Δρόμοι

Στα παιχνίδια…

… του είδους «Ποιος θέλει να γίνει εκατομμυριούχος», όταν τίθεται μια
ερώτηση, πολλοί παίκτες προτιμούν να ζητήσουν τη «βοήθεια του κοινού» παρά να
διακινδυνεύσουν να δώσουν οι ίδιοι μια απάντηση για την οποία δεν είναι
σίγουροι. Κάθε φορά που ούτε και εμείς γνωρίζουμε την απάντηση, θεωρούμε αυτήν
την επιλογή των παικτών υποχρεωτικά σοφή. Όμως είναι πάντα ή σχεδόν πάντα
σοφή, αν πιστέψουμε το περιοδικό «Σαϊεντίφικ Αμέρικαν». Γιατί τα δεδομένα
δείχνουν πως το κοινό έχει δίκιο 91 στις 100 φορές (οι διάφοροι «ειδικοί»
έχουν δίκιο μόνο 65 στις 100 φορές). Κάτι βαθύτερο υπάρχει εδώ.

Στη λύση…

… μεγάλων και πολύπλοκων προβλημάτων, τα πλήθη έχουν αποδειχθεί εξυπνότερα
από τα άτομα. Το αντίθετο πίστευε ο Σκωτσέζος δημοσιογράφος του δεκάτου ενάτου
αιώνα Τσαρλς Μακέι: «Οι άνθρωποι, όπως έχουν πει εύστοχα, σκέπτονται σαν
αγέλη. Μανιάζουν σαν αγέλη και όταν συνέρχονται, συνέρχονται σιγά σιγά και
ένας ένας». Αυτή ήταν η καθιερωμένη άποψη, που την υποστήριξε αργότερα και ο
Γουστάβος Λε Μπον στο κλασικό έργο του «H ψυχολογία των μαζών». Να, όμως, που
έρχεται τώρα ο αρθρογράφος του περιοδικού «Νιου Γιόρκερ» Τζέιμς Σαροβίκι – με
πλήθος νέων στοιχείων που παρουσιάζει στο βιβλίο του «H σοφία του πλήθους» –
για να ισχυριστεί πως «οι πολλοί είναι εξυπνότεροι από τους λίγους».

Ο ισχυρισμός του…

… υποστηρίζεται από ένα εντυπωσιακό επεισόδιο. Όταν το αμερικανικό υποβρύχιο
«Σκόρπιον» εξαφανίστηκε το 1968, ένας επιστήμονας του Ναυτικού που λεγόταν
Τζον Κρέιβεν συγκέντρωσε διάφορους ειδικούς στα υποβρύχια, μαθηματικούς και
δύτες συνεργείων διάσωσης. Αντί να τους βάλει όλους μαζί σε ένα δωμάτιο και να
αρχίσουν να ανταλλάσσουν απόψεις για το τι ακριβώς είχε συμβεί στο υποβρύχιο,
ζήτησε από τον καθένα ξεχωριστά να κάνει την εκτίμησή του (με βάση την
ταχύτητα και τη θέση που είχε το υποβρύχιο λίγο πριν χαθεί). Ύστερα ο Κρέιβεν
επεξεργάστηκε τις απαντήσεις τους και έβγαλε έναν μέσο όρο χρησιμοποιώντας το
θεώρημα του Μπέις (μαθηματικού του δέκατου όγδοου αιώνα που είχε ασχοληθεί με
τη θεωρία των πιθανοτήτων). Το υποβρύχιο «Σκόρπιον» βρέθηκε σε απόσταση μόλις
220 μέτρων από το σημείο το οποίο είχε κατά μέσον όρο υποδείξει αυτό το πλήθος
των ειδικών.

Όλα τα πλήθη…

… βέβαια δεν είναι το ίδιο σοφά. Μερικά δεν είναι καθόλου (όπως, ας πούμε,
το πλήθος που λιντσάρει). Για να είναι σοφά τα πλήθη, πρέπει τα άτομα που τα
αποτελούν να μη σκέπτονται όλα με τον ίδιο τρόπο, να είναι αυτόνομα και να μην
ελέγχονται από κάποια κεντρική εξουσία. Πού να βρει κανείς, όμως, τέτοιο
πλήθος την σήμερον ημέρα; Έχετε δοκιμάσει ποτέ να καλέσετε «Βοήθεια!» (του
κοινού);