TPITH AΠOΨH Bρετανική αλληγορία

Υπάρχει μια χώρα, όπου, από πρώτη ματιά, οι σοσιαλιστές έχουν κατακτήσει μια
σχεδόν ζηλευτή πολιτική κυριαρχία. Βρίσκονται οκτώ χρόνια στην εξουσία κι
έχουν πολλές πιθανότητες να συνεχίσουν και μετά τις εκλογές του προσεχούς
Μαρτίου, παρά την εκφρασμένη αντίδραση του κοινωνικού σώματος σε αρκετές
επιλογές τους, με προεξάρχουσα τη συστράτευση με τις ΗΠΑ στον «πόλεμο» κατά
του Ιράκ. Έχουν περιορίσει την αξιωματική αντιπολίτευση στο περιθώριο της
πολιτικής ζωής, κάτι εξαιρετικά δύσκολο σε ένα τόσο εγγενώς δικομματικό
σύστημα εκλογής και διακυβέρνησης. Έχουν καταστήσει, αν όχι το κυβερνητικό
τους μοντέλο, πάντως την εκ μέρους τους ενσάρκωση του δημοσίου συμφέροντος
περίπου αυτονόητη και αναμφισβήτητη, σε σημείο που οι αντίπαλοί τους να έχουν
πρόβλημα να αναδείξουν όχι μόνο τις διαφορές τους αλλά και τα δάνεια που
προέρχονται από τα πάλαι ποτέ δικά τους προγράμματα.

Οι Βρετανοί Εργατικοί θα μπορούσαν να αποτελούν το λαμπρότερο παράδειγμα
σοσιαλδημοκρατικού κόμματος εξουσίας στην Ευρώπη. Αντ’ αυτού συνιστούν, κατά
τη γνώμη μου, το κατ’ εξοχήν αντι-παράδειγμα, με την έννοια της ανάδειξης του
τι πρέπει να αποφύγει η κυβερνητική σοσιαλδημοκρατία για να μη χάσει την ψυχή
της. Για να φτάσουν στην εξουσία σκέφτηκαν και μίλησαν για έναν «νέο» τρίτο
δρόμο, που ερμήνευε μεν με πολύ ευρύ τρόπο ορισμένες από τις βασικές αρχές της
δημοκρατικής αριστεράς αλλά και περιείχε αρκετά ανανεωτικά και ριζοσπαστικά
στοιχεία, όπως τον τονισμό της ατομικής ευθύνης και την ποιοτική διάσταση της
κοινωνικής προσφοράς. Για να μείνουν, όμως, στην εξουσία, και μέσα από την
κυβερνητική τους πράξη, απεμπόλησαν όχι μόνο τις αριστερές αξίες αλλά σχεδόν
κάθε αρχή εκτός της υποταγής στο φαίνεσθαι. Κατασκήνωσαν και επέκτειναν προς
τα δεξιά τον ζωτικό χώρο των συντηρητικών αντιπάλων τους, υπονόμευσαν την ίδια
τη λογική του «κοινωνικού κράτους» θεοποιώντας έμπρακτα την
«αποτελεσματικότητα» και το «κέρδος» ακόμα και σχετικά με παροχές που
παραδοσιακά λειτουργούσαν μόνο για την εξισορρόπηση των αδικιών και των
ανισοτήτων, έβαλαν σε δεύτερη μοίρα τα ατομικά δικαιώματα και την πραγματική
ελευθερία του πολίτη μπροστά στην ανάγκη της ασφάλειας και στην καταπολέμηση
της κάθε λογής «τρομοκρατίας». Το μεταλλαγμένο τους αυτό πρόσωπο, οι Εργατικοί
δεν κάνουν πια καμία προσπάθεια να το κρύψουν, όπως αποδεικνύει η πρόσφατη
δημοσιοποίηση του πλέγματος ψεμάτων, υποκρισίας και αμοιβαίας καχυποψίας που
διέπει τις προσωπικές και πολιτικές σχέσεις των δύο ισχυρότερων κυβερνητικών
στελεχών, του πρωθυπουργού και του υπουργού Οικονομίας. Πουθενά αλλού στην
Ευρώπη δεν παρατηρείται τέτοιο ψυχικό ρήγμα μεταξύ επίσημου κόμματος και
εκλογικής του βάσης. Παρ’ όλα αυτά, το είπαμε ήδη, οι Εργατικοί,
εκμεταλλευόμενοι την ανυπαρξία αντιπολίτευσης και την αδράνεια ολόκληρου του
κοινωνικού σώματος, βαδίζουν προς μια ακόμα εκλογική νίκη.

Το βρετανικό αντι-παράδειγμα δείχνει, κατά τη γνώμη μου, πώς πρέπει να βαδίσει
το ΠΑΣΟΚ τώρα που επιχειρεί να θέσει τις βάσεις για μελλοντική ανάκαμψη και
κυριαρχία. Να κάνει από τώρα καθαρές επιλογές, στη βάση αξιών αλλά και
κοινωνικών συσχετισμών, ώστε να μην αναγκασθεί να υποσχεθεί στους πάντες τα
πάντα (και να θερίσει τις θύελλες που θερίζει η παρούσα κυβέρνηση). Να
συγκροτήσει από τώρα μια τέτοια συλλογικότητα που να αποτρέπει την πλήρη
προσωποποίηση, και άρα τον ευτελισμό, των επιλογών και των διακυβευμάτων. Να
μην καταστήσει την ακρόαση και διαμόρφωση της κοινής γνώμης πυξίδα δράσης,
παρά μόνον, ενδεχομένως, βοήθημα για τον τρόπο παρουσίασης της δράσης. Να μην
περιμένει, αλλά και να μην επισπεύδει, την αυτοχειρία του αντιπάλου, για να
κατακτήσει την εξουσία, γιατί τότε μπορεί να είναι βέβαιο ότι η ίδια η εξουσία
θα το εκδικηθεί.

Ο Κώστας Μποτόπουλος είναι διδάκτωρ Συνταγματικού Δικαίου.