Δρόμοι

Δυστυχισμένη…

… είναι η χώρα που έχει ανάγκη από ήρωες, έλεγε ο Γαλιλαίος του Μπέρτολτ
Μπρεχτ στο θεατρικό έργο για τον Ιταλό φυσικό. Σήμερα τουλάχιστον δυο άτομα
σπεύδουν να συμφωνήσουν μαζί του: ο Τζον Γουόλερ που έγραψε ένα βιβλίο για το
πώς αποκτιέται η επιστημονική φήμη και ο Π. Ντ. Σμιθ που το παρουσίασε στην
«Γκάρντιαν» (έχει γράψει και αυτός μια βιογραφία του Αϊνστάιν). H επιστήμη
κλείνει μέσα της πολλά ανθρώπινα δράματα, όπου η φιλοδοξία παραβγαίνει σε ύψος
με το ταλέντο. H εικόνα που έχει σχηματίσει ο λαός για τους ήρωες της
επιστήμης, μοιάζει με θεατρική παράσταση. Πράξη πρώτη: Ο ήρωας σκέφτεται μια
νέα ιδέα. Πράξη δεύτερη: Βρίσκεται αντιμέτωπος με τους ζηλόφθονους, τους
συντηρητικούς και τους υποκριτές. Πράξη τρίτη: Δικαιώνεται θριαμβευτικά.

H επιστήμη…

… όμως δεν είναι υπόθεση για μοναχικούς ήρωες. H στιγμή του «εύρηκα» δεν
υπάρχει πραγματικά. H πτώση του μήλου, που υποτίθεται πως ενέπνευσε τη θεωρία
της βαρύτητας, δεν ήταν παρά ένας μύθος. Ο Γουόλερ λέει πως ο πανούργος Νεύτων
τον σκαρφίστηκε για να ξεμπερδέψει με τους ανταγωνιστές του. Ωραίο παραμύθι,
αλλά κακή Ιστορία. Ακόμη και επιστήμονες που ακολούθησαν σωστή μέθοδο, σήμερα
είναι πια ξεκάθαρο πως καβάλησαν κουτσό άλογο. Όπως ο Τζόζεφ Γκλάνβιλ, μέλος
της Βασιλικής Εταιρείας του Λονδίνου και μια από τις προσωπικότητες της
επιστημονικής επανάστασης. Όμως πίστευε στις μάγισσες και τους δαίμονες. H
μέθοδός του ήταν αυστηρά επιστημονική, σχολιάζει ο Σμιθ, αλλά ο κόσμος τον
δέκατο έβδομο αιώνα ήταν ένα παράξενο μέρος, γεμάτο ανεξήγητες σκοτεινές
δυνάμεις. Ακόμη και ο Νεύτων δεν μπορούσε να εξηγήσει τη βαρύτητα, αλλά κανείς
δεν αμφέβαλλε για την ύπαρξή της. H επιστήμη δεν ακολουθεί κάποια βασιλική οδό
προς την αλήθεια. Μάλλον κάποιο δαιδαλώδες ποτάμι. Και συχνά μας λέει
περισσότερα πράγματα για μας και τη σχέση μας με τον κόσμο, παρά για την
ανακάλυψη της αλήθειας (άλλωστε γι’ αυτό είναι γοητευτική).

Οι ήρωες…

… στο βιβλίο του Γουόλερ («Άλματα στο σκοτάδι») είναι ελάχιστοι, αλλά οι
αχρείοι ένα σωρό, που νοιάζονται περισσότερο για την προσωπική τους φήμη παρά
για την επιστήμη. «H επιστήμη, όπως η πολιτική, έχει και αυτή τους
προπαγανδιστές της», λέει. Όταν ο πατέρας της ψυχιατρικής Φιλίπ Πινέλ έκοψε
τις αλυσίδες των εγκλείστων στο φρενοκομείο της Μπισέτρ, το 1793, πέρασε στην
αθανασία με τη σμίλη και με τον χρωστήρα. Ήταν η ενσάρκωση των ιδανικών του
Ρουσσώ και της Γαλλικής Επανάστασης. Αν δεν υπήρχε ένα προβληματάκι: το
«γεγονός» της Μπισέτρ δεν συνέβη ποτέ.

Κανένα…

… επίτευγμα στην επιστήμη δεν είναι προϊόν αποκλειστικά και μόνο ενός
μυαλού, είναι το συμπέρασμα του Γουόλερ. Ένα συμπέρασμα που κάνει τον Σμιθ να
διατυπώσει την εξής προτροπή για κάθε ενδιαφερόμενο: Παρακαλώ, αυτά τα λόγια
να γίνουν κάδρο και να αναρτηθούν πάνω από το γραφείο κάθε επιστήμονα.