Πρόσωπα Tο τουρκικό μωσαϊκό

Καθηγητής Πολιτικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο της Άγκυρας, ο Μπασκίν Οράν
προκάλεσε σκάνδαλο στην Τουρκία με μια έκθεση για τις μειονότητες στη χώρα.

Μπασκίν Οράν. «Κλίμα παράνοιας» περιβάλλει τα ζητήματα των μειονοτήτων στην Τουρκία, σύμφωνα με τον Τούρκο καθηγητή

Το θέμα των μειονοτήτων, «καυτό» για τις περισσότερες χώρες, είναι ταμπού στην
Τουρκία, ένα κράτος – μωσαϊκό εθνοτήτων, με τους Λαζούς και τους Έλληνες
μουσουλμάνους στα παράλια της Μαύρης Θάλασσας, τους Κιρκάσιους που οι Ρώσοι
έδιωξαν από τον Καύκασο τον 19ο αιώνα, τους Αλβανούς και Βόσνιους που
εκδιώχτηκαν από τα Βαλκάνια. Υπάρχουν επίσης οι ισλαμικές θρησκευτικές
μειονότητες, όπως οι Αλεβίτες (ένα τέταρτο του πληθυσμού) και οι μη
μουσουλμανικές μειονότητες – κυρίως η ελληνική, η εβραϊκή και η αρμενική. Και
βεβαίως οι Κούρδοι, γύρω στα 15 από τα 70 εκατομμύρια των πολιτών της
Τουρκίας.

Ο Οράν συνέταξε έκθεση με θέμα τις μειονότητες για λογαριασμό του
Συμβουλευτικού Συμβουλίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (IHDK), ενός Σώματος που
εξαρτάται από τον πρωθυπουργό. Κατήγγειλε σ’ αυτή το «κλίμα παράνοιας» που
περιβάλλει τα ζητήματα των μειονοτήτων στην Τουρκία. «Και η πιο αθώα
διεκδίκηση ταυτότητας αντιμετωπίζεται ως απόπειρα διαμελισμού της χώρας και
καταστέλλεται» έγραψε. Οι μουσουλμανικές θρησκευτικές μειονότητες «υφίστανται
πιέσεις στην άσκηση των θρησκευτικών καθηκόντων τους και οι χώροι λατρείας
τους χαρακτηρίζονται απλώς πολιτιστικά κέντρα». Τα δικαιώματα των μη
μουσουλμανικών μειονοτήτων που αναγνωρίζονται από τη Συνθήκη της Λωζάννης «δεν
γίνονται πλήρως σεβαστά».

H έκθεση δόθηκε στη δημοσιότητα πριν από δύο εβδομάδες και προκάλεσε σοκ
επειδή προέρχεται από επίσημο οργανισμό. Ο πρωθυπουργός Ερντογάν την αποκήρυξε
και ο εθνικιστικός Τύπος υποστήριξε ότι «η δημοσιοποίησή της ενθαρρύνει την
E.E., στόχος της οποίας είναι ο διαμελισμός της Τουρκίας». Ο Οράν εξακολουθεί
να δέχεται απειλητικά τηλεφωνήματα από αγνώστους που τον λένε «προδότη» και
τον καλούν «να φύγει από τη χώρα». «Δεν είμαι ούτε πολιτικός ούτε διπλωμάτης,
αλλά ένας πανεπιστημιακός που διαπίστωσε την αξιοθρήνητη κατάσταση των
μειονοτήτων στην Τουρκία» λέει ο καθηγητής στον Μαρκ Σεμό της γαλλικής
«Λιμπερασιόν». «Δεν φανταζόμουν τέτοιες αντιδράσεις».

Πεπεισμένος δημοκράτης, ο Οράν προτείνει να μιλάμε για «πολίτες της Τουρκίας»
μάλλον, παρά για «Τούρκους πολίτες», επειδή η τελευταία διατύπωση έχει
εθνοτικό χαρακτήρα και συνεπώς αποκλείει τις μειονότητες. Πιστεύει πως τα
πράγματα πάνε καλύτερα τώρα, με τις μεταρρυθμίσεις που επιβάλλει η E.E., αλλά
τα πιο δύσκολα θα αρχίσουν μετά τον ορισμό ημερομηνίας για τις ενταξιακές
διαπραγματεύσεις. «Υπάρχει μια αντικειμενική συνεργία ανάμεσα σ’ αυτούς στην
E.E. που δεν θέλουν την Τουρκία και σ’ αυτούς που στην Τουρκία – στο όνομα
μιας ξεπερασμένης αντίληψης περί κυριαρχίας – δεν θέλουν την E.E.» εξηγεί ο
Οράν. Και υπογραμμίζει πως «ορισμένοι Ευρωπαίοι τροφοδοτούν την τουρκική
παράνοια με νέες απαιτήσεις, όπως η αναγνώριση της αρμενικής γενοκτονίας».
Όπως πολλοί Τούρκοι διανοούμενοι, ο Οράν εκτιμά ότι αυτό το ουσιώδες θέμα δεν
πρέπει να μετατραπεί σε πολιτικάντικο πρόσχημα.