Δρόμοι

Ο άνθρωπος…

… με τον «σιδηρούν προσωπείο», που την ιστορία του έγραψε ο Αλέξανδρος
Δουμάς, πέρασε τα πάνδεινα και πέθανε στη φυλακή, επειδή έμοιαζε με έναν
άλλον: ήταν δίδυμος αδελφός του Λουδοβίκου ΙΔ’. Επειδή του έμοιαζε πολύ, ο
βασιλιάς τού «έσβησε» το πρόσωπο με ένα σιδερένιο προσωπείο, από φόβο μη
διεκδικήσει τον θρόνο. Ποιοι όμως κινδυνεύουν περισσότερο από παρόμοια
βασανιστήρια, εκείνοι που μοιάζουν ή εκείνοι που είναι διαφορετικοί από τους
άλλους;

8 εκατομμύρια…

… άτομα. Τόσα χρειάστηκε να μελετήσει το επιστημονικό περιοδικό «Σάιενς» για
να καταλήξει σε αυτό το συμπέρασμα: είμαστε όλοι υποψήφιοι βασανιστές. Είναι
κάτι που δεν το ξέραμε; Τότε πού έβρισκαν τη δύναμή τους τα αυταρχικά
καθεστώτα όλων των εποχών, πώς μπορούσαν Αμερικανοί στρατιώτες να βασανίζουν
αιχμαλώτους στο Ιράκ χωρίς κανέναν απολύτως λόγο, πώς μπορούν παιδιά να
βασανίζουν άλλα παιδιά που είναι «διαφορετικά»; Στην προσπάθειά του να
ενταχθεί σε ένα ομοιόμορφο σύνολο, ο «ανθρωπάκος», όπως τον έλεγε ο Βίλχελμ
Ράιχ, είναι ικανός να κάνει τα πάντα. Και σχεδόν πάντα με καλές προθέσεις.
Υπάρχει καλύτερη πρόθεση από την εξακρίβωση της αλήθειας; Πριν ακόμη την πουν
λυδία λίθο, βάσανο έλεγαν την πέτρα που πάνω της έτριβαν τον χρυσό και τον
άργυρο για να εξακριβώσουν την καθαρότητά τους.

Πώς η βάσανος…

… έγινε βασανιστήριο, φίμωτρο, κεφαλοθραύστης, εξαρθρωτής, τροχός,
πιεστήριο; Με τις καλές προθέσεις. H αλήθεια που θέλουμε να ακούσουμε
δικαιολόγησε τα χειρότερα εγκλήματα. Οι ιεροεξεταστές σιγόψηναν τις «μάγισσες»
ώσπου να ομολογήσουν την αλήθεια που αυτοί ήθελαν να ακούσουν, οι αλλόθρησκοι
υπέβαλλαν σε μαρτύρια τους πρώτους χριστιανούς ώσπου να παραδεχτούν πως δεν
ήταν «διαφορετικοί». Οι δικτάτορες βασανίζουν τους αντιστασιακούς που
αμφισβητούν την αλήθεια τους, οι στρατοί κατοχής τούς λαούς που δεν πιστεύουν
στις καλές προθέσεις τους. Το πιο σύγχρονο βασανιστήριο, ο ορός της αλήθειας
(πεντοθάλη ή πενθειοβαρβιτάλη) ακυρώνει τις φυσιολογικές αντιστάσεις, την
αυτόνομη σκέψη και δράση. Παραμορφώνει την αντίληψη και διευκολύνει τη
χειραγώγηση του ατόμου. Μπορεί να το υποχρεώσει να ανακαλέσει παλιές, αλλά και
να δημιουργήσει νέες μνήμες – το χειρότερο από όλα – τις μνήμες που θέλει ο
Άλλος.

Να κάνεις…

… κάτι εν ονόματι του καλού, και μάλιστα εν ονόματι του καλού του Άλλου,
είναι η χειρότερη καταστροφή, έλεγε ο Λακάν. Χρειάζεται πολύ μίσος. Μίσος για
καθετί διαφορετικό από το δικό σου που βλέπεις στα μάτια του. «Σε αυτό που
αγαπάμε βλέπουμε μόνο εμάς τους ίδιους», έλεγε ο Χέγκελ. Και όσο δεν το
βλέπουμε αυτό τόσο πιο πολύ νιώθουμε στερημένοι, τόσο πιο πολύ νιώθουμε να μας
κυριεύει το μίσος για τον Άλλον που δεν θέλει να γίνει Εμείς (φωτ. «Ο θάνατος
του Άβελ», Γουσταύου Ντορέ). Το μίσος είναι η επιθυμία να αλλάξουμε τον Άλλον.