Kαβγάς για το πάπλωμα της τηλεθέασης

Πραγματικότητα; Άσκηση; Ό,τι κι αν είναι, οι εικόνες τη δουλειά τους την κάνουν

Αιματηρός ο τηλεοπτικός ανταγωνισμός. Έχει αναδείξει ακραία φαινόμενα, τα
περισσότερα εις βάρος της ενημέρωσης, έτσι τουλάχιστον όπως η παραδοσιακή
δεοντολογία της δημοσιογραφίας την εννοεί. Όχι, ωστόσο, όπως την «μεταφράζει»
για τις ανάγκες της τηλεθέασης η τηλεοπτική ενημέρωση, η ενημέρωση που
βασίζεται στο θέαμα, στην εντύπωση, στη σκηνοθεσία.

Ένα «αποκλειστικό» βίντεο-ντοκουμέντο που πρόβαλε το δελτίο ειδήσεων του
Antenna εγείρει εκ νέου τον διάλογο για το θέμα. Οι σκηνές που προβλήθηκαν
άγριες. Αστυνομικοί οπλισμένοι σαν αστακοί. Ένας «κακοποιός» ταμπουρωμένος σε
ερειπωμένο κτίριο σε αγρούς, κάπου στην Κρήτη. Πυροβολισμοί, βρισιές, οι
αστυνομικοί μπουκάρουν, συλλαμβάνουν τον «επικίνδυνο», τον σέρνουν, ο φακός
ζουμάρει στη σκηνή που θυμίζει αστυνομική ταινία.

Ένα ακόμη τηλεοπτικό επεισόδιο του σίριαλ «εγκληματικότητα», που τον τελευταίο
καιρό επιμένει με την πιο τρομοκρατική μορφή του να αποτελεί το αγαπημένο των
δελτίων ειδήσεων. Αληθινό; Σκηνοθετημένο;

Την επομένη μια ανακοίνωση από το Γραφείο Τύπου της Ελληνικής Αστυνομίας
αποκαλύπτει τις διαστάσεις που μπορεί να πάρει το κυνήγι της τηλεθέασης. Το
επεισόδιο που προβλήθηκε χθες (προχθές) από τον Antenna ήταν τελείως
πλασματικό. Επρόκειτο για άσκηση των ειδικών δυνάμεων της
Αστυνομίας.

Θα το άφηναν έτσι το επεισόδιο οι ανταγωνιστές; Το πρωινάδικο του Alpha
«Κους-κους» σπεύδει να βγάλει τον Πέτρο Καρσιώτη για να εξηγήσει στο
τηλεοπτικό κοινό την πλάνη και να αποκαταστήσει φυσικά την τιμή του δελτίου
ειδήσεων του καναλιού του, που δεν «έχασε το θέμα» γιατί δεν υπήρξε «θέμα».
Κανένας κακοποιός δεν ταμπουρώθηκε στην Κρήτη, καμία σύλληψη δεν έγινε, ήταν
μία από τις ασκήσεις που η Αστυνομία καλεί κάμερες και δημοσιογράφους για να
διαφημίσει την ετοιμότητά της. «Ντροπή ένα δελτίο που έρχεται πρώτο στην
τηλεθέαση…», αποπειράται να σχολιάσει εις εκ της παρέας του «Κους-κους».
«Ποιο έρχεται πρώτο, το δικό μας είναι πρώτο», αντιλέγει ευθύς ο κ. Καρσιώτης,
«αυτοί διαφημίζουν ότι είναι πρώτοι. Εμείς ερχόμαστε πρώτοι σε εγκυρότητα».
Καβγάς για το πάπλωμα;

Πάντως, δεν είναι η πρώτη φορά που προβάλλονται τέτοιου είδους βίντεο.
Το μιντιακό οικοδόμημα «ασφάλεια των Ολυμπιακών Αγώνων» περιελάμβανε ανάλογες
προβολές σκηνοθετημένων επεισοδίων, με ασκήσεις εκπαιδευμένων αστυνομικών. Το
θέαμα της ασφάλειας ταυτίζεται με το θέαμα του σκηνοθετημένου τρόμου. H
διαφορά είναι στα προσχήματα. Είναι εύκολο το ολίσθημα, όταν στόχος πάνω από
την ενημέρωση είναι να παγιδευτεί το κοινό για να καταναλώσει τις εικόνες.

Υπόθεση που αφορά τη δημοσιογραφική δεοντολογία. Υπόθεση όμως – ας μην
παριστάνουμε τους αθώους – που στην εποχή της αποθέωσης του κυνισμού του
θεάματος, μοιάζει «παρωχημένη». Και αν ο χαρακτηρισμός προκαλεί ανατριχίλα και
σπασμούς στους υπερασπιστές των αρχών της ενημέρωσης, την οποία ο Διαφωτισμός
όρισε ως την πεμπτουσία της δημοκρατίας, πάει καιρός, πολύς καιρός, που χάρη
στην ιλιγγιώδη γοητεία της τηλεοπτικής τεχνολογίας έχουμε μετακινηθεί από την
αντίληψη αυτή.

Γυρίσαμε σελίδα σ’ αυτό που λέμε τρόποι αντίληψης της πραγματικότητας από την
εποχή που ταυτίσαμε τη δημοκρατία με την τηλεοπτική της αναπαράσταση, από την
εποχή που οι πόλεμοι γίνονται σε απευθείας μετάδοση και που σκηνοθετούνται οι
λόγοι που τους προκαλούν.

Με τα διαφημιστικά φιλμάκια της η Αστυνομία έχει στόχο να «διαμορφώσει»
την αντίληψη στον πολίτη ότι είναι ασφαλής χάρη στη δική της ύπαρξη και
εκπαίδευση. Ένα ολόκληρο σύστημα βασίζεται στο θέαμα τρόμος-επιβολή του νόμου
και η τηλεόραση των εντυπώσεων διαμορφώνει την «αγορά», τους καταναλωτές του.
Μην ξεχνάμε την υπόθεση Σορίν Ματέι ή Αντόν Φλαμούρ, εκείνους τους μαραθώνιους
του εθνικού τρόμου, που ανέδειξαν τη σημασία του εγκλήματος on camera για την
τηλεθέαση. H κατηφόρα ήταν αναπόφευκτη. Χάθηκε το μέτρο και όσο ο ανταγωνισμός
«δικαιολογεί» ακρότητες, όποιος βρίσκεται να το θυμίζει, γίνεται «γραφικός».
Ενίοτε, σε κραυγαλέες υποθέσεις, μπορεί να πέσουν ποινές. Το θέμα είναι πως ο
δρόμος για να συμβαίνουν αυτά παραμένει ανοιχτός.

Χαζεύοντας τον τρόμο

Στα 1953, ο Ρέι Μπράντμπερι περιέγραφε στη νουβέλα του «Φαρενάιτ 451» μια
κοινωνία του μέλλοντος, όπου οι άνθρωποι περνούν την ημέρα τους χαζεύοντας σε
γιγαντοοθόνες κανάλια της Αστυνομίας, απ’ όπου μεταδίδονταν κυνηγητά παρανόμων
και συλλήψεις κακοποιών. Άλλωστε, στην εποχή που «πουλάμε» τον πόλεμο σαν
προϊόν που καταναλώνεται, «πουλάμε» και την εγκληματικότητα.

«Δεν μπορεί να παίζει με τους θεσμούς ένα κανάλι, δεν μπορεί να εξαπατά το
κοινό», έλεγε πολύ θυμωμένος ο Πέτρος Καρσιώτης. Ναι, να ξαναθυμηθούμε τους
θεσμούς και με την ευκαιρία να ξαναθυμηθούμε ότι η λειτουργία του πολιτικού
συστήματος δεν δικαιώνεται στα τηλεπαράθυρα και πως η δημοσιογραφική
δεοντολογία δεν είναι εποχικό φρούτο, που ευδοκιμεί αναλόγως με τις μετρήσεις τηλεθέασης.

Απόλυση

Απολύθηκε από τον Antenna ο δημοσιογράφος Σπύρος Χαριτάτος επειδή εμφάνισε,
σύμφωνα με τον σταθμό, άσκηση των Ειδικών Δυνάμεων της Αστυνομίας ως
επιχείρηση για σύλληψη κακοποιού, η οποία προβλήθηκε από το κεντρικό δελτίο
ειδήσεών του. Το κανάλι σε ανακοίνωσή του αναφέρει μεταξύ άλλων πως «ο
δημοσιογράφος παραπλάνησε τη Διεύθυνση Ειδήσεων, η οποία αποκατέστησε την
αλήθεια στο αμέσως επόμενο δελτίο και ταυτόχρονα ανακοίνωσε στον συντάκτη την
απόλυσή του».