ανάμεσα στους οποίους 1,5
εκατομμύριο παιδιά.

Στο βήμα των ομιλητών της Γενικής Συνέλευσης επρόκειτο να ακολουθήσουν ο
συγγραφέας Χόρχε Σεμπρούν, επιζήσας του στρατοπέδου συγκέντρωσης του
Μπούχενβαλντ, ως εκπρόσωπος του υπουργείου Εξωτερικών της Ισπανίας, καθώς και
ο νομπελίστας της λογοτεχνίας Ελί Βιζέλ, επίσης επιζήσας στρατοπέδου
συγκέντρωσης. Ο Πολ Γούλφοβιτς, υφυπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, ηγήθηκε της
αμερικανικής αντιπροσωπείας. H Ιταλία έστειλε τον πρόεδρο της Γερουσίας της
και η Ρωσία, τα στρατεύματα της οποίας απελευθέρωσαν το Άουσβιτς το 1945,
εκπροσωπείται από τον επίτροπό της για τα ανθρώπινα δικαιώματα.