διακοπές Aπό τον Λευκό Πύργο ώς τα Kάστρα

H Θεσσαλονίκη, παρά το μέγεθός της, είναι μία από τις ομορφότερες και πιο
ενδιαφέρουσες πόλεις για περπάτημα. Ανάμεσα στα σύγχρονα τσιμεντένια
μεγαθήρια, είναι γεμάτη μνημεία και λείψανα, ανεκτίμητους θησαυρούς της
αρχιτεκτονικής και της τέχνης, από όλες τις ιστορικές της φάσεις. Το να
ανακαλύπτει κάποιος τη βυζαντινή, τη ρωμαϊκή ή την οθωμανική Θεσσαλονίκη
μοιάζει σαν ένα γοητευτικό πολιτισμικό παιχνίδι. Ακολουθούν τρεις περίπατοι
στην πόλη που συνεχίζει να εκπλήσσει.

Αφετηρία ο Λευκός Πύργος

Επιβάλλεται να ξεκινήσετε από τον Λευκό Πύργο (A1). Πρόκειται για
το παλιό Κανλί Καστέλι (πύργος του αίματος δηλαδή, καθώς ήταν τόπος
εκτελέσεων) λαμπρό απομεινάρι από την παράκτια οθωμανική οχύρωση της πόλης.
Περπατήστε στην ωραία παραθαλάσσια διαδρομή της οδού Νίκης με τις πιο
προνομιούχες πολυκατοικίες της πόλης και περάστε στην επιβλητική Πλατεία
Αριστοτέλους (A2), για να θαυμάσετε τον πιο «πολιτισμένο» δρόμο της
συμπρωτεύουσας και να σκεφθείτε πώς θα ήταν η πόλη αν είχε εφαρμοστεί – μετά
την πυρκαγιά του 1917 – το σχέδιο του Γάλλου πολεοδόμου Ερνέστ Εμπράρ (η οδός
Αριστοτέλους φτιάχτηκε βάσει αυτού του σχεδίου). Ακολουθώντας την Τσιμισκή,
μπορείτε να κινηθείτε δυτικά και να φτάσετε στα περιλάλητα Λαδάδικα
(A3) με την ονομαστή ατμόσφαιρα (σαφώς διαφοροποιημένη η συνοικία μετά την
εκτενή ανάπλαση) ή να κινηθείτε ανατολικά για να φτάσετε στην Πλατεία
Ναυαρίνου, όπου θα βρείτε τα λαμπρά λείψανα των Ανακτόρων του Γαλέριου
(A4). Στο εσωτερικό τους ξεχωρίζει το Οκτάγωνο και πλήθος από εντυπωσιακά
ψηφιδωτά (δείγμα της πολυτέλειας και της ρωμαϊκής μεγαλοπρέπειας με την οποία
ήταν διακοσμημένα τα ενδιαιτήματα του Ρωμαίου Καίσαρα). Μιας και βρίσκεστε στη
γειτονιά, μπορείτε να χαθείτε στις πολύβουες αγορές της πόλης, να
περιπλανηθείτε στο Καπάνι και στην αγορά Μοδιάνο (χτισμένη το
1922 από τον μηχανικό Ελί Μοδιάνο) με τις μυρωδιές, τα χρώματα, τις εικόνες
και τις γεύσεις (από τα φημισμένα μικρά μεζεδοπωλεία) μιας ζωντανής και
σφριγηλής βαλκανικής μεγαλούπολης. Μπορείτε να τελειώσετε τη βόλτα σας στην
Αγία Σοφία (A5), μια επιβλητική βασιλική του 7ου αιώνα, ακριβής
μικρογραφία της ομώνυμης Αγίας Σοφίας στην Κωνσταντινούπολη. Μην παραλείψετε
να δείτε το εντυπωσιακό εσωτερικό με τα εξαιρετικής τέχνης ψηφιδωτά στον
τρούλο και την κόγχη του ιερού.

Από την Εγνατία στην Καμάρα

Ξεκινήστε από την πολύβουη Εγνατία και ειδικά από τα λαμπρά μνημεία της
Πλατείας Δικαστηρίων. Την Παναγία Χαλκέων (B1), μία από τις ομορφότερες
βυζαντινές εκκλησίες της πόλης, σε σημείο όπου ώς το 1028 υπήρχε
ειδωλολατρικός ναός. Την εκκλησία έχτισε ο Κατεπάνω Λογγοβαρδίας
πρωτοσπαθάριος Χριστόφορος, για να συγχωρεθούν τα εγκλήματα πολέμου που είχε
διαπράξει. Οι εξαιρετικές τοιχογραφίες της σώθηκαν, παρότι οι Τούρκοι την
είχαν κάνει τζαμί με το όνομα Καζαντζιλάρ τζαμί. Το άλλο σπουδαίο μνημείο της
πλατείας είναι τα θαυμάσια Λουτρά Μπέη Χαμάμ (B2), τα οποία έχτισε το
1444 ο Σουλτάνος Μουράτ B’ και ήταν σε λειτουργία μέχρι το 1968 (γνωστά και ως
λουτρά Παράδεισος). Συνεχίστε δυτικά μέχρι την Πλατεία Μακεδονομάχων, για να
δείτε την θαυμάσια Αχειροποίητο (B3), μία από τις παλαιότερες,
μεγαλύτερες και σημαντικότερες παλαιοχριστιανικές βασιλικές – η μοναδική που
σώζεται ακέραια στην Ελλάδα – η οποία χτίστηκε το 447 πάνω σε παλιότερο
ρωμαϊκό συγκρότημα λουτρών. Το όνομά της προέρχεται από μια αρχαία εικόνα, η
οποία σύμφωνα με τους πιστούς δεν είχε γίνει από ανθρώπινα χέρια. Ακολουθώντας
πάντα την δυτική κατεύθυνση της Εγνατίας θα φτάσετε στην πασίγνωστη Καμάρα
(B4) (ή αψίδα του Γαλέριου), η οποία πριν γίνει το διασημότερο σημείο
ραντεβού της πόλης ήταν μέρος του περίφημου ανακτορικού συγκροτήματος του
Ρωμαίου στρατηλάτη και ένα λαμπρότατο μνημείο που εξυμνούσε τις νίκες του
(δείτε κάποιες απ’ αυτές στα πυκνά ανάγλυφα που σώζονται στην καμάρα).

Εκεί βέβαια ανήκε και η πανέμορφη και επιβλητική στο μέγεθός της Ροτόντα
(B5), η οποία το 400 έγινε χριστιανικός ναός με άγνωστο όνομα (Άγιος
Γεώργιος λέγεται σήμερα, αλλά το όνομα είναι δανεικό από ένα γειτονικό
εκκλησάκι). Το εντυπωσιακών διαστάσεων εσωτερικό της Ροτόντας κόβει την ανάσα.
Εκεί θα δείτε μερικά από τα σημαντικότερα αριστουργήματα της
παλαιοχριστιανικής τέχνης σε ολόκληρο τον κόσμο, δηλαδή τα εκπληκτικά ψηφιδωτά
στον τρούλο (τα εσωράχια των τόξων στις καμάρες έχουν κάπως πιο κοντινά
ψηφιδωτά).

Ανηφορίστε προς τα Κάστρα

Ξεκινήστε από το θρησκευτικό σημείο αναφοράς όλων των Θεσσαλονικέων, το
σπίτι του αιώνιου προστάτη της πόλης, το ξεχωριστής σημασίας ιερό προσκύνημα
της Ορθοδοξίας και, αναμφίβολα, ένα από τα σημαντικότερα βυζαντινά μνημεία της
πόλης: τον ναό του Αγίου Δημητρίου (Γ1). Χτισμένος το 412 από τον
Βυζαντινό έπαρχο Λεόντιο ακριβώς πάνω στα λουτρά όπου δολοφονήθηκε το 303 ο
Ρωμαίος αξιωματούχος (και μετέπειτα άγιος και πολιούχος της Θεσσαλονίκης)
Δημήτριος, η εντυπωσιακή βασιλική ήταν ανέκαθεν το θρησκευτικό κέντρο της
πόλης. Παρ’ όλο που μέτρησε τρεις καταστροφές, σώθηκαν τα εκπληκτικά
παλαιοχριστιανικά ψηφιδωτά στους κίονες, μερικές από τις ωραιότερες
αγιογραφίες της Θεσσαλονίκης (στο παρεκκλήσι του Αγίου Ευθυμίου) και βέβαια η
περίφημη κρύπτη – μέρος από τα μαρτυρικά ρωμαϊκά λουτρά – ένας χώρος
υποβλητικής ομορφιάς και σήμερα ένα σημαντικότατο μικρό βυζαντινό μουσείο.
Πίσω από τον ναό αξίζει να δείτε δύο θαυμάσια διατηρημένα οθωμανικά μνημεία,
το Αλατζά Ιμαρέτ Τζαμί (Γ2) και το Γενί Χαμάμ (Γ3). Αφήστε πίσω
σας τη σύγχρονη Θεσσαλονίκη και ανηφορίστε στα στενά δρομάκια της Άνω Πόλης,
για να δείτε για λίγο πώς ήταν μια αυθεντική γειτονιά της παλιάς Θεσσαλονίκης.
Εκεί βρίσκονται δύο από τα σημαντικότερα βυζαντινά μνημεία όλης της Ελλάδας. Ο
Άγιος Νικόλαος ο Ορφανός (Γ4), ένα χαριτωμένο εκκλησάκι όπου μέσα στο
υποβλητικά φωτισμένο εσωτερικό του απλώνονται οι ομορφότερες και πιο
εκλεπτυσμένες αγιογραφίες της Θεσσαλονίκης. Το έχτισε ο Σέρβος ηγεμόνας
Μιλούτιν, την περίοδο 1310-1320, περίοδο που αγιογραφήθηκε και το εσωτερικό.
Ευτυχώς, οι Τούρκοι δεν πείραξαν τον ναό και έτσι σώθηκαν τα αριστουργήματα
της βυζαντινής αγιογραφίας. Το δεύτερο είναι ο Όσιος Δαυίδ (Γ5) (ή Μονή
Λατόμου). Το ταπεινό εκκλησάκι, χωμένο στα γραφικότατα στενά της Άνω Πόλης,
χτίστηκε τον 5ο αιώνα και αποτελεί μνημείο τεράστιας σημασίας. Στην κόγχη του
ιερού υπάρχει ένα εκπληκτικό ψηφιδωτό του 5ου αιώνα (από τα αρχαιότερα), το
οποίο σώθηκε από τους Ρωμαίους και τους εικονομάχους σκεπασμένο από δέρμα
βοδιού και αργότερα, στην Τουρκοκρατία, από χοντρό σοβά, κάτω από τον οποίο
αποκαλύφθηκε τυχαία το 1920. Στη συνέχεια, ανηφορίστε στα Κάστρα (Γ6)
και περιπλανηθείτε σ’ αυτό το αριστούργημα της οχυρωματικής τέχνης που
ξεφυτρώνει σήμερα ανάμεσα σε πολυκατοικίες και καταστήματα. Έχουν επτά
χιλιόμετρα μήκος, σχήμα τραπεζίου και στέμμα στην κορυφή τους, το απόρθητο
τρίγωνο της ακρόπολης. Με μεγάλους πύργους και στιβαρές πολεμίστρες, τα τείχη
της Θεσσαλονίκης είναι η αμυντική αλλά και η πολιτισμική ιστορία της πόλης.
Υπέστησαν πενήντα ακριβώς πολιορκίες και μόνο τρεις φορές τα τείχη και η πόλη
λύγισαν. Κατάληξη της βόλτας είναι φυσικά το Επταπύργιο, το
πολυτραγουδισμένο Γεντί Κουλέ (Γ7) των ρεμπέτικων τραγουδιών και η,
μέχρι το 1989, φυλακή της πόλης.