Eνστάσεις

H ΛΕΞΗ ΤΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ: «Κουρδιστό πορτοκάλι». Έτσι αποκαλούσαν την
Εθνική Ολλανδίας που μεσουρανούσε τη δεκαετία του ’80. Το 1988 μετά τη νίκη
της με 2-1 επί της αντίστοιχης γερμανικής, σε όλο το Άμστερνταμ οι φίλαθλοι
πετούσαν στον αέρα… ποδήλατα, για να θυμίσουν τη μεγαλύτερη κλοπή ποδηλάτων
στην ιστορία, από τη Βέρμαχτ, στον B’ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Το πολιτικό οφσάιντ των (μεγάλων) ομάδων

Ο ΧΕΛΜΟΥΤ Κλόπφλες αναζήτησε, μετά την πτώση του Τείχους στο Βερολίνο, τον
φάκελό του από τη Στάζι. Ήταν ένας μεγάλος φάκελος που περιέγραφε με
λεπτομέρειες το μεγάλο του «αμάρτημα»: παρέμενε οπαδός της Χέρτα Βερολίνου. H
Χέρτα ήταν ίσως η δημοφιλέστερη ποδοσφαιρική ομάδα των Βερολινέζων, αλλά το
Τείχος, το 1961, χώρισε τους οπαδούς. H ομάδα βρέθηκε στο δυτικό κομμάτι της
πόλης, ενώ χιλιάδες οπαδοί της εγκλωβίστηκαν στο αντίθετο σημείο του ορίζοντα.
Αυτοί, με επικεφαλής τον Κλόπφλες ίδρυσαν έναν (παράνομο) σύλλογο και
παρακολουθούσαν στη… «φωνή της Αμερικής» την πορεία και τις μεταγραφές της
ομάδας τους.

Περίπου την ίδια περίοδο, στις 13 Μαΐου 1990, ο γιουγκοσλαβικός εμφύλιος
τροφοδοτήθηκε από την κλωτσιά που έριξε ο (Κροάτης) Ζβονιμίρ Μπόμπαν, ο
διάσημος ποδοσφαιριστής της Ντυναμό Ζάγκρεμπ, σε (σερβο)αστυνομικό, κατά τη
διάρκεια επεισοδίων στο ντέρμπι Ντυναμό – Ερυθρού Αστέρα Βελιγραδίου. Αν και η
εκδοχή ότι τότε ξεκίνησε ο εμφύλιος μπορεί να χαρακτηριστεί ως τραβηγμένη,
εντούτοις σήμερα, μπροστά στο γήπεδο της Ντυναμό υπάρχει ένα μνημείο με την
επιγραφή: «Στους φιλάθλους αυτής της ομάδας που άρχισαν τον πόλεμο εναντίον
της Σερβίας στον χώρο αυτό στις 13 Μαΐου 1990».

Θεωρείται κοινότοπη η διαπίστωση πως στο ποδόσφαιρο εκφράζονται και πολιτικές
αντιπαραθέσεις, αλλά μέχρι ποίου σημείου; Δεν είναι λίγοι αυτοί που σήμερα
υποστηρίζουν ότι παράλληλα έχει καλλιεργηθεί και ένας μύθος που βολεύει κυρίως
τους ιδιοκτήτες των μεγάλων ΠΑΕ αλλά και μεμονωμένους πολιτευτές. Και πως
αντίθετα απ’ ό,τι πιστεύεται, ειδικά οι μεγάλες ομάδες κάθε άλλο παρά μπορούν
να επηρεάσουν πολιτικά τους οπαδούς τους.

Οι μεγάλες ΠΑΕ εκμεταλλεύονται…

… την Ιστορία, η οποία όμως δεν τους αφορά. Όντως στα χρόνια λίγο μετά τον
B’ Παγκόσμιο Πόλεμο, όπου άκουγες ομάδα (στην Ελλάδα) με όνομα όπως
Προοδευτική ή Αναγέννηση ή Αστέρας υποδηλωνόταν η σχέση της με το KKE. Στην
Κύπρο είναι γνωστή η σχέση του ΑΠΟΕΛ με το ΑΚΕΛ και της Ομόνοιας με τη Δεξιά.
Στην Ιταλία δεν χρειάζεται διαπιστευτήρια η Ίντερ («Διεθνής»), ούτε η Ρεάλ
(«Βασίλισσα») στην Ισπανία, ενώ στη Σκωτία όποτε έπαιρνε το πρωτάθλημα η
Σέλτικ πανηγύριζαν οι… Ιρλανδοί (παρά τις προσπάθειες του σκωτσέζικου
εθνικισμού να απογαλακτίσει τους Σκωτσέζους από ιρλανδικές ρίζες).

Αλλά σήμερα – όπως αποδεικνύεται και από μελέτες που πατούν γερά σε
στατιστικές βάσεις είναι μάλλον εκ του πονηρού ο ισχυρισμός ότι Παναθηναϊκός,
Ολυμπιακός, AEK και ΠΑΟΚ σχετίζονται περισσότερο με την κυβέρνηση ή την
αντιπολίτευση όσον αφορά (όχι τους ιδιοκτήτες αλλά) τους οπαδούς τους. Και
μάλιστα, όπως δείχνουν και οι έρευνες που έκανε σε διάστημα οκτώ χρόνων η
V-PRC, αν είναι κάτι για το οποίο διακρίνονται οι μεγάλες ομάδες είναι η
«διαταξικότητα» των οπαδών τους.

Πολύ χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα των οπαδών του Ολυμπιακού. Σύμφωνα με
την έρευνα της V-PRC για το «προφίλ των φιλάθλων του Ολυμπιακού κατά ψήφο στις
βουλευτικές εκλογές του Μαρτίου 2004», το 44% των οπαδών προτίμησε τη N.Δ., το
41% το ΠΑΣΟΚ, το 7% το KKE και το 3% τον Συνασπισμό. Ωστόσο είναι κοινή
πεποίθηση ότι τα καλύτερα χρόνια της ομάδας συνέπεσαν με τη διακυβέρνηση από
το ΠΑΣΟΚ. Ένα δεύτερο ενισχυτικό στοιχείο είναι ότι αν και οι φίλαθλοι
εκτιμούσαν πως ο ιδιοκτήτης της ΠΑΕ κ. Σ. Κόκκαλης δεν πολεμήθηκε από το
ΠΑΣΟΚ, οι ίδιοι και στις δημοτικές εκλογές του Πειραιά προτίμησαν τον υποψήφιο
της N.Δ… Το ίδιο συμπέρασμα προκύπτει και από τους οπαδούς της AEK. H πορεία
της ομάδας βρέθηκε σε δύσκολες στιγμές στα χρόνια των κυβερνήσεων του ΠΑΣΟΚ,
αλλά οι φίλαθλοί της στις τελευταίες εκλογές μπορεί να μη στήριξαν τον κ.
Γρανίτσα ως υποψήφιο του ΠΑΣΟΚ, αλλά ψήφισαν το ΠΑΣΟΚ σε ποσοστό 48%, ενώ τη
N.Δ. μόλις με 40% (και 5% το KKE και 3% τον ΣΥΝ). Οι φίλαθλοι του
Παναθηναϊκού, παρότι η ομάδα τους πέρυσι κατέκτησε και Πρωτάθλημα και Κύπελλο,
υποστήριξαν κατά 46% τη N.Δ. (αλλά δεν στήριξαν τον πρώην πρόεδρο κ. A.
Φιλιππίδη ως υποψήφιο της N.Δ.). Το ΠΑΣΟΚ προτίμησε το 41% των φιλάθλων του
Παναθηναϊκού.

Τα συμπεράσματα της έρευνας αποκαθηλώνουν…

… τον μύθο της πολιτικής επιρροής που μπορούν να ασκήσουν οι διοικήσεις των
μεγάλων ΠΑΕ στους οπαδούς. Όπως εξηγεί ο επιστημονικός σύμβουλος της V-PRC και
λέκτορας Πολιτικής Επιστήμης στο Πανεπιστήμιο της Κρήτης κ. Χριστόφορος
Βερναρδάκης, αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι οι μεγάλες ομάδες είναι (και
πρέπει να είναι) πολυσυλλεκτικές. «Ο μύθος οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στον φόβο
πολιτικών, ότι το ενδεχόμενο κόστος από μία κυβερνητική απόφαση μπορεί να
στοιχίσει την προσωπική τους επανεκλογή. Υπάρχει και ένα κομμάτι αλήθειας,
αλλά αυτό έχει να κάνει με τους οργανωμένους οπαδούς. Αυτοί μπορεί να
επηρεαστούν αλλά όχι τόσο υπέρ κάποιου κόμματος όσο υπέρ συγκεκριμένων
υποψηφίων. Αν όμως σκεφθούμε ότι το κομμάτι αυτό είναι εξαιρετικά μικρό – οι
περισσότεροι είναι ανήλικοι ή απολιτικοί – τότε καταλαβαίνουμε ότι η γενική
εικόνα δεν αλλάζει».

Ο λέκτορας Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο της Πάτρας Παντελής Κυπριανού είχε
καταγράψει (μαζί με τον κ. Μανώλη Χουμεριανό) τις προτιμήσεις οπαδών στις
εκλογές του 1996 και του 2000. «Οι μεγάλες ομάδες επιδιώκουν να δείχνουν ότι
έχουν δύναμη. Αν και είναι δύσκολο να αποδειχθεί σε ποιο βαθμό μπορούν να
επηρεάσουν την ψήφο των οπαδών τους, η γνώμη μου είναι πως σε κανονικές
συνθήκες μπορούν να επηρεάζουν μόνο μικρούς πυρήνες οργανωμένων οπαδών και
περισσότερο να κατευθύνουν σταυροδοσία υπέρ συγκεκριμένων υποψηφίων. Μπορούν
να λειτουργήσουν ως ομάδες πίεσης μόνο για ζητήματα που άπτονται άμεσα της
λειτουργίας της ομάδας (γήπεδο, εισιτήρια, παίκτες, διαιτησία). Άλλωστε το
κοινό τους είναι διαταξιακό, γι’ αυτό και επιδιώκουν να τα έχουν καλά με όλα
τα κόμματα».

Info

* Simon Kuper «Το ποδόσφαιρο εναντίον του εχθρού», Αθήνα 1999
Ελληνικά Γράμματα

* Εντουάρντο Γκαλεάνο «Τα χίλια πρόσωπα του ποδοσφαίρου», Αθήνα 1998
Ελληνικά Γράμματα

* Ρίτσαρντ Καπισίνσκι «Ο πόλεμος του ποδοσφαίρου», Αθήνα 2001
ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ

* Έρικ Χόμπσμπομ «H επινόηση της παράδοσης», Αθήνα 2004 ΘΕΜΕΛΙΟ

* VPRC (επιμέλεια Χριστόφορου Βερβαρδάκη) «H κοινή γνώμη στην Ελλάδα»,
Αθήνα 2002 Λιβάνης

* Georges Vigarello «Από το παιχνίδι στο αθλητικό θέαμα», Αθήνα 2004 ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑ