TPITH AΠOΨH «Tακτικά» έκτακτα δελτία ειδήσεων

Μπορεί τα δελτία ειδήσεων να έχουν μετεξελιχθεί σε υβριδικό είδος ενημερωτικού
μαγκαζίνο, αλλά ιδίως τον τελευταίο περίπου ενάμιση χρόνο καταγράφεται νέα
εξέλιξη στην τηλεοπτική μας ενημέρωση: τα χωρίς ουσιαστική αξία έκτακτα δελτία
ειδήσεων. Πρόσφατο παράδειγμα – και όχι βεβαίως το μοναδικό – ήταν τα ανά
σχεδόν πεντάλεπτο έκτακτα δελτία την περασμένη Κυριακή σχετικά με τις
εξελίξεις για τον υποψήφιο Πρόεδρο της Δημοκρατίας, ενώ ήταν γνωστό ότι η
ανακοίνωση του ονόματος θα γινόταν λίγο αργότερα από τον Πρωθυπουργό, την ώρα
που προβάλλεται το κεντρικό δελτίο ειδήσεων των μεγάλων ιδιωτικών τηλεοπτικών
σταθμών.

Κανείς δεν αντιλέγει ότι είναι απαραίτητο και χρήσιμο να ενημερώνεται ο
τηλεθεατής οποιαδήποτε στιγμή της ημέρας, αυτή όμως η αμετροέπεια, κατ’ αρχάς
με τα τακτικά δελτία ειδήσεων και πρόσφατα με τα έκτακτα δελτία, έχει κουράσει
το κοινό. Είναι γνωστό, σε όσους γνωρίζουν τα στοιχειώδη της τηλεόρασης, ότι
πέραν του ότι υποβαθμίζεται η αξία της παρεχόμενης ενημέρωσης, οι υπερβολικές
δόσεις ενημέρωσης κουράζουν το κοινό και προκαλούν αδιαφορία. Στην ουσία, τα
κανάλια έχουν καταλήξει να αναμεταδίδουν συνεχώς τις ειδήσεις και έτσι να τις
«ανακυκλώνουν». Αυτό, με τη σειρά του, «σπάζει τα νεύρα» του κοινού, αλλά και
δεν επιτρέπει στους δημοσιογράφους να εμβαθύνουν στα γεγονότα, να τα
διερευνήσουν περισσότερο. Έτσι, προβαίνουν σε άστοχες κρίσεις ή και
προβλέψεις.

Μπορεί η ενημέρωση να έχει εμπορική αξία, αλλά η συχνή παρεμβολή των έκτακτων
δελτίων ακυρώνει, τόσο τα ίδια όσο και την προστιθέμενη αξία τους. Στην ουσία,
η ενημερωτική «ψύχωση» και «αμετροέπεια» των καναλιών απαγορεύουν στον μέσο
τηλεθεατή να κοιμηθεί ανενημέρωτος.

Στην πράξη, η τηλεοπτική ενημέρωση και τα δελτία των ειδήσεων έχουν γίνει
φετίχ, ταξινομημένα στον ρυθμισμένο μέσο νου με ενδυμασία δράματος, τέχνης και
θρησκείας, όπως ακριβώς το είδος της τηλεόρασης που θέλει να αμυνθεί εναντίον
του βομβαρδισμού της κακής ποιότητας και της δυναστείας του κέρδους.

Τα έκτακτα δελτία, όπως έχουν μετεξελιχθεί, συμβάλλουν στον κόσμο του
παράλογου τηλεοπτικού «ενημερωτικού βουητού», όπου το μόνο που μαθαίνουμε
είναι ότι κινδυνεύουμε ή ότι τα πράγματα πάνε από το κακό στο χειρότερο. Από
τις διεθνείς ειδήσεις, ο «έξω» κόσμος είναι γεμάτος κρίσεις, αιματοχυσίες,
δολοφονίες και λοιμούς. Από τις εσωτερικές ειδήσεις, μαθαίνουμε ότι το άμεσο
περιβάλλον μας απειλείται πάλι από κρίσεις, εγκλήματα, καταστροφές και
εξωτερικές απειλές.

Σε αυτόν τον νέο τηλεοπτικό κόσμο, κάθε είδηση οφείλει να συνοδεύεται από το
παράλληλο οπτικό υλικό της, άσχετα αν είναι νέο ή παλαιό. Στην πράξη, οι
τηλεοπτικές ειδήσεις είναι φορμαλιστικές και επαναληπτικές. Σε αντίθεση με τα
άλλα μέσα ενημέρωσης, η τηλεοπτική ενημέρωση έχει την «άδεια» να επαναλαμβάνει
την ίδια είδηση σε διάστημα ελαχίστων ωρών, πρωί, μεσημέρι, βράδυ, μεσάνυχτα,
πολλές φορές χωρίς να υπάρχει αποχρών λόγος. Ένας Αμερικανός δημοσιογράφος, ο
Τζέιμς Φάλοουζ, είχε σχολιάσει ότι στην τηλεόραση η ενημέρωση είναι πια μόνο
θέαμα: αγώνες μπάσκετ και ποδοσφαίρου, γάμοι καλλιτεχνών και προεδρικές
εκλογές, όλα μαζί αποτελούν για την τηλεόραση θεάματα χωρίς διαφοροποιημένη
αξία.

Για τη σύγχρονη τηλεόραση, η δημόσια ζωή είναι σύγκρουση, ενδεχομένως και
σκάνδαλο: όπου δεν υπάρχουν, δεν υπάρχει είδηση. Είναι πιθανή η διάβρωση της
προσοχής του κοινού από αυτό το αδιάκοπο «ενημερωτικό βουητό», ακόμη και όταν
– σπανίως πλέον – η είδηση είναι πράγματι είδηση. Ίσως ο μεγαλύτερος εχθρός
της τηλεοπτικής ενημέρωσης είναι ο εαυτός της, καθώς ενώ υποστηρίζει ότι
ανταποκρίνεται στα ενδιαφέροντα και τις προτιμήσεις των τηλεθεατών, στην ουσία
τούς εξουθενώνει και τελικά τους απομακρύνει.

H συνολική εικόνα είναι ειρωνική. Εκατομμύρια δαπανώνται για την προσέλκυση
του κοινού, αλλά μόνο μέρος των τηλεοπτικών δελτίων ειδήσεων και των συναφών
εκπομπών είναι πράγματι ενημερωτικό. Οι τηλεοπτικές ειδήσεις περιτυλίγονται με
τέτοιο τρόπο ώστε τα θέματά τους να είναι σύντομα, απλά και οπτικοποιημένα. Αν
και στις μέρες μας οι τηλεοπτικές ειδήσεις αποτελούν την κύρια πηγή της
ενημέρωσής μας, σπανίως μας προσφέρουν πλήρη και σε βάθος ενημέρωση,
ακολουθώντας τις προσταγές της νέας τηλεοπτικής τάξης.

Ένα, λοιπόν, είναι βέβαιο: η σύγχρονη ενημέρωσή μας είναι μείξη ενημέρωσης και
ψυχαγωγίας και γι’ αυτό πρέπει πάντα να προσπαθούμε να έχουμε υπόψη – αν και
αυτό είναι εξαιρετικά δύσκολο – ότι η δραματοποιημένη ενημέρωση δεν είναι η
επιλογή των τηλεθεατών, αλλά η επιλογή που προσφέρεται στους τηλεθεατές.
Επομένως, η ενθάρρυνση για την υιοθέτηση πολιτικών που αφήνουν – ακόμη
περισσότερο – το τηλεοπτικό πεδίο στις δυνάμεις της αγοράς και τη μεγέθυνση
του κέρδους, οδηγεί περαιτέρω σε υποβάθμιση της ποιότητας του τηλεοπτικού
περιεχομένου. Σε μια τέτοια δομική συνθήκη του πεδίου είναι, λοιπόν, δύσκολο
να βρεθεί ισορροπία ανάμεσα στο κέρδος και την κοινωνική ευθύνη των
τηλεοπτικών φορέων, ασχέτως αν την επικαλούνται κατά το δοκούν.

O Στέλιος Παπαθανασόπουλος είναι αναπληρωτής καθηγητής στο Τμήμα
Επικοινωνίας και MME του Πανεπιστημίου Αθηνών.