TPITH AΠOΨH Aλληλεγγύη και αναλγησία

Σταθμίζοντας προσεκτικά τη βοήθεια που δόθηκε για την καταστροφή, όσον αφορά
το ανθρώπινο δυναμικό, της Ασίας, θυμήθηκα παράξενα το μηδενιστικό μοιρολόι
του Μάκβεθ: «Τι είναι η ζωή; Ένα παραμυθάκι ιστορημένο από χαζό με
θόρυβο και πάθος, κι ωστόσο δίχως νόημα».

Γιατί το αναφέρω αυτό; Γιατί αυτό φαίνεται να πιστεύουν, δυστυχώς, για τους
ατυχείς Ασιάτες, κάποιες ανάλγητες εταιρείες της πολιτισμένης Δύσης, που δεν
άνοιξαν «τα πουγκιά τους» ούτε μπροστά σε μια τέτοια μανιώδη επέλαση της
φύσης. Έτσι, η αγγλική εφημερίδα Guardian (5/1/2005) απαριθμεί με
δυσαρέσκεια τη λίστα της ντροπής των μεγάλων βρετανικών εταιρειών, που δεν
τους άγγιξε η φοβερή δυστυχία των συνανθρώπων μας.

Πρώτη φιγουράρει σ’ αυτόν τον κατάλογο η Vodafone, που έδωσε απλώς για τα
τραγικά θύματα ένα εκατομμύριο, όταν τα ετήσια κέρδη της ανέρχονται στα δέκα
δισεκατομμύρια λίρες. Δηλαδή, αυτή η αγγλική εταιρεία αποκάλυψε την απέραντη
συμπόνια της γι’ αυτό τον απίστευτο όλεθρο, δίνοντας στις πληγείσες περιοχές
τα κέρδη που βγάζει σε μία μόνο ώρα (Freedland, Another wave of
miserliness)!

Την ίδια έλλειψη αλληλεγγύης έδειξε απαράδεκτα και ο πετρελαϊκός κολοσσός ΒΡ,
που «χάρισε» στα παιδιά της Ασίας 1,6 εκατομμύριο, όταν τα κέρδη της ανήλθαν
το 2004 στο αστρονομικό ποσό των 9 δισεκατομμυρίων αγγλικών λιρών.

Πού οφείλεται αυτή η ακατανόητη και απάνθρωπη τσιγγουνιά; H απάντηση βρίσκεται
στην αποκρουστική απληστία, η οποία οδηγεί στη λατρεία του χρήματος, με άλλα
λόγια στη λατρεία «αυτού του κίτρινου δούλου που κάνει το μαύρο άσπρο, το
άσχημο ωραίο… κ.λπ.» (Σαίξπηρ).

Όμως, την ίδια μίζερη και ακατανόητη διάθεση έδειξε και η κυβέρνηση των
Ηνωμένων Πολιτειών, που πρόσφερε κατ’ αρχήν το τιποτένιο ποσό των 35
εκατομμυρίων δολαρίων, δηλαδή πολύ λιγότερα χρήματα απ’ αυτά που θα δαπανηθούν
για τις προκλητικές γιορτές, με τις οποίες θα εγκαινιασθεί η δεύτερη θητεία
του προέδρου Μπους!

Τα πράγματα άλλαξαν εν μέρει, μόνο όταν ο Νορβηγός συντονιστής του ΟΗΕ Jan
Egeland κατήγγειλε οργισμένα την Αμερική για την «τσιγγούνικη» βοήθεια που
προσφέρει συστηματικά προς τις φτωχές χώρες (Economist, 8/1/2005). Τότε
απλώς, η Bush administration αύξησε την επίμαχη συνεισφορά στα 350 εκατομμύρια
δολάρια, επειδή επιπλέον συνειδητοποίησε «με μακιαβελικό τρόπο» το εξής
πράγμα.

Δηλαδή, ότι η καταστροφή της Ασίας τής έδινε την ανεπανάληπτη ευκαιρία για να
αποκαταστήσει το πολιτικό της κύρος στον ισλαμικό κόσμο, που είχε φθαρεί
ανεπανάληπτα από τη βάρβαρη εισβολή στο Ιράκ.

Μπροστά σ’ αυτές τις λιπόψυχες στάσεις των εταιρειών και των κυβερνήσεων (
συμπεριλαμβανoμένης και της ελληνικής), η παγκόσμια κοινωνία των πολιτών
φανέρωσε μια απαράμιλλη αίσθηση αλληλεγγύης προς τα τραγικά θύματα του φονικού
τσουνάμι. Αμερικανοί, Άγγλοι, Έλληνες και άλλοι έδωσαν όλοι από το ταπεινό
τους υστέρημα.

Γιατί το έκαναν αυτό, ενώ δεν το είχαν κάνει σε προγενέστερες συμφορές; Ίσως,
γιατί κατανόησαν οδυνηρά αυτό που λέει ο Έντγκαρ Μορέν (Μια πολιτική
πολιτισμού). Δηλαδή, «ότι όλοι ανήκουμε στη Γη-πατρίδα, γεγονός που δεν
περιλαμβάνει μόνο τη συνειδητοποίηση του γήινου πεπρωμένου μας, αλλά και τη
συνειδητοποίηση της κοινής μας ταυτότητας (τόσο από βιολογική, όσο και από
πολιτισμική άποψη)».

Πάντως, οι ευαισθησίες των δυτικών πολιτών δεν μπορεί να είναι επιλεκτικές και
αυθαίρετες, γιατί χιλιάδες άνθρωποι πεθαίνουν κάθε χρόνο από τη φτώχεια, την
ελονοσία και το AIDS. Πρέπει, λοιπόν, να αυξηθούν επειγόντως τα παγκόσμια
κονδύλια γι’ αυτούς τους σκοπούς, γιατί είναι απαράδεκτο ο μέσος Αμερικανός να
δίνει ημερησίως περισσότερα για τα ποτά του και λιγότερα για τις φτωχές χώρες!

Ποιο είναι το συμπέρασμα από όλα αυτά; H διεθνής κοινωνία των πολιτών
συμπαραστάθηκε ενεργά στους συνανθρώπους μας της Ασίας και ξεπέρασε τις
ανάλγητες εταιρείες που ήθελαν απλώς να «ζεστάνουν τα κέρδη τους». Όμως, αυτή
η υπέροχη αλληλεγγύη πρέπει να είναι καθημερνή, γιατί όπως λέει χαρακτηριστικά
και η Β. Stocking τής ανθρωπιστικής οργάνωσης Oxfam: «Ένα
τσουνάμι δεν μπορεί να αποτραπεί. H φτώχεια όμως καταπολεμείται».

Ο Γρηγόρης Καλφέλης είναι καθηγητής της Νομικής Σχολής στο ΑΠΘ.