TPITH AΠOΨH Όπισθεν ολοταχώς

Το 2004 υποτίθεται και ελπίζαμε ότι θα σφραγιζόταν από τον δημιουργικό
συμβολισμό των «δικών μας» Ολυμπιακών Αγώνων. Αποδείχθηκε, δυστυχώς, η χρονιά
επιβεβαίωσης των χειρότερων φόβων όλων όσων επιμένουμε να δίνουμε έννοια στη
λέξη «συλλογικότητα».

H ανθρωπότητα δεν μπορούσε να έχει άλλο στόχο από τον περιορισμό της κρατικά ή
παρακρατικά οργανωμένης βίας και την επούλωση των πληγών από την ψευδεπίγραφη
αλλά πανταχού παρούσα «σύγκρουση των πολιτισμών». Κανείς δεν μπορεί σήμερα να
ισχυριστεί ότι έγιναν αποφασιστικά βήματα στην επιθυμητή κατεύθυνση. Όποιοι
κρύβονται πίσω από την τρομοκρατία της Αλ Κάιντα χτύπησαν και στην Ευρώπη,
αιματοκυλώντας τη Μαδρίτη αλλά και έχοντας προετοιμάσει μια αντίστοιχη
ενέργεια στο Λονδίνο, που αποτράπηκε την τελευταία στιγμή. Απέναντι σε αυτή τη
φανατική τύφλωση, η επίσημη έκφανση της «πολιτισμένης Δύσης» δείχνει είτε
ανήμπορη είτε τελείως αποπροσανατολισμένη. Το Ιράκ που υποτίθεται ότι θα
χρησίμευε ως εργαστήρι της επανόδου στην ειρήνη και τη δημοκρατία βυθίζεται
κάθε μέρα και πιο πολύ στην αναρχία και τον εμφύλιο πόλεμο. Το Παλαιστινιακό,
η παραδοσιακά μεγαλύτερη δοκιμασία της σύγχρονης διπλωματίας, συνεχίζει να
μοιάζει άλυτο και μετά τον θάνατο του Αραφάτ και τον σχηματισμό κυβέρνησης
εθνικής ενότητας στο Ισραήλ. Ο δε «μεγάλος παίκτης» της παγκόσμιας σκηνής
έμεινε τόσο ευχαριστημένος από τον καταστροφικό πρόεδρό του ώστε να τον
επανεκλέξει πανηγυρικά και να του δώσει λευκή επιταγή για μια σειρά από νέες
εκκαθαρίσεις κατά μήκος του «άξονα του κακού», στον οποίο είναι πλέον φανερό
ότι ανήκει και ο ΟΗΕ και ο θαρραλέος γενικός γραμματέας του.

Σε όποια γωνιά της γης (με μία ίσως εξαίρεση) και να στρέψει κανείς την
ευαισθησία του, βλέπει τη δημοκρατία να υποχωρεί. Ο διαχωρισμός Βορρά – Νότου,
φονταμενταλισμού – ανεκτικότητας, πλούτου – ανέχειας, γνώσης – αποκλεισμού
βάθυνε ακόμα και σε αυτή τη χρονιά σαφούς οικονομικής ανάκαμψης. H Αφρική
αφήνεται ολοένα και περισσότερο στο έλεος των επιδημιών, της φτώχειας και των
αυτόκλητων τυράννων της. H αχανής Κίνα όσο δυναμώνει – και απειλεί –
οικονομικά, τόσο κλείνεται – και απειλείται – πολιτικά. H Ρωσία γίνεται
διαρκώς πιο αυταρχική και δεσποτική, σπαταλά το τεράστιο ανθρώπινο κεφάλαιό
της στη διαμόρφωση μιας νέας ολιγαρχίας και ξαναρχίζει, με δούρειο ίππο το
δράμα της Τσετσενίας, να τρέφει όνειρα μεγαλείου,. H Ευρώπη, έχοντας κάνει το
μεγάλο συμβολικό άλμα της διεύρυνσης σε 25 μέλη, ψάχνει τον κοινό δρόμο της
και τον διεθνή ρόλο της μέσα από την αδιαφορία των πολιτών της, την ανεπάρκεια
των ταγών της και την αγκύλωση θεσμών που το νέο Σύνταγμα βελτίωσε τεχνικά
αλλά δεν αναβάθμισε πολιτικά (και γι’ αυτό κινδυνεύει να μην τεθεί ποτέ σε
εφαρμογή). Χαραμάδα ελπίδας αφήνει μόνο ο εκδημοκρατισμός και η ουσιαστική
ριζοσπαστικοποίηση πολλών χωρών της Νότιας Αμερικής, που βάζουν τον λαό στο
προσκήνιο, παλεύουν με αξιοπρέπεια για την αναστροφή του οικονομικού τους
κύκλου και δεν παραιτούνται από την καταδίκη όλων των στοιχείων που
ενσαρκώνει, έστω και ημιθανής, ένας Πινοσέτ. Και βέβαια, απροσδόκητα,
μεμονωμένα αλλά τόσο εμφατικά, την αξία της δημοκρατίας θυμίζει η ειρηνική
επανάσταση της Ουκρανίας, που σχεδόν ολοκληρώθηκε την τελευταία Κυριακή του
χρόνου.

Στη χώρα μας, μέγα σύμβολο και συγχρόνως καμπή του 2004 υπήρξε το σπατάλημα
της Ολυμπιάδας και της δυναμικής της. Πώς μια χώρα πέτυχε εκεί όπου όλοι
περίμεναν να τα θαλασσώσει, αναβαθμίστηκε μέσα από την προσπάθειά της,
δυνάμωσε τη δημοκρατία της και ανανέωσε το πολιτικό της προσωπικό μέσα από την
εναλλαγή στην εξουσία και, σχεδόν αμέσως μετά, απώλεσε την αξιοπιστία της,
υπέσκαψε τα θεμέλια όλων της των ατελών αλλά αναμφισβήτητων κατακτήσεων και
επέλεξε την οδό της απομόνωσης, της ήσσονος προσπάθειας, της συντηρητικής
παλινόρθωσης και της εικονικής διακυβέρνησης, αποτελεί φαινόμενο επώδυνα
συναρπαστικό και συγχρόνως αδύνατο να εξηγηθεί από αυτούς που το υφίστανται.
Προσωπικά αρνούμαι να παραδεχτώ ότι η δημόσια ζωή στην Ελλάδα αντιπροσωπεύεται
από την απεραντολογία και την έλλειψη επιχειρημάτων στη συζήτηση του πρώτου
στην παγκόσμια ιστορία προϋπολογισμού που αναθεωρήθηκε πριν αρχίσει να ισχύει,
από την ιταμή φραστική πρόκληση και την ακόμα ιταμότερη αποχώρηση του
κυβερνητικού εκπροσώπου και από τις σκηνές υστερίας που ακολούθησαν μέσα στο
Κοινοβούλιο. Κι όμως μ’ αυτή την εικόνα, που έρχεται να προστεθεί στην
προχειρότητα κάθε νομοθετικής πρωτοβουλίας, στην κοροϊδία στο μέτωπο του
πολιτισμού, στη δυσαρέσκεια του ίδιου του Πρωθυπουργού μπροστά στα
αποτελέσματα της απραξίας του («αν δεν σας αρέσει στείλτε άλλον»), κλείνει,
δυστυχώς όχι μόνο για την κυβέρνηση, μια χρονιά που θα μείνει αξέχαστη για
όλους τους λάθος λόγους.

Ο Κώστας Μποτόπουλος είναι διδάκτωρ Συνταγματικού Δικαίου.