Οικονομική πολιτική… βουντού

Οι Ρεπουμπλικανοί δεν έδωσαν σημασία στα προβλήματα που θα προκαλέσει η δημοσιονομική πολιτική Μπους στην οικονομία των ΗΠΑ τις επόμενες δεκαετίες

Στην προεκλογική εκστρατεία που οδήγησε στην επανεκλογή του Αμερικανού
προέδρου Τζορτζ Μπους, οι συζητήσεις για την οικονομική πολιτική ήταν χαώδεις.
Από την πλευρά των Ρεπουμπλικάνων, οι υπεύθυνοι της προεκλογικής καμπάνιας –
άνθρωποι που θα έπρεπε να γνωρίζουν καλύτερα τα θέματα στα οποία αναφέρονταν –
έδειξαν ξαφνικά υπερβολική εκτίμηση για μία μελέτη, γνωστή ως «Έρευνα για την
απασχόληση των νοικοκυριών», η οποία υποτίθεται ότι κατεδείκνυε τις
διαφοροποιήσεις στην αγορά εργασίας. H μελέτη αυτή, όμως, δεν σχεδιάστηκε ποτέ
για να δείχνει τέτοιες τάσεις. Ωστόσο χρησιμοποιήθηκε, επειδή έδειχνε θετικά
στοιχεία για την πολύ κακή πορεία της απασχόλησης κατά τη διάρκεια της θητείας
Μπους.

Από την πλευρά των Δημοκρατικών, οι υπεύθυνοι της προεκλογικής εκστρατείας
εστίασαν την προσοχή τους στην αύξηση της ανεργίας επί Μπους, αγνοώντας την
αύξηση της παραγωγικότητας και της παραγωγής. Οι Ρεπουμπλικάνοι απάντησαν, με
τη σειρά τους, προτάσσοντας όχι τον αριθμό των ανέργων αλλά το ποσοστό της
ανεργίας – λες και ήταν θετικό ότι η άθλια κατάσταση στην αγορά εργασίας, μετά
το 2001, είχε αποτέλεσμα να μειωθεί τεχνητά ο αριθμός των ανθρώπων που ψάχνουν
για δουλειά.

Για τη φορολογία

Με τον ίδιο τρόπο, οι Ρεπουμπλικάνοι προέβαλαν τις περικοπές του Μπους στη
φορολογία – αυτές που πριν από δύο δεκαετίες ο πατέρας του σημερινού προέδρου
αποκαλούσε «οικονομική πολιτική τύπου βουντού» – ως την επιτομή της
οικονομικής σοφίας. Δεν έδωσαν σημασία στα προβλήματα που θα προκαλέσει η
δημοσιονομική πολιτική Μπους στην οικονομία των ΗΠΑ τις επόμενες δεκαετίες. Οι
Δημοκρατικοί, από την πλευρά τους, υποστήριζαν ότι οι περικοπές στη φορολογία
ήδη έχουν βλάψει την οικονομία, αν και θα έπρεπε να γνωρίζουν πως η μεγαλύτερη
ζημιά θα φανεί στο μέλλον.

Αντιφάσεις

Οι Ρεπουμπλικάνοι, προβάλλοντας τα θετικά στοιχεία της οικονομικής πολιτικής
τους, προσπάθησαν να μειώσουν την ανησυχία των πολιτών για τα δημοσιονομικά
προβλήματα που θα αντιμετωπίσει μακροπρόθεσμα η Αμερική στο σύστημα κοινωνικής
ασφάλισης. Αυτό έγινε κυρίως για να αποσπαστεί η προσοχή του κόσμου από το
γεγονός ότι ο Μπους «πέταξε στα σκουπίδια» τα πλεονάσματα που του κληροδότησε
ο πρόεδρος Κλίντον – μαζί με αυτά, και τη μεγαλύτερη (ίσως και τελευταία)
ευκαιρία να βελτιωθεί η κατάσταση και να αποτραπεί η καταστροφή. Οι ίδιοι οι
Ρεπουμπλικάνοι ζητούσαν μείωση των δαπανών της κυβέρνησης, μπλοκάροντας όμως –
την ίδια στιγμή – τις θεσμικές αλλαγές που έπρεπε να γίνουν στον τρόπο
λειτουργίας του Κογκρέσου, ώστε να είναι δυνατό να πραγματοποιηθούν αυτές οι
μειώσεις στις δαπάνες.

MME και ειδικοί

Όλο αυτό το χάος περί τα οικονομικά επέτειναν τα Μαζικά Μέσα Ενημέρωσης, η
τηλεόραση, οι εφημερίδες και το Διαδίκτυο. Με εξαίρεση λίγα εύστοχα άρθρα στον
οικονομικό Τύπο, είναι δύσκολο να υποστηρίξει κάποιος πως όποιος ενημερωνόταν
για την προεκλογική εκστρατεία από τα αγγλόφωνα MME θα μάθαινε κάτι ενδιαφέρον
ή θα μπορούσε, έστω, να συμπεράνει ποια οικονομική πολιτική θα ήταν δυνατόν να
ωφελήσει την Αμερική.

Γι’ αυτό φταίνε, εν μέρει, και οι οικονομολόγοι. Κάτοχοι βραβείων Νόμπελ, όπως
ο Έντουαρντ Πρέσκοτ, δεν έχουν καμία δουλειά να μιλούν για τα οφέλη από τις
περικοπές στη φορολογία, χωρίς να εξηγούν ότι οι περικοπές αυτές, όταν
συνοδεύονται από αύξηση των δαπανών, αποτελούν μετάθεση του προβλήματος στο
μέλλον.

Φοβήθηκαν

Ωστόσο, μεγάλο μέρος της ευθύνης γι’ αυτό το αλαλούμ έχουν και στρατιές
δημοσιογράφων με ελλιπή ενημέρωση και εκπαίδευση. H επιπολαιότητα που υπάρχει
στην «κάλυψη» οικονομικών θεμάτων από τον Τύπο, ίσως έκανε τους επικεφαλής της
προεκλογικής εκστρατείας να πιστεύουν ότι τα μηνύματά τους θα διαστρεβλωθούν
τόσο πολύ, ώστε θα ήταν επικίνδυνο να αναφέρουν όλα αυτά που θεωρούσαν λογικά
επιχειρήματα της οικονομικής πολιτικής των κομμάτων τους.

Αχτίδα φωτός

Σε αυτό το σημείο εγώ, ως «σοφός», υποτίθεται ότι πρέπει να παρουσιάσω το
«μαγικό» μου σχέδιο, το οποίο θα διορθώσει όλα τα προβλήματα και θα φέρει
ισορροπία στον κόσμο. Τέτοιο σχέδιο, όμως, δεν έχω. Υπάρχει, πάντως, μια
αχτίδα φωτός. Οι προηγούμενες δύο γενιές ήταν μάρτυρες της ανάδειξης κεντρικών
τραπεζών σε ανεξάρτητους θεσμούς, των οποίων η νομισματική πολιτική παραμένει
ανεπηρέαστη, έως έναν βαθμό, από την πολιτική και έχει στόχο την επίτευξη τής
μεγαλύτερης δυνατής απασχόλησης και αγοραστικής δύναμης σε συνδυασμό με τη
σταθερότητα των τιμών. H νομισματική πολιτική μπορεί να μην ήταν τέλεια στην
εποχή των ανεξάρτητων κεντρικών τραπεζών, αλλά ήταν πολύ καλύτερη από ό,τι στο
παρελθόν, αντιπροσωπεύοντας μία νίκη των τεχνοκρατών.

Το αμερικανικό πολιτικό σύστημα δείχνει να μην μπορεί να παρουσιάσει τα θέματα
της δημοσιονομικής πολιτικής έτσι ώστε να προσφέρει στους ψηφοφόρους την
ευκαιρία να πάρουν σωστές αποφάσεις για τους υποψηφίους, είτε τα προγράμματά
τους είναι σοβαρά είτε είναι μαθηματικώς αστεία. Ίσως, λοιπόν, έχει έρθει ο
καιρός για τη δημιουργία ακόμη ενός τεχνοκρατικού σώματος: μιας Επιτροπής
Δημοσιονομικής Σταθερότητας, η οποία θα λάβει θέση δίπλα στην Κεντρική Τράπεζα
των ΗΠΑ. Όπως η FED εξασφαλίζει πως η νομισματική πολιτική δεν είναι άσχετη με
τη σταθερότητα των τιμών, έτσι και η Επιτροπή Δημοσιονομικής Σταθερότητας θα
εγγυάται ότι οι δαπάνες θα είναι σχετικές με τα φορολογικά έσοδα που προβλέπει
ο Νόμος.

© Project Syndicate, Νοέμβριος 2004

O J. Bradford DeLong είναι καθηγητής Οικονομικών στο Πανεπιστήμιο
Μπέρκλεϊ της Καλιφόρνιας, πρώην βοηθός του υπουργού Οικονομικών των ΗΠΑ επί
προεδρίας Κλίντον