Tρεις ελληνικές φωνές

Ο Θύμιος Καρακατσάνης με την Ιλιάδα Λαμπρίδου στην παράσταση «Μικροί Φαρισαίοι» (του Δημήτρη Ψαθά) που παίζεται στο θέατρο «Μπροντγουαίη»

Ο Δ. Ψαθάς δεν χρειάζεται συστάσεις. Είναι ένας από τους κορυφαίους της
μεταπολεμικής μας δραματουργίας, εκείνος που λόγω συγκυριών κυριάρχησε και
καθόρισε το ύφος και τη θεματογραφία και τις ειδικές τεχνικές. Βλέπετε, μετά
τον πόλεμο δεν ευδοκίμησαν θεατρικά είδη που θα αξιοποιούσαν και θα
ανεδείκνυαν όσες ελπίδες έτρεφε ο μέσος Έλληνας μέσα στο κατοχικό τοπίο. H
κατάρα τα έφερε έτσι τα πράγματα ώστε οι ελπίδες αυτές να θαφτούν μέσα στον
λάκκο που άνοιξε η διχόνοια και το εμφύλιο μίσος. Ακόμη και οι συγγραφείς όπως
ο Ψαθάς, που άρθρωσαν έναν σχεδόν επαναστατικό θεατρικό λόγο στο μεσοδιάστημα
ανάμεσα στην απελευθέρωση και τον νέο διχασμό, π.χ. με το αριστούργημά του «Ο
Φον Δημητράκης», μέσα στις συνθήκες που διαμόρφωσε το επικρατήσαν καθεστώς,
υποχρεώθηκαν να περιορίσουν τα θέματά τους και να καταγράψουν δειλά και με
πάσα επιφύλαξη τη μικροαστική μιζέρια, τα αδιέξοδά της, τις μικροχαρές και
προκαταλήψεις της. Ο Ψαθάς και μερικοί από τους άξιους συναγωνιστές του στο
θεατρικό σανίδι καλλιέργησαν ένα υβρίδιο, τη φαρσοκωμωδία, μεικτό είδος για το
οποίο μού έχει δοθεί η ευκαιρία να μιλήσω συχνά. Φαρσοκωμωδία είναι ένα μείγμα
θεάτρου ηθών και φάρσας. Με τη λογική της φαρσικής τρέλας επενδύονται
συμπεριφορές και κώδικες ηθικής κριτικής του μικροαστικού ατόμου, με τα
ελληνικά του γνωρίσματα.

Στο θέατρο «Μπροντγουαίη», ο Θύμιος Καρακατσάνης σκηνοθέτησε και
πρωταγωνιστεί σε μια από τις πιο ολοκληρωμένες φαρσοκωμωδίες του Δ. Ψαθά, τους
«Μικρούς Φαρισαίους». Μέσα σε μια τυπική φαρσική θεματική, με φαρσικό οίστρο
απροσδοκήτων, ανατροπών, αποκαλύψεων, ο Ψαθάς στιγματίζει τη μικροαστική
υποκρισία που παίρνει συχνά ως παραπλανητική πανοπλία την ευσέβεια, τη
φιλανθρωπία και τον πουριτανισμό. Βεβαίως το θέμα εκκινεί από τον Μολιερικό
«Ταρτούφο» αλλά μεταλλάσσεται και διαχέεται διαφορετικά μέσα σε κάθε εποχή και
σε κάθε λαό.

H τεχνική του Ψαθά είναι αναμφισβήτητη, γνωρίζει να δένει και να λύνει
μια ίντριγκα, να οδηγεί τα πράγματα σε αδιέξοδα, να αποκαλύπτει κίνητρα και
σχέδια, να ανιχνεύει τους πυρήνες των χαρακτήρων και να καταλήγει σε
αποκαταστάσεις, σε ισορροπίες και διδάγματα αποδεκτά από τη μέση λαϊκή ηθική
στάση.

Μέσα σε σκηνικά τυπικά για το είδος και σύμφωνα με το μικροαστικό κιτς
του Κάρολου Ρωμούση, ο Καρακατσάνης τόνισε ιδιαιτέρως τον φαρσικό χαρακτήρα
του κειμένου διδάσκοντας τους συνεργάτες του να ακολουθήσουν γκροτέσκο
υποκριτικό κώδικα, γρήγορους ρυθμούς και έντονες φωτοσκιάσεις.

Υπάκουσαν περισσότερο ο Κώστας Ευριπιώτης, η Αλεξάνδρα Καρακατσάνη και η
Υβόννη Οικονόμου στους τρεις ρόλους που υποδύθηκε. Μετριασμένη συνταγή
ακολούθησαν ο Χρ. Φωτίδης και η Ιλιάς Λαμπρίδου. H Ελευθερία Ρήγου και ο
έμπειρος Γιώργος Παπαζήσης έπαιξαν με μέτρο μεταξύ φάρσας και κωμωδίας ηθών.
Μόνο ο συνεχώς εξελισσόμενος Γιώργος Γαλίτης έπαιξε χωρίς υπερβολές, με λιτούς
ρυθμούς, κωμωδία ηθών και βέβαια ο δαιμόνιος Καρακατσάνης που με ιδιοφυή τρόπο
και πάντα με ακρίβεια μπαινοβγαίνει στα κωμικά είδη και βγαίνει αλώβητος. Οι
μουσικές παρεμβάσεις του Γιώργου Τσαγκάρη όπως πάντα εντός κλίματος και εύστοχες.

«Βάλτε ένα παιδί στην καρδιά σας»

Από το παραμύθι «Μαργεντίνη», που παίζεται στη «Στοά»

Αν και δεν μπορώ να αντιληφθώ ποιον δραματουργικό άξονα σκέψης ακολούθησε
αυτή τη φορά ο Θανάσης Παπαγεωργίου ανεβάζοντας ένα παραμύθι για μεγάλους,
παρ’ όλα αυτά αναγνωρίζω σ’ έναν θίασο που χρόνια τώρα είναι αφοσιωμένος στο
σοβαρό και μάλιστα ελληνικό δραματολόγιο, το δικαίωμα να ξεσκάσει λίγο, να
παίξει, να διασκεδάσει, να ξενοιάσει. Το παραμύθι της Μαρίας Κυριάκη
«Μαργεντίνη» που με άκρα σοβαρότητα, πλούσιο ανέβασμα και αξιόλογη υποκριτική
υποστήριξη ανέβηκε στη «Στοά» αναμειγνύει με δεξιοτεχνία, πρέπει να πω, τα
θέματα πολλών παραμυθιών για να δημιουργήσει ένα πρωτότυπο νέο. Ακολουθώντας
έναν από τους γνωστούς στους ειδικούς τύπους της μορφολογίας του παραμυθιού, η
Κυριάκη αναπτύσσει την αφήγηση με μέτρο και γούστο. Αν έχω κάποια αντίρρηση
είναι ο στιχουργημένος λόγος. Δεν υπάρχει καμία ανάγκη ένα παραμύθι να
αναζητεί τον φορμαλισμό του ποιητικού γένους. Δεν υπάρχουν έμμετρα παραμύθια
και πρέπει επίσης να τονίσω πως η αδυναμία του εγχειρήματος είναι η
ποιητικίζουσα στιχηρή γλώσσα. Και κάτι ακόμη, ο αφόρητος διδακτισμός που
διαρρέει από το κείμενο. Δεν τον έχουν ανάγκη τα παιδιά πολλώ δε μάλλον οι
μεγάλοι!

Πάντως για να χαρεί κανείς αυτή τη φροντισμένη παράσταση πρέπει να αφήσει
στην είσοδο του θεάτρου τη σοβαροφάνειά του και τον μικροαστικό του
καθωσπρεπισμό. Χρειάζεται να προσέλθει με αθωότητα και αφέλεια.

Το μέγα κέρδος της παράστασης, εκτός από τους εκλεκτούς ηθοποιούς, η
παρουσία επί σκηνής και η μουσική που έγραψε και τα τραγούδια ο Γιώργος
Τζώρτζης. Αυτός ο γνωστός δεξιοτέχνης της λαϊκής μουσικής εκμεταλλευόμενος
εξαντλητικά τους ρυθμούς και τους δρόμους του δημοτικού και του λαϊκού
τραγουδιού διανθίζει ζωντανά με μουσική ευωχία την παράσταση.

H Λήδα Πρωτοψάλτη, ο Θανάσης Παπαγεωργίου, ο Κατέβας, ο Αλέκος Κούρος, ο
Αντρέας Τζινέρης και η Ευδοκία Σουβατζή, η Νίκη Χαντζίδου, η Ζαχαρούλα
Οικονόμου, η Μαρία Αλβανού, η Μαρία Κούρου κρατούν με κύρος τους δευτερεύοντες
ρόλους και στους δύο πρωταγωνιστικούς η Εύα Καμινάρη (κακή αδελφή) και η Μαρία
Παπαστεφανάκη (καλή αδελφή) λάμπουν.

H Λέα Κούση κυρίως με τα κοστούμια και τα τερατεία της προίκισε την όψη, η
Νένη Ζάππα δίδαξε τα τραγούδια και η Μαρία Αλβανού χορογράφησε την κίνηση.
Βάλτε ένα παιδί στην καρδιά σας και παραδοθείτε στην αφέλεια ενός μαγικού
παραμυθιού για μεγάλους.

Το γαϊτανάκι των ψευδαισθήσεων

Στο θέατρο του «Νέου Κόσμου» ο θεατρικός οργανισμός «Νέος Λόγος» παράλληλα με
το έργο του Παν. Μέντη, που ήδη σχολίασα, ανέβασε το νέο έργο του Άκη Δήμου
«Ντέστινυ». Σπεύδω να πω πως ο Δήμου χωρίς να πρωτοτυπεί σε θέματα έχει
κατορθώσει να ανακαλύπτει νέες γωνίες λήψης και ενδιαφέρουσες συγκρούσεις
χαρακτήρων μέσα στα πλαίσια της τρέχουσας ελληνικής κοινωνικής συνθήκης.

Στο «Ντέστινυ» δύο μοναχικές γυναίκες κυνηγώντας χωρίς επιτυχία την ερωτική
πλήρωση κολυμπούν χωρίς προσανατολισμό πορείας ανάμεσα σε λιμνάζοντα ύδατα,
υφάλους, βρύα και δίνες, ανάμεσα σε φευγαλέες ερωτικές εμπειρίες και
φαντασιώσεις. Μπλεγμένες σ’ ένα γαϊτανάκι ψευδαισθήσεων και διαψεύσεων
οραματίζονται τη φυγή από μια πραγματικότητα που τις ματαιώνει και τις
πληγώνει. Ο Δήμου γνωρίζει τη γυναικεία ψυχολογία (εξάλλου τα περισσότερα έργα
του γυναίκες έχουν ως κυρίαρχους χαρακτήρες) αλλά κυρίως γνωρίζει το ιδιόλεκτό
τους, την ατάκα τους, τον ρυθμό τους και τις αντιδράσεις τους.

Δυστυχώς μια γυναίκα σκηνοθέτις δεν στάθηκε ικανή να μεταφέρει στη σκηνή τις
εύστοχες καταστάσεις του Δήμου. H Έλλη Παπακωνσταντίνου, η οποία ανέλαβε τη
μίμηση πράξεως, κατέφυγε σε τερτίπια, κινησιολογική φλυαρία, μεταμοντέρνα
σάλτσα, κόντρα συμπεριφορές (γυμναστικές ασκήσεις, ξεγυμνώματα, άλματα,
μούτες, σκέρτσα) όταν το κείμενο ζητεί δύο μοναχικές γυναίκες να επενδύουν με
φαντασιακό λόγο την ερημιά τους. Κρίμα γιατί και οι δύο γυναίκες ηθοποιοί,
όταν κατόρθωναν να αποδεσμευτούν από τα σκηνοθετικά τσαλίμια, έδειξαν πως
μπορούσαν να γεμίσουν τον λόγο με υπονοούμενα, σημαίνουσες σιωπές και χιούμορ.

Γιατί ο Δήμου έχει γερή δοσολογία χιούμορ. Πράγματι, η Παναγιώτα Βλαντή και η
Στέλλα Κρούσκα αν σε μια αναθεωρημένη σκηνοθεσία αφεθούν στο ένστικτό τους και
στην ουσιαστική απόδοση του κειμένου, θα γράψουν δύο έγκυρες και καίριες
ερμηνείες.

INFO

* «Μικροί Φαρισαίοι». Στο θέατρο «Μπροντγουαίη» (Αγίου Μελετίου 61A –
Πατησίων, τηλ. 210-86.50.250 και 210-86.20.231)

* «Μαργεντίνη». Στη «Στοά» (Μπισκίνη 55, Ζωγράφου, τηλ. 210-77.70.145
και 210-77.02.830)

* «Ντέστινυ». Στο θέατρο του «Νέου Κόσμου» (Αντισθένους 7 – Θαρύπου,
τηλ. 210-92.12.900)