«Mπλακ άουτ» στην απελευθέρωση

Με «μπλακ άουτ» απειλείται η απελευθέρωση της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας,
καθώς τρία χρόνια μετά την ψήφιση του σχετικού νόμου αλλά και οκτώ μήνες από
την ανάληψη της εξουσίας από τη σημερινή κυβέρνηση δεν έχουν καθορισθεί ακόμη
ούτε καν οι κανόνες του παιχνιδιού. Απουσιάζει, δηλαδή, το απαραίτητο θεσμικό
πλαίσιο, με βάση το οποίο θα στηθούν οι ιδιωτικές μονάδες παραγωγής ρεύματος.
Και αυτό, την ίδια στιγμή που ο καθ’ ύλην αρμόδιος υπουργός, ο κ. Δ. Σιούφας,
έχει αναγνωρίσει δημοσίως, κατ’ επανάληψιν, ότι το σύστημα ηλεκτροδότησης της
χώρας χρειάζεται επειγόντως «νέο αίμα», δηλαδή νέες σύγχρονες μονάδες
ηλεκτροπαραγωγής, αφού η ισχύς του θα βρίσκεται σε οριακό σημείο τουλάχιστον
για την επόμενη διετία (2005 – 2006).

Απρόθυμοι

Το έλλειμμα αυτό δηλώνουν απρόθυμοι να το καλύψουν οι ιδιώτες επενδυτές που
έχουν πάρει ήδη τις σχετικές άδειες, την ώρα μάλιστα που, σύμφωνα με τον νόμο,
η ΔΕΗ έχει αποκλειστεί από τα πρώτα 900 μεγαβάτ που σχεδιάζεται να προστεθούν
άμεσα στο ενεργειακό δυναμικό της χώρας. Έτσι, παρά το γεγονός ότι τουλάχιστον
πέντε επιχειρηματικά σχήματα (Όμιλος Κοπελούζου, Ελληνική Τεχνοδομική, ΓΕΚ –
TEPNA, Μότορ Όιλ και Μυτιληναίος) έχουν ήδη στα χέρια τους τις σχετικές
άδειες, η έλλειψη θεσμικού πλαισίου, η απουσία του καθορισμού των τιμολογίων
του φυσικού αερίου με το οποίο θα λειτουργούν οι νέες μονάδες, αλλά και η
ανυπαρξία εξασφαλισμένου πελατολογίου που ζητούν οι ιδιώτες για τις τις νέες
μονάδες, έχουν «παγώσει» ιδιωτικές επενδύσεις ύψους άνω του ενός
δισεκατομμυρίου ευρώ.

Όλα δείχνουν ότι είναι δύσκολο έως αδύνατον να έχει απελευθερωθεί η αγορά
ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου μέχρι το 2007, όπως έχει δεσμευθεί
στην E.E. η Ελλάδα, καθώς μια μονάδα ηλεκτροπαραγωγής ισχύος 350 μεγαβάτ
χρειάζεται περίπου 35 – 40 μήνες για να κατασκευαστεί. Επίσης, θα πρέπει να
έχουν προηγηθεί τρεις – τέσσερις μήνες διαπραγματεύσεων με τράπεζες για τους
όρους χρηματοδότησης και ακόμη δυο – τρεις μήνες δοκιμών, προκειμένου να τεθεί
σε εμπορική λειτουργία. Με άλλα λόγια, ακόμη κι αν άρχιζε αύριο η κατασκευή
μιας νέας μονάδας ηλεκτροπαραγωγής, δεν θα είχε τελειώσει πριν από τις αρχές
του 2008. H μόνη επένδυση που βρίσκεται σε εξέλιξη είναι το εργοστάσιο
ηλεκτρικής ενέργειας που κατασκευάζουν τα ΕΛΠΕ στη Θεσσαλονίκη, ισχύος 390
μεγαβάτ, που υπολογίζεται να είναι έτοιμο τον Ιούνιο του 2005.

Ειδικότερα, τα μεγαλύτερα «αγκάθια» στη διαδικασία της πλήρους απελευθέρωσης
της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας είναι τα εξής:

Το θεσμικό πλαίσιο

Βασική προϋπόθεση για την ουσιαστική απελευθέρωση της αγοράς ηλεκτρικής
ενέργειας και την ανάπτυξη ανταγωνισμού είναι η έκδοση των Κωδίκων Συναλλαγών
και Διαχείρισης του Συστήματος, οι οποίοι εκκρεμούν από τον Νοέμβριο του 2003.
Οι Κώδικες θα ρυθμίζουν τους όρους λειτουργίας του «παιχνιδιού» σε καθεστώς
πλήρους απελευθέρωσης. Συγκεκριμένα, κάθε προμηθευτής ή εισαγωγέας, είτε
πρόκειται για τη ΔΕΗ είτε για ιδιώτη, θα ενημερώνει σε 24ωρη βάση τον
Διαχειριστή του Συστήματος (ΔΕΣΜΗΕ) για το πόσα μεγαβάτ θα διαθέτει (την
επόμενη ημέρα) για την κάλυψη των ενεργειακών αναγκών της χώρας και σε τι
τιμές. Παρομοίως και οι χονδρέμποροι ηλεκτρικού ρεύματος θα ενημερώνουν το
ΔΕΣΜΗΕ για το ύψος των παραγγελιών που έχουν να εκτελέσουν. Έτσι, κάθε
απόγευμα, ο ΔΕΣΜΗΕ θα έχει στα χέρια του τη δεδηλωμένη προσφορά ηλεκτρικού
ρεύματος από όλους τους παραγωγούς και εισαγωγείς, ενώ κατά προσέγγιση και με
σχετικά μικρή απόκλιση θα γνωρίζει και τη ζήτηση για τις επόμενες 24 ώρες.

Ο φθηνός λιγνίτης

Το φθηνό ενεργειακό καύσιμο της ΔΕΗ, ο λιγνίτης, αποτελεί το μεγάλο συγκριτικό
πλεονέκτημα της επιχείρησης έναντι των ιδιωτών παραγωγών ρεύματος. Γι’ αυτό
και στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων – ανάμεσα στο υπουργείο Ανάπτυξης και
τους επενδυτές – έχει «πέσει» η πρόταση οι αυριανοί ανταγωνιστές της ΔΕΗ μαζί
με το ρεύμα που θα παράγουν να έχουν τη δυνατότητα να συμπεριλαμβάνουν στις
πωλήσεις τους και φθηνό «λιγνιτικό» ρεύμα, το οποίο βεβαίως θα αγοράζουν από
τη Δημόσια Επιχείρηση Ηλεκτρισμού.

Τα τιμολόγια

Εκκρεμεί ακόμη ο καθορισμός των τιμολογίων μεταφοράς φυσικού αερίου, καύσιμο
με το οποίο θα λειτουργούν οι νέες μονάδες. Σήμερα υπάρχει ένα μόνο τιμολόγιο,
αυτό με το οποίο αγοράζει αέριο η ΔΕΗ από τη ΔΕΠΑ (με προνομιακούς όρους).
Οποιοσδήποτε άλλος ιδιώτης θελήσει να αγοράσει σήμερα αέριο, θα το πληρώσει
ακριβότερα από ό,τι η ΔΕΗ, άρα δεν θα είναι ανταγωνιστικός. Εκκρεμεί επιπλέον
ο καθορισμός των τιμολογίων με τα οποία θα χρεώνονται οι ιδιώτες παραγωγοί για
να μεταφέρουν – μέσω του δικτύου της ΔΕΗ – το ρεύμα που θα παράγουν προς τον
τελικό καταναλωτή.

Χρηματοδότηση

Αν δεν επιλυθούν εγκαίρως όλα τα παραπάνω, οι ιδιώτες παραγωγοί δεν πρόκειται
να βρουν εγκαίρως πελάτες που θα αγοράσουν από αυτούς ρεύμα βάσει συμβολαίων,
κάτι που οι τράπεζες θέτουν ως βασική προϋπόθεση για να τους χρηματοδοτήσουν.
Σήμερα, μέσα σε αυτό το εντελώς θολό τοπίο, οι τράπεζες ούτε καν συζητούν για
τη χρηματοδότηση μιας επένδυσης ύψους 250 εκατ. ευρώ, ποσό στο οποίο ανέρχεται
το κόστος μιας νέας μονάδας ηλεκτροπαραγωγής. «Φέρτε μας συμβόλαια που να μας
εγγυώνται ότι θα έχετε εξασφαλισμένη πελατεία τουλάχιστον για 15 χρόνια, καθώς
και συμβόλαια προαγοράς φυσικού αερίου με συγκεκριμένες τιμές και μετά το
συζητάμε» είναι η απάντηση που δίνουν στις κρούσεις των ιδιωτικών ομίλων.

Χαμένοι οι καταναλωτές

H καθυστέρηση ισοδυναμεί με κόστος, όπως προκύπτει από τις σχετικές μελέτες.
Σύμφωνα με τα στοιχεία πρόσφατης έκθεσης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, στο
διάστημα από το 1995 έως και το 2003, οπότε και απελευθερώθηκε η αγορά
ηλεκτρικής ενέργειας, τα τιμολόγια του βιομηχανικού ρεύματος στην Ευρωπαϊκή
Ένωση σημείωσαν πτώση κατά 15%.

Θολό το τοπίο και για το φυσικό αέριο

Ρευστή παραμένει η κατάσταση και σε ό,τι αφορά το φυσικό αέριο. Είναι άγνωστο
το πλαίσιο λειτουργίας της αγοράς, ενώ από την 1η Ιουλίου του 2005 παύει το
μονοπώλιο της ΔΕΠΑ για πωλήσεις αερίου προς τους παραγωγούς ηλεκτρικού
ρεύματος. Αυτό σημαίνει ότι θα επιτρέπεται οι ιδιώτες να έχουν πρόσβαση στους
αγωγούς της ΔΕΠΑ, προκειμένου να τους χρησιμοποιήσουν για τη μεταφορά αερίου
από άλλον προμηθευτή (π.χ. για απευθείας εισαγωγές από τρίτες χώρες). Επίσης,
από το 2007 «ανοίγει» η αγορά για όλους τους καταναλωτές.