Tα καλά και τα κακά νέα για την οικονομία το 2005

Σε καθίζηση οδηγείται η ελληνική οικονομία το 2005, μετά την εντυπωσιακή ανοδο
των προηγούμενων ετών, καθώς ο ρυθμός ανάπτυξης αναμένεται να υποχωρήσει
αισθητά, συμπαρασύροντας προς τα κάτω την απασχόληση, ενώ χαμηλή πτήση
προβλέπεται και για τις αμοιβές των εργαζομένων.

Στην εικόνα αυτή συγκλίνουν οι προβλέψεις των διεθνών οργανισμών, αλλά και των
τμημάτων μελετών των ελληνικών τραπεζών, αφήνοντας μόνη την κυβέρνηση να
αισιοδοξεί οτι ο ρυθμός ανάπτυξης θα επιταχυνθεί το 2005, σε σύγκριση με την
Ολυμπιακή χρονιά του 2004.

Εκτός από την απασχόληση και τους μισθούς, τα «δυσάρεστα νέα» για τους
εργαζόμενους περιλαμβάνουν τη διατήρηση της τιμής του πετρελαίου σε σχετικά
υψηλά επίπεδα, τουλάχιστον κατά τους πρώτους μήνες του έτους, και την αύξηση
του πληθωρισμού κατά μισή μονάδα περίπου, σε σύγκριση με τα φετινά σχετικά
συγκρατημένα επίπεδά του.

Τα «καλά νέα»

Παράλληλα, όμως, το 2005 προβλέπεται να δώσει ανάσα στους δανειολήπτες, αφού η
προοπτική σημαντικής αύξησης των επιτοκίων έχει απομακρυνθεί, ενώ αισιόδοξες
είναι και οι προβλέψεις για το χρηματιστήριο, με τους παράγοντες της αγοράς να
προβλέπουν συνέχιση της πρόσφατης καλής πορείας του και άνοδο του γενικού
δείκτη.

Επίσης, η αγορά των ακινήτων αναμένεται να ζωντανέψει ιδίως το δεύτερο εξάμηνο
του χρόνου, καθώς οι υποψήφιοι αγοραστές θα σπεύσουν να προλάβουν την επιβολή
του ΦΠΑ, που έχει προαναγγείλει η κυβέρνηση για το 2006, καθώς και την αύξηση
των αντικειμενικών τιμών των ακινήτων.

Καθίζηση

H δημοσιονομική απογραφή και η λιτότητα που αυτή φέρνει στον προϋπολογισμό του
2005 είναι το «μυστικό» που κρύβεται πίσω από τις δυσοίωνες προβλέψεις για την
ανάπτυξη και τους μισθούς.

H προβλεπόμενη υποχώρηση του ρυθμού ανάπτυξης είναι το βασικό σημείο ανησυχίας
για την ελληνική οικονομία, καθώς θα κοστίσει σε θέσεις εργασίας και σε
εισοδήματα. Την πιο απαισιόδοξη πρόβλεψη έχει κάνει δημοσίως το Διεθνές
Νομισματικό Ταμείο εκτιμώντας ότι ο ρυθμός ανάπτυξης θα υποχωρήσει στο 3% από
3,7% που εκτιμά η κυβέρνηση ότι θα διαμορφωθεί το 2004 και από 3,9% που
προβλέπει η ίδια για τον επόμενο χρόνο. H Ευρωπαϊκή Επιτροπή προβλέπει ρυθμό
ανάπτυξης 3,3%.

Όμως, και οι ελληνικές τράπεζες συγκλίνουν στην εκτίμηση για χαμηλότερο ρυθμό
ανάπτυξης. H Εθνική έχει ήδη διατυπώσει πρόβλεψη για 3,2%, ενώ η Alpha Bank
ειναι πιο αισιόδοξη και προβλέπει 3,6%. Υποχώρηση του ρυθμού ανάπτυξης
εκτιμούν, σύμφωνα με πληροφορίες, και οι υπηρεσίες της Τραπέζης της Ελλάδος,
που περιορίζονται να αναφέρουν ότι πάντως θα είναι πάνω από 3%.

Όλοι συμφωνούν, πάντως, ότι τη βασική αρνητική επίδραση στον ρυθμό ανάπτυξης
θα έχει η μείωση της δημόσιας κατανάλωσης και κυρίως των δημοσίων επενδύσεων
κατά 1,5 δισ. ευρώ, λόγω της προσπάθειας της κυβέρνησης να μειώσει το έλλειμμα
του προϋπολογισμού. Ο κατασκευαστικός κλάδος θα υποστεί αναμφίβολα πλήγμα, αν
και η ιδιωτική οικοδομική δραστηριότητα δεν αποκλείεται να ανακάμψει το
δεύτερο εξάμηνο, εν όψει της επιβολής του ΦΠΑ στα ακίνητα το 2006, την οποία
θα θελήσουν να προλάβουν οι υποψήφιοι αγοραστές. Σε χαμηλά επίπεδα
προβλέπεται, εξάλλου, να κινηθούν και οι ιδιωτικές επενδύσεις, παρά τα κίνητρα
του αναπτυξιακού νόμου.

H κατανάλωση

Έτσι, η βασική πηγή ανάπτυξης θα είναι η ιδιωτική κατανάλωση, που προβλέπεται
να ενισχυθεί χάρη στην επέκταση του δανεισμού, αφού τα επιτόκια θα παραμείνουν
σε χαμηλά επίπεδα. Επίσης, σχετική αισιοδοξία επικρατεί σχετικά με τον
τουρισμό, ο οποίος ελπίζεται να εισπράξει το 2005 το «μέρισμα» των Ολυμπιακών
Αγώνων, αν και το ακριβό ευρώ θα λειτουργήσει προς την αντίθετη κατεύθυνση.

Με αυτά τα δεδομένα, οι εκτιμήσεις των τραπεζών αναφέρουν ότι ο ρυθμός αύξησης
της απασχόλησης αναμένεται να επιβραδυνθεί, ενώ δεν αποκλείουν αύξηση της
ανεργίας. Δεν ειναι τυχαίο, άλλωστε, ότι το ΙΟΒΕ στην τελευταία τριμηνιαία
έκθεσή του αναφέρει πως 1 στις 4 επιχειρήσεις σχεδιάζει να προχωρήσει σε
μείωση του προσωπικού της.

Μισθοί

Σημαντική υποχώρηση προβλέπεται, εξάλλου, και στον ρυθμό αύξησης των αμοιβών,
μετά τη φετινή σημαντική αύξησή τους. Στην Τράπεζα της Ελλάδος εκτιμούν,
σύμφωνα με πληροφορίες, ότι η αύξηση των μέσων ακαθάριστων αποδοχών θα
περιοριστεί από το 6,5% περίπου που ήταν φέτος στο 5,5% τον επόμενο χρόνο,
κυρίως λόγω της συγκράτησης των αυξήσεων του δημοσίου.

Άλλες εκτιμήσεις ιδιωτικών τραπεζών αναφέρουν ότι οι αυξήσεις των ακαθάριστων
αποδοχών θα περιοριστούν στο 4%.

Τιμές

Στο μέτωπο των τιμών, οι εκτιμήσεις των διεθνών οργανισμών και των ελληνικών
τραπεζών συμφωνούν ότι θα υπάρξει μεγαλύτερη πίεση από φέτος.

Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο βλέπει τον πληθωρισμό στο 3,4%, η Εθνική Τράπεζα
στο 3,2%, ενώ η Τράπεζα της Ελλάδος υπολογίζει, σύμφωνα με πληροφορίες, τον
τιμάριθμο κοντά στο 3,5%.

Καλή χρονιά για αγορά ακινήτου

Ωφελημένοι θα είναι όσοι αγοράσουν ακίνητο το 2005 η διεκπεραιώσουν υποθέσεις
γονικής παροχής και κληρονομιάς, καθώς απο το 2006 θα επιβληθουν οι νέοι φόροι
στα ακίνητα, όπως ο ΦΠΑ στις οικοδομές, ενώ θα αυξηθούν και οι αντικειμενικές
αξίες.

Έτσι, το 2005 αναμένεται να υπάρξει κύμα μεταβιβάσεων ακινήτων που θα
προσλάβει σημαντικές διαστάσεις από το δεύτερο εξάμηνο. Το γεγονός αυτό
αναμένεται να απορροφήσει μέρος από τα πολλά καινούργια σπίτια, που παραμένουν
απούλητα αν και – σε ορισμένες περιπτώσεις – έχουν ολοκληρωθεί εδώ και μήνες.
Εφόσον, πράγματι, υπάρξει αύξηση στις μεταβιβάσεις, εκτιμάται ότι θα
επηρεαστεί θετικά και η οικοδομική δραστηριότητα, η οποία φέτος λόγω της
μειωμένης ζήτησης υποχωρεί συνεχώς.

Το μεγάλο ερώτημα, όμως, είναι τι θα γίνει με τις τιμές των ακινήτων που ήδη –
σε ορισμένες ακριβές περιοχές – έχουν σημειώσει μικρή κάμψη. Τραπεζίτες,
μεσίτες και ειδικοί της αγοράς, σχολιάζοντας την κατάσταση στην κτηματαγορά,
υποστηρίζουν ότι η αυξημένη ζήτηση για αγορά κατοικίας θα «φρενάρει» την πτώση
των τιμών με αποτέλεσμα να αποτραπεί και το ενδεχόμενο μιας απότομης βουτιάς τους.

Συμφέρουν ταξίδια και ψώνια στις ΗΠΑ

Κερδισμένοι θα είναι το 2005 οι καταναλωτές που σκοπεύουν να αγοράσουν
προϊόντα από τις ΗΠΑ καθώς και όσοι πρόκειται να ταξιδέψουν ή να σπουδάσουν
στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού. Και αυτό, γιατί προβλέπεται ότι η ισοτιμία
του ευρώ θα παραμείνει σε υψηλά επίπεδα σε σχέση με το δολάριο. Παράλληλα, το
ισχυρό ευρώ θα εξακολουθήσει να απορροφά ένα μεγάλο μέρος από τις επιπτώσεις
των αυξημένων διεθνών τιμών του πετρελαίου. Την ίδια ώρα, όμως, θα συνεχίσει
να ροκανίζει την ανταγωνιστικότητα των ελληνικών προϊόντων και να πλήττει τις
εξαγωγές αλλά και τον ελληνικό τουρισμό.

Διεθνείς επενδυτικοί οίκοι προβλέπουν, μάλιστα, κούρσα του ευρώ, ακόμη και
πάνω από το 1,40 δολάρια, λόγω των μεγάλων ελλειμμάτων στο ισοζύγιο πληρωμών
των ΗΠΑ και της πολιτικής ασθενούς δολαρίου που ακολουθεί η αμερικανική
κυβέρνηση. H Deutsche Bank εκτιμά ότι το ευρώ θα ανέλθει στο 1,43 δολάρια και
το δολάριο στα 93 γεν μέχρι το τέλος του 2005. H UBS, που είναι ο μεγαλύτερος
επενδυτικός οίκος που δραστηριοποιείται στις διεθνείς αγορές συναλλάγματος,
εκτιμά ότι το ευρώ μπορεί να φτάσει το 1,36 δολάρια και το δολάριο τα 103 γεν.
H Merrill Lynch και η JP Morgan «βλέπουν» το ευρώ στο 1,39 δολάρια και το
δολάριο στα 96 γεν.

Κέρδη για επενδυτές, δανειολήπτες

Δανειολήπτες και επενδυτές θα έχουν οφέλη το νέο έτος από τη διατήρηση των
επιτοκίων σε χαμηλά επίπεδα. Οικονομικοί αναλυτές και τραπεζίτες εκτιμούν ότι
το 2005 θα υπάρξει συγκρατημένη αύξηση των επιτοκίων έως 0,5 της μονάδας και
ανάκαμψη των ευρωπαϊκών χρηματιστηρίων. Αυτό, σύμφωνα με τις εκτιιμήσεις τους,
θα δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για ανοδική πορεία του Γενικού Δείκτη στη
Σοφοκλέους.

Στο συμπέρασμα αυτό καταλήγουν η Citibank και η Eurobank Χρηματιστηριακή, οι
οποίες ανέλυσαν τις τάσεις που διαγράφονται στις αγορές (μετοχές, ομόλογα,
συνάλλαγμα, διαθέσιμα) για το 2005. H Citibank πιστεύει ότι οι ελκυστικές
τιμές των ευρωπαϊκών μετοχών και η αναμενόμενη βελτίωση της ευρωπαϊκής
οικονομίας θα συμβάλουν στην άνοδο των ευρωπαϊκών χρηματιστηρίων περίπου κατά
10%. Για τη Σοφοκλέους, η άνοδος του Γενικού Δείκτη αναμένεται στο 12%, όσο
δηλαδή εκτιμάται η αύξηση της κερδοφορίας των εισηγμένων. Αυτό προβλέπει η
Eurobank Χρηματιστηριακή υπολογίζοντας τον Γενικό Δείκτη γύρω στις 3.000
μονάδες. Σημειώνεται ότι η ίδια εταιρεία τον Οκτώβριο είχε προβλέψει ότι ο
Γενικός Δείκτης θα κλείσει φέτος γύρω στις 2.650 μονάδες.

Θα υποχωρήσει η ανάπτυξη

Οδυσσέας Κυριακόπουλος Πρόεδρος του ΣΕΒ

Κοινή συνισταμένη των απόψεων όλων των αναλυτών της ελληνικής οικονομίας,
εθνικών και διεθνών, είναι ότι η τρέχουσα ανάπτυξη θα υποχωρήσει σε
χαμηλότερους ρυθμούς, καθώς τροφοδοτήθηκε από παράγοντες που δεν θα
επαναληφθούν στο μέλλον: κυρίως τους πόρους των διαρθρωτικών ταμείων της E.E.
και τους Ολυμπιακούς Αγώνες.

Αν και κάθε πρόβλεψη για το 2005 υπόκειται σε υψηλό βαθμό αβεβαιότητας,
εντούτοις η επόμενη χρονιά αναμένεται δύσκολη. Το Δ΄ ΚΠΣ μετά το 2006
προβλέπεται να διαθέτει περιορισμένους, σε σχέση με το Γ΄ ΚΠΣ, πόρους για την
Ελλάδα. H ιδιωτική επενδυτική δραστηριότητα στις κατασκευές είναι πιθανό να
κλείνει τον σημερινό ισχυρό ανοδικό κύκλο της. H ευεργετική επίδραση των
μειωμένων επιτοκίων στην κερδοφορία των επιχειρήσεων και μέσω αυτής στην
αύξηση των επενδύσεών τους έχει εξαντληθεί, ενώ υπάρχει πιθανότητα οριακής
αύξησης των επιτοκίων στο μέλλον.

Το σίγουρο είναι ότι χρειαζόμαστε νέους παράγοντες που θα τροφοδοτήσουν την
ανάπτυξη της χώρας στη νέα φάση στην οποία εισερχόμαστε. Όταν ζούμε σε ένα
ανοικτό σύστημα παγκοσμιοποιημένης οικονομίας, δεν έχουν πλέον ισχύ οι
συνταγές επιτυχίας πού ίσχυσαν στο παρελθόν. H εξωστρέφεια και η
ανταγωνιστικότητα είναι τα ζηττούμενα στη νέα φάση ανάπτυξης της ελληνικής οικονομίας.

Ανακάμπτουν οι κεφαλαιαγορές

Μιχάλης Σάλλας Πρόεδρος της Τράπεζας Πειραιώς

Το 2004 ήταν μία ιδιαίτερη χρονιά, η οποία χαρακτηρίστηκε από σημαντικά,
κυρίως πολιτικά, γεγονότα, όπως οι εθνικές εκλογές, οι ευρωεκλογές, η ένταξη
της Κύπρου στην E.E., οι Ολυμπιακοί Αγώνες. Το 2005, αντίθετα, μετά μάλιστα τη
θετική εξέλιξη στο ζήτημα της εκλογής του Προέδρου της Δημοκρατίας, ξεκινά με
τις καλύτερες προοπτικές, για να είναι μία καλή χρονιά στον χώρο της
οικονομίας. Οι αγορές κεφαλαίου και χρήματος δείχνουν να ανακάμπτουν, με την
ουσιαστική παρουσία ξένων επενδυτών, θεσμικών και μη, εξέλιξη που δείχνει ότι
εμπιστεύονται τις προοπτικές τόσο της ελληνικής οικονομίας όσο και
συγκεκριμένων κλάδων, όπως, για παράδειγμα, του τραπεζικού και άλλων. Αυτό,
βέβαια, δεν φθάνει. Το 2005 θα πρέπει να επιταχυνθεί η υλοποίηση του
κυβερνητικού έργου στον χώρο της οικονομίας, με προτεραιότητα στις
διαρθρωτικές παρεμβάσεις και ιδιαίτερα τις ιδιωτικοποιήσεις, την απελευθέρωση
των αγορών, την ενίσχυση των υποδομών με τη μέθοδο της αυτοχρηματοδότησης.
Επίσης, θα πρέπει να υπάρξει ενθάρρυνση της εξωστρέφειας των ελληνικών
επιχειρήσεων, προώθηση των δραστηριοτήτων παροχής υπηρεσιών με έμφαση στη
διεθνή ζήτηση (τουρισμός, υπηρεσίες υγείας, παιδείας, πολιτισμού και νέας οικονομίας).

Αβέβαιες οι προοπτικές

Βασίλης Ράπανος Καθηγητής Οικονομικού Πανεπιστημίου

Σε λίγες ημέρες αρχίζει η συζήτηση του Προϋπολογισμού στη Βουλή μέσα σε κλίμα
αβεβαιότητας για τις προοπτικές της οικονομίας μας. Τα δημοσιονομικά
ελλείμματα είναι στα ύψη, η πολιτική της ήπιας προσαρμογής δεν φαίνεται να
πείθει ούτε τους κοινωνικούς εταίρους της χώρας μας, αλλά ούτε και την
Ευρωπαϊκή Ένωση. Ταυτόχρονα οι διεθνείς οίκοι υποβαθμίζουν, ο ένας μετά τον
άλλο, την πιστοληπτική μας ικανότητα. Όλα αυτά είναι συνέπεια της οικονομικής
πολιτικής που ακολουθεί η κυβέρνηση και η οποία χαρακτηρίζεται από απουσία
συγκεκριμένης στρατηγικής και ατολμία. Τα μέχρι τώρα δείγματα πολιτικής, που
είχαν πολυδιαφημιστεί ως κομβικά για την ανάπτυξη της οικονομίας, όπως το
φορολογικό και ο αναπτυξιακός νόμος, είναι απογοητευτικά. Είναι σαφές ότι ο
προϋπολογισμός του 2005 είναι πλέον αδύνατο να εφαρμοστεί και πρέπει να
αλλάξει, έστω σιωπηρά. Γενικότερα, η οικονομική πολιτική θα αλλάξει, έστω κι
αν δεν το λέει η κυβέρνηση. H νέα οικονομική πολιτική που ξεκίνησε με την
«απογραφή», οδηγείται σε αδιέξοδο.