OPXAN ΠAMOYK «Περιμένω την πολιτιστική μας επανάσταση»

«H καρδιά μου αναζητά τη Δύση όταν είμαι στην Ανατολή και την Ανατολή όταν
είμαι στη Δύση. Τα άλλα κομμάτια μου επιμένουν να είμαι γυναίκα όταν είμαι
άντρας και άντρας όταν είμαι γυναίκα. Πόσο δύσκολο είναι να είσαι άνθρωπος,
ακόμα χειρότερο να ζεις μια ζωή ανθρώπου. Θέλω μόνο να διασκεδάζω τον εαυτό
μου μπροστά και πίσω, να είμαι Ανατολίτης και Δυτικός μαζί». (απόσπασμα από το
βιβλίο του Ορχάν Παμούκ «Το όνομά μου είναι Κόκκινο»)

Στο γραφείο του. Στο βάθος η ασιατική πλευρά. Πιο κοντά, το τζαμί του Τζιχανγκίρ, το οποίο ο Σουλεϊμάν ο Μεγαλοπρεπής έχτισε για τον γιο του

Στο μεγάλο παράθυρο πίσω από τον Ορχάν Παμούκ ανοίγεται ο Βόσπορος. Στο βάθος
η ασιατική πλευρά και η Χαλκηδόνα, πιο κοντά, δίπλα σχεδόν στο τζάμι, ο
μιναρές του τζαμιού του Τζιχανγκίρ, τον οποίο ο Σουλεϊμάν ο Μεγαλοπρεπής
έχτισε για τον γιο του.

«Οι ήρωές μου είναι σαν την Τουρκία, ανάμεσα σε Ανατολή και Δύση» μας λέει και
κάθεται αναπαυτικά στην καρέκλα του. «Τα περισσότερα βιβλία μου είναι σχετικά
με τη συνάντηση της Ανατολής με τη Δύση. Δεν βλέπω όμως τα πράγματα σαν
σύγκρουση πολιτισμών, βλέπω ότι υπάρχουν πολλοί διαφορετικοί πολιτισμοί,
διαφορετικές ρίζες στον τρόπο ζωής στη χώρα μου».

Ποιοι αντιστέκονται σήμερα στον εκσυγχρονισμό της Τουρκίας; «Οι οπαδοί του
πολιτικού Ισλάμ, οι ακροδεξιοί εθνικιστές και οι αυτοαποκαλούμενοι
σοσιαλδημοκράτες, που δεν είναι πραγματικά σοσιαλδημοκράτες αλλά κρατιστές»
απαντά αμέσως ο Τούρκος συγγραφέας. Και συνεχίζει:

«Μετά τις τελευταίες εκλογές και την 11η Σεπτεμβρίου, οι ισλαμιστές
διασπάστηκαν. Οι πιο φιλελεύθεροι από αυτούς, που στη συνέχεια εξελίχθηκαν σε
αυτό που ονομάζουν συντηρητικοί ισλαμιστές, είναι υπέρ της E.E. Όμως, οι
άνθρωποι αυτοί, πολιτιστικά και λόγω της παιδείας τους, είναι στην
πραγματικότητα εθνικιστές». «Ωστόσο αγκαλιάζουν την ιδέα της Ευρώπης όχι με
πραγματικά ισχυρή πίστη, αλλά γιατί δεν έχουν άλλη επιλογή. H Ευρώπη είναι μια
πολιτική επένδυση γι’ αυτούς, την υποστηρίζουν, την προωθούν και πραγματικά
πολλές φορές θαυμάζω τη δέσμευσή τους» λέει ο Παμούκ. Χαμογελά με μια
ανεπαίσθητη πικρία: «Αυτή είναι η ειρωνεία, ότι αυτοί οι τύποι, λόγω της
κουλτούρας τους δεν ήταν φτιαγμένοι γι’ αυτή τη δουλειά και όμως την έκαναν».

«H πιο περίεργη ομάδα όμως αυτών που αντιστέκονται στον εκσυγχρονισμό είναι οι
λεγόμενοι σοσιαλδημοκράτες. Όλοι αυτοί είναι παλιομοδίτες εθνικιστές και
ανησυχούν, διότι αν η Τουρκία έρθει πιο κοντά στην E.E., δεν θα μπορούν πια να
χρησιμοποιούν τον στρατό για να κάνουν πολιτική και έτσι θα μειωθεί η δύναμή τους».

Οι τοίχοι στο μεγάλο γραφείο του είναι γεμάτοι βιβλιοθήκες. Πολλά βιβλία δεν
χωρούν πια στα ράφια και είναι αραδιασμένα με μια ακατανόητη για τον τυχαίο
επισκέπτη σειρά στο πάτωμα.

«H Οθωμανική Αυτοκρατορία προσπαθεί να εκδυτικοποιηθεί και υπάρχουν ισχυρές
αντιστάσεις από τα πιο οπισθοδρομικά, τα πιο φτωχά, τα πιο συντηρητικά και τα
πιο θρησκευόμενα κομμάτια της κοινωνίας» συνεχίζει ο Ορχάν Παμούκ. «Δεν
ασχολούμαι με τη λεγόμενη σύγκρουση των πολιτισμών. Δίνω σημασία στην αγωνία
από την οποία υποφέρει το ανθρώπινο πνεύμα όταν γίνονται τόσο δραματικές
πολιτιστικές αλλαγές. Γράφω για το πώς κάποιοι άνθρωποι υποφέρουν από την
απώλεια της παράδοσης και για το πώς κάποιοι άλλοι επιθυμούν τον εκσυγχρονισμό».

Ο διεθνώς διάσημος Τούρκος συγγραφέας μιλάει με τρυφερότητα για το
πολυβραβευμένο βιβλίο του «Το όνομά μου είναι Κόκκινο», που τον καθιέρωσε στον
χώρο της παγκόσμιας σύγχρονης λογοτεχνίας. «Οι ήρωες στο βιβλίο αυτό είναι
αντιμέτωποι με τις αρνητικές επιπτώσεις του δυτικού πολιτισμού, οι οποίες
δίνουν ένα απόλυτο τέλος στη δική τους παράδοση, στους τρόπους σκέψης, στους
τρόπους αντιμετώπισης των πραγμάτων».

«Είμαι σίγουρος ότι θα πάρουμε την ημερομηνία»

‘ Παρ’ όλες τις αντιστάσεις και τις ειρωνείες, ο Ορχάν Παμούκ είναι πολύ
αισιόδοξος όσον αφορά την έκβαση της 17ης Δεκεμβρίου. «Είμαι σίγουρος ότι θα
πάρουμε την ημερομηνία για να αρχίσουμε τις διαπραγματεύσεις» λέει και
σηκώνεται να φέρει το τσάι. Όσον αφορά τις συζητήσεις που γίνονται στην
Ευρώπη, ο Παμούκ είναι κατηγορηματικός. «Πίσω από τις συζητήσεις αυτές δεν
βρίσκονται οι πολιτιστικές διαφορές. H Γαλλία έχει τις δικές της αγκυλώσεις
λόγω της κληρονομιάς της και της παράδοσης του κοσμικού κράτους – βλέπουμε ότι
το γαλλικό σύστημα δεν είναι πολύ αποτελεσματικό στην ενσωμάτωση των ξένων
κοινοτήτων στη Γαλλία. Όσο για τους Γερμανούς, πίσω από τις αντιρρήσεις τους
βρίσκεται ένας ντροπαλός ρατσισμός». «Όλα αυτά τα συναισθήματα διοχετεύουν
πολλή ενέργεια στις ανόητες αυτές κουβέντες περί σύγκρουσης των πολιτισμών,
περί της φύσης του Ισλάμ και περί της τουρκικής ή της ανατολίτικης κουλτούρας.
Αν οι Τούρκοι είχαν ετήσιο εισόδημα 35.000 δολάρια, ουδείς θα μιλούσε για την
ταυτότητα της Τουρκίας ή για το Ισλάμ» λέει ‘.

ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ

Μια χώρα που αναρωτιέται διαρκώς

Ποια όμως είναι η «τουρκική ταυτότητα»; «Οποιαδήποτε επιφανειακή συζήτηση
σχετικά με τις πολιτιστικές ταυτότητες, νομίζω ότι θα καταλήξει σε λανθασμένες
γενικεύσεις. Οι Τούρκοι δεν είναι ουσιαστικά διαφορετικοί από τους άλλους
λαούς. Εργάζονται, θέλουν να βγάλουν χρήματα, τους αρέσει το σεξ, η τέχνη,
κουράζονται και θέλουν το βράδυ να μείνουν σπίτι τους να δουν τηλεόραση» λέει
ο Παμούκ. «Μπορούμε όμως με σιγουριά να πούμε ότι τα τελευταία 200 χρόνια αυτό
που διαφοροποιεί τους Τούρκους είναι το ότι ασχολούνται σε τεράστιο βαθμό με
την ταυτότητά τους. Ολόκληρη η χώρα αναρωτιέται διαρκώς: Είμαστε Δυτικοί;
Είμαστε Ανατολίτες; Είμαστε παραδοσιακοί; Είμαστε μουσουλμάνοι; Είμαστε
Ευρωπαίοι;».

Το Ισλάμ. Όσον αφορά το Ισλάμ, ο Παμούκ πιστεύει ότι όλες οι θρησκείες
είναι συμβατές με τον εκδυτικισμό και τονίζει ότι «το πολιτικό Ισλάμ έχει να
κάνει πολύ περισσότερο με την πολιτική, παρά με το Ισλάμ».

Ο συγγραφέας δίνει μεγάλη σημασία στο εκπαιδευτικό σύστημα. «H εκπαίδευση στην
Τουρκία δεν είναι συμβατή με την E.E. και ελπίζω ότι η χώρα θα αλλάξει τα
επόμενα δέκα με δώδεκα χρόνια. Τα σχολικά βιβλία είναι εθνικιστικά,
τουρκοκεντρικά και δίνουν μεγαλύτερη σημασία στις επιτυχείς κατακτήσεις των
Οθωμανών, παρά στον πολιτισμό ή την αρχιτεκτονική».

«Μετά τη 17η Δεκεμβρίου ελπίζω ότι θα αρχίσει μια πολιτιστική επανάσταση στην
Τουρκία και θα δουλέψω σκληρά για να πετύχει» λέει με κέφι ο Ορχάν Παμούκ.

ΠΟΙΟΣ EINAI

Ανοίγει τον διάλογο Ανατολής – Δύσης

Λέγεται ότι ο πενηντάχρονος Ορχάν Παμούκ είναι ο πιο «δυτικός» από τους
Τούρκους πεζογράφους. Δεν είναι ακριβώς έτσι, παρότι οι σπουδές του –
αρχιτεκτονική, δημοσιογραφία, μεταπτυχιακά στις ΗΠΑ – ενισχύουν αυτή την
αίσθηση. Στην πραγματικότητα είναι εκείνος που προβληματίζεται πιο έντονα για
την αμφίδρομη σχέση Ανατολής και Δύσης. Επιχειρεί με τα βιβλία του ν’ ανοίξει
έναν διάλογο που διστάζουν ν’ ανοίξουν οι ίδιες οι κοινωνίες και οι ίδιες οι
κυβερνήσεις. Βιβλία του που έχουν εκδοθεί στα ελληνικά: «Το λευκό κάστρο»
(Ροδαμός), «Το σπίτι της σιωπής», (Πατάκης), «Το μαύρο βιβλίο» (Ωκεανίδα), «H
καινούργια ζωή», (Ωκεανίδα), «Με λένε Κόκκινο» (Ωκεανίδα). Μέσα στο 2005
αναμένεται και η ελληνική έκδοση του τελευταίου βιβλίου του «Χιόνι».