«Xρειαζόμαστε γιατρούς, όχι ιδεολόγους»

Για πέμπτη φορά στην Ελλάδα, ο Άμος Οζ συνάντησε χθες το πρωί τον Γιώργο Παπανδρέου, έδωσε μια διάλεξη στο Ίδρυμα Καραμανλή, μιλά απόψε στο κοινό στο Μέγαρο Μουσικής (στις 19.00 θα τον παρουσιάσει η καθηγήτρια Διπλωματικής Ιστορίας και πεζογράφος Λένα Διβάνη) και αύριο θα βρίσκεται στη Θεσσαλονίκη για μια ομιλία στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας

«Δεν ήρθα να σας πω ότι το Ισραήλ είναι παράδεισος, ούτε ότι οι Ισραηλινοί
είναι άγγελοι. Ήρθα να πω ότι η διαμάχη Ισραηλινών – Παλαιστινίων δεν είναι
γουέστερν με καλούς και κακούς. Ήρθα να σας πάρω μαζί μου στο υπόγειο, εκεί
όπου το ανθρώπινο βάσανο είναι πιο σημαντικό από το να αναζητάς ευθύνες…».

Άμος σημαίνει «αυτός-που-σηκώνει-βάσανα», ωστόσο τα γαλάζια μάτια τού Άμος Οζ
είναι φωτεινά και γελάνε. Οι ρυτίδες του είναι βαθιές, αλλά του δίνουν μια
γλυκιά έκφραση. H διάστασή του με τον πρωθυπουργό του, τον Αριέλ Σαρόν, είναι
σαφής. H απέχθειά του προς τους φανατισμούς, εβραϊκούς, μουσουλμανικούς ή
χριστιανικούς, είναι δεδομένη. H μαχητικότητά του υπέρ της ειρήνης στη Μέση
Ανατολή είναι αδιαμφισβήτητη. Οι διαφωνίες του με την πολιτική τού Αραφάτ
είναι γνωστές. Όμως δεν είναι δογματικός. Ξέρει μέσα στο σκοτάδι να βρίσκει
αγάπη. Και όταν δυσκολεύεται, αναζητά τη συμπόνια και τη δικαιοσύνη. «Αν
μπορούσα να αλλάξω τις Δέκα Εντολές, θα άλλαζα το “αγάπα τον πλησίον σου…”,
έλεγε χθες στους δημοσιογράφους που συνάντησε στο ξενοδοχείο «Μεγάλη
Βρετάννια». «Ακούω με δυσπιστία αυτούς που δηλώνουν “αγαπώ τον Τρίτο Κόσμο”,
“αγαπώ τη Λατινική Αμερική”. Εγώ δεν μπορώ να αγαπήσω πάνω από 15-20
ανθρώπους. Γι’ αυτό η εντολή μου θα ήταν “Να μην πονέσεις τον άλλον”».

Ο διάσημος Ισραηλινός συγγραφέας δίνει απόψε μια διάλεξη στο Μέγαρο
Μουσικής, με θέμα «Μια ζωή μεταξύ αγάπης και σκότους». Αφορμή, το κορυφαίο
έργο του, η «Ιστορία αγάπης και σκότους» (Καστανιώτης) που έχει γίνει διεθνές
μπεστ-σέλερ – ένα εξαιρετικό αυτοβιογραφικό μυθιστόρημα όπου το προσωπικό
μπλέκεται διαλεκτικά με το πολιτικό. Τελικά, δεν είναι καθόλου τυχαίο ότι ως
συγγραφέα τον απασχολούν οι δυστυχισμένες οικογένειες και όταν μιλά για
πολιτική, χρησιμοποιεί την ορολογία του οικογενειακού δικαίου…

«Το Ισραήλ και η Παλαιστίνη», εξηγούσε χθες, «δεν χρειάζονται έναν μήνα του
μέλιτος, αλλά ένα δίκαιο διαζύγιο». Το δράμα που συνδέει τους δύο λαούς είναι
στα μάτια του το δράμα που συνδέει έναν καλό άνδρα και μια καλή γυναίκα ο
γάμος των οποίων εξελίσσεται σε τραγωδία. Αυτή ήταν η περίπτωση των γονιών
του, που αποτελεί και την αφετηρία του βιβλίου του. «H μητέρα μου αυτοκτόνησε
όταν ήμουν δωδεκάμισι χρόνων, ο πατέρας μου άρχισε να καταρρέει και εγώ έμεινα
μόνος. Όταν θέλησα να αποκρυπτογραφήσω τι συνέβη, βρήκα μέσα στην οικογενειακή
τραγωδία την τραγωδία ενός ολόκληρου λαού, μιας ολόκληρης εποχής. Και τότε
έκανα αυτό που μου έλεγε η γιαγιά μου: “Όταν στερέψουν τα δάκρυά σου, άρχισε
να γελάς”». Έτσι, το χιούμορ και ο σαρκασμός έγιναν δεύτερη φύση του: «Διότι
λειτουργούν απελευθερωτικά».

Ο μικρός Άμος Κλόζνερ απελευθερώθηκε λοιπόν από τα συμπλέγματά του,
άλλαξε το επίθετό του σε Οζ, εγκατέλειψε τη φανατική Ιερουσαλήμ, πήγε να ζήσει
σε κιμπούτς και σιγά σιγά συνειδητοποιήθηκε ιδεολογικά.

Τώρα πιστεύει ότι Ισραηλινοί και Παλαιστίνιοι είναι και οι δύο θύματα της
Ευρώπης – των διωγμών της οι μεν, του ιμπεριαλισμού της οι δε – και αγωνίζεται
για την ειρήνη μεταξύ τους. Κατά τη γνώμη του, μια πρόταση για κοινή αγορά,
για ομοσπονδία ή συνομοσπονδία, μπορεί να ευσταθεί, αλλά «το να κοιμόμαστε στο
ίδιο κρεβάτι, είναι αφελές».

«Ας ξεκαθαρίσουμε κάτι: ο συνέταιρός μας στην ειρήνη είναι ο λαός των
Παλαιστινίων. Και οι δύο πλευρές χρειαζόμαστε γιατρούς στο χειρουργείο, όχι
ιδεολόγους», λέει ο Άμος Οζ. Πως του φαίνεται κάτω από αυτό το πρίσμα, ο
διάδοχος του Γιάσερ Αραφάτ; «Θέλω να πιστεύω ότι ο Μαχμούτ Αμπάς είναι γιατρός
– και αν δεν με διαψεύσει θα τον φωνάζω ντόκτορ Αμπάς -, σίγουρα άλλωστε είναι
πιο ρεαλιστής από τον Αραφάτ. Κι εμείς όμως χρειαζόμαστε μια κυβέρνηση πιο
ρεαλιστική από αυτήν που έχουμε. Αν λοιπόν ο Αριέλ Σαρόν μεταμορφωθεί και μπει
στο χειρουργείο, τότε θα τον φωνάζω κι αυτόν ντόκτορ, όχι όμως τώρα, όχι
ακόμα…».

«Μην πέφτετε θύματα του πλανήτη CNN»

Έχουν κοινά οι Έλληνες με τους Ισραηλινούς, τόνιζε χθες ο Άμος Οζ. Όχι μόνο
επειδή στην Αθήνα «είναι πιο πολλά τα κινητά τηλέφωνα απ’ ό,τι οι άνθρωποι,
όπως στο Τελ Αβίβ», όχι μόνο επειδή «μοιάζουν στο ταμπεραμέντο», αλλά επειδή
και οι δύο λαοί φέρουν στους ώμους τους το βάρος της Ιστορίας τους. «Θα έκανα
πολύ ευχαρίστως μπίζνες με την Ισλανδία», συνέχιζε χαριτολογώντας. «Θα τους
έδινα λίγη ιστορία και θα έπαιρνα λίγη γαλήνη και νερό». Όσο και αν δεν το
παραδεχόταν, ήταν σαφές ότι ο Ισραηλινός συγγραφέας ήθελε να λύσει και κάποιες
παρεξηγήσεις που βαρύνουν τους συμπατριώτες του. Το μυθιστόρημά του άλλωστε
συμβάλλει τα μέγιστα στην κατανόηση της αφετηρίας της αραβο-ισραηλινής
διαμάχης. «Μην πέφτετε θύματα του πλανήτη CNN. Αν θέλετε να γνωρίσετε το
Ισραήλ, διαβάστε τη λογοτεχνία του», επέμενε, αλλά θέλησε να δώσει και
ορισμένες διευκρινιστικές πληροφορίες. «Ποτέ δεν μπορείς να βρεις δύο
Ισραηλινούς που θα συμφωνήσουν. Είναι δύσκολο να βρεις και έναν Ισραηλινό που
θα συμφωνήσει με τον εαυτό του. Γι’ αυτό έχουμε τόσα κόμματα όσα και πολίτες,
γι’ αυτό έχουμε 6,5 εκατ. πρωθυπουργούς, 6,5 εκατ. προφήτες και μεσσίες, γι’
αυτό και ο καθένας γνωρίζει όλες τις απαντήσεις όμως δεν τις ακούει. Μόνο εγώ
τις ακούω κι’ αυτή είναι η ζωή μου».

«Το “ποιος φταίει; ” μπορεί να περιμένει»

«Υπάρχει μια διαφορά μεταξύ ειρηνιστικών κινημάτων στο Ισραήλ και στην
Ευρώπη», τόνιζε χθες. «Στην Ευρώπη οι ειρηνιστές υπογράφουν υπέρ των καλών,
κάνουν διαδηλώσεις εναντίον των κακών, εκφράζουν την αγανάκτησή τους και…
πηγαίνουν να κοιμηθούν. H δική μας στάση είναι άλλη: αν δούμε ένα αυτοκινητικό
δυστύχημα δεν θα κάνουμε έκκληση υπέρ των τραυματιών, δεν θα διαδηλώσουμε κατά
του οδηγού, αλλά θα προσπαθήσουμε να σταματήσουμε το αίμα, θα φέρουμε νερό
στους τραυματίες. Το ερώτημα “ποιος φταίει; ” μπορεί να περιμένει. Πόσο μάλλον
που σ’ αυτήν την αντιπαράθεση Ισραηλινών – Παλαιστινίων φταίνε και οι δύο…
Όμως, να. Μου είναι πιο εύκολο να μιλάω γι’ αυτό με φίλους μου Παλαιστίνιους,
παρά με φίλους των Παλαιστίνιων στην Ευρώπη. Με τους πρώτους ψάχνουμε τι να
κάνουμε, οι δεύτεροι όλο μου λένε “δεν ντρέπεσαι;”. Βλέπετε, το ειρηνιστικό
μας κίνημα δεν είναι κίνημα δικαστών, είναι κίνημα… νοσοκόμων. Εμείς θέλουμε
να γιατρέψουμε τη διαμάχη».

INFO

Άμος Οζ, «Ιστορία αγάπης και σκότους», Εκδ. Καστανιώτη, μτφ. I Σιμπή, επιμ.
Μάγκι Κοέν, Σελ. 725, Τιμή: 28 ευρώ. Από τον Οκτώβριο το μυθιστόρημά του έχει
πουλήσει 8.000 αντίτυπα στην Ελλάδα. Ο συγγραφέας μιλά απόψε στις στις 19.00,
στην αίθουσα «Αλεξάνδρα Τριάντη», στο Μέγαρο Μουσικής. Είσοδος με δελτία
προτεραιότητας, μία ώρα πριν, από το κεντρικό ταμείο (Βασ. Σοφίας και Κόκκαλη.
Τηλ. 210-7282.000).