Πειστικός εκσυγχρονισμός

Ο Γιώργος Μεσσάλας και η Όλγα Πολίτου σε σκηνή από τον «Μισάνθρωπο» του Μολιέρου, που παρουσιάζεται στο θέατρο «Αλκυονίς»

Θα μπορούσαν π.χ. Έλληνες ηθοποιοί να παραστήσουν μια τελετουργία νέγρων
κανιβάλων ή να μιμηθούν τα μοιρολόγια των ταφικών εθίμων των Εσκιμώων χωρίς να
γελοιοποιηθούν; Δεν ήταν λιγότερο γελοίοι Έλληνες ηθοποιοί όταν αναγκάστηκαν
από ψυχαναγκαστικούς σκηνοθέτες να φορέσουν μακριές περούκες, λιβρέες και
σκαρπινάκια με φιόγκους υποδυόμενοι μολιερικούς ήρωες. Άλλο τόσο κωμικά
γελοίοι ήταν όσοι υπέκυψαν στις μονομανίες του Καρζή να αναπαραστήσει την
αρχαία τραγωδία με σκευή ξεσηκωμένη από τα αγγεία και κοθόρνους! Μασκαραλίκια!
Κυριολεκτικά. Όπου υπάρχει θέατρο ειδικών κωδίκων, όπως το γαλλικό της
λουδοβίκειας μόδας είτε το ισπανικό καθολικό είτε το ινδικό, του Μπαλί, το
γιαπωνέζικο Νο κ.λπ., οι ηθοποιοί ασκούνται επί χρόνια και επίπονα ώστε να
αφομοιώσουν τα στυλ, την επιτήδευση, το σωματικό ιδίωμα και την εκφορά του
λόγου.

Ακόμη και οι Γάλλοι σήμερα μόνο για λόγους σεβασμού στην παλιά τους παράδοση
επανέρχονται σε σκηνοθεσίες του Μολιέρου, του Ρακίνα ή του Κορνέιγ, ακόμη και
του Μαριβό, ακολουθώντας το παλατιανό στυλ των Βερσαλλιών. Πρωτοπόρος ο
Πλανσόν αλλά και το «εθνικό λαϊκό θέατρο» του Βιλάρ εκσυγχρόνισαν τον Μολιέρο.
Είχαμε και εμείς παλιότερα την τύχη να δούμε στο «REX» τον «Δον Ζουάν» του
Βιλάρ και τον «Γιώργη Νταντέν» του Πλανσόν στο Ηρώδειο με κείνη την εκπληκτική
έναρξη ενός κάρου με σανό να διασχίζει την αγροικία.

Πρέπει όμως να παραδεχτούμε πως οι Έλληνες λόγιοι του διαφωτισμένου 19ου αιώνα
πρωτοπόρησαν σ’ αυτόν τον τομέα. Ο Κωνσταντίνος Οικονόμου εξ Οικονόμων,
ιερωμένος, διασκεύασε τον «Φιλάργυρο» σε «Εξηνταβελόνη» τοποθετώντας τη δράση
στη Σμύρνη του καιρού του (1819). Αλλά και ο Ραγκαβής και ο Σκυλίτζης
τοποθετούσαν στις μεταφράσεις – διασκευές τους τη δράση του «Μισάνθρωπου» π.χ.
στην τουρκοκρατούμενη Αθήνα, όπου αντί του παλατιού ακούμε για τον οντά του
μπέη και τον καδή.

Δεν είναι αυτό προδοσία, θα ισχυριστεί κανείς; Όταν απογυμνώσεις τα
πρόσωπα από τη σκευή της μόδας και τα καμώματα ενός παλατιανού τελετουργικού
και διαπιστώσεις πως οι άνθρωποι, τα ήθη, οι χαρακτήρες, οι αψιθυμίες, τα
ψυχολογικά σύνδρομα, τα όνειρά τους και οι αποτυχίες τους δεν έχουν καθόλου
αλλάξει και όταν τους περιβάλεις με τη μόδα μιας άλλης εποχής, ακόμη και της
σημερινής, συμπεριφέρονται φυσικά, είναι αναγνωρίσιμοι, προβαίνεις στην
εκσυγχρονιστική διασκευή.

Με πιάνει γέλιο κάθε φορά που κάποιοι αρχαιολογούντες του θεάτρου
ξενίζονται με τη σύγχρονη ή αχρονική σκευή που προτείνουν ενδυματολόγοι και
σκηνοθέτες στα αρχαία ελληνικά δράματα. Καλά, στον Αριστοφάνη οι καθημερινοί
ήρωες θα πρέπει να φορούσαν ό,τι και οι θεατές. Αλλά τι φορούσε τάχα ο
Οιδίπους, ο Κρέων, η Αντιγόνη, ο Ορέστης; Ακολουθούσε τη μόδα της μυθικής
Θήβας ή του μυθικού Άργους; Τι, υπήρχαν φιγουρίνια, μακέτες, φωτογραφίες,
πίνακες; Προς θεού, ο Οιδίπους φορούσε ό,τι και ο Περικλής και η Κλυταιμνήστρα
ό,τι και η Ασπασία!

Αλλού είναι το πρόβλημα με τον ενδυματολογικό εκσυγχρονισμό και τη μετατόπιση
της υπόθεσης μέσα στον χρόνο: H πειστικότητα. Κάθε διασκευή κλασικού έργου από
τη μια δεν πρέπει να αλλοιώνει, να προδίδει ή να αποπροσανατολίζει τον Νουν
του κειμένου, τη βούληση του ποιητή και από την άλλη θα πρέπει να πείθει, να
μην ξενίζουν οι συμπεριφορές των ηρώων στο εκσυγχρονισμένο περιβάλλον. Σε ποια
εποχή άραγε θα είναι πειστική η τελευταία πράξη του «Άμλετ» όταν όλη η δράση
πολώνεται γύρω από μια ξιφομαχία με δηλητηριασμένα σπαθιά, που η ενέργειά τους
δίνει τη λύση της τραγωδίας;

Ο Γιώργος Μεσσάλας εκσυγχρόνισε τελείως τον μολιερικό «Μισάνθρωπο»
στηριζόμενος σε μια πιστή στο πνεύμα αλλά άκρως πεζοποιημένη διασκευή στα καθ’
ημάς της Ντένης Θεμελή. Και το αποτέλεσμα είναι πειστικό. Γιατί πάντα στην
κοινωνία, όποιας εποχής, υπάρχουν οι κόλακες της εξουσίας, πάντα κυριαρχούν οι
παραδόπιστες ανάφτρες, πολυγαμικές ντίβες, πάντα θα ελλοχεύουν οι στερημένες
ερωτικά μυξοπαρθένες, πάντα θα κυβερνούν οι αριβίστες, πάντα θα αδικούνται και
θα διώκονται οι ευθείς, ειλικρινείς και γενναίοι της παρρησίας και πάντα θα
υπάρχουν οι πουρίστες, απόλυτοι αρνητές κάθε συμβιβασμού, οι ιδιόμορφοι,
ιδιόρρυθμοι και εν τέλει μοναχικοί και αποδιοπομπαίοι.

Ο Μεσσάλας στο θέατρο «Αλκυονίς», που επί χρόνια διακονεί το μεγάλο ρεπερτόριο
του θεάτρου με τάση εκλαΐκευσης, χωρίς προχειρότητες, λαϊκισμούς και
δημαγωγία, έστησε μια μολιερική κωμωδία που δείχνει ποιος είναι ο πρόγονος του
Ψαθά, του Σακελλάριου και του Τσιφόρου. Αν βάλεις στον Φον Δημητράκη, στον
Θανασάκη τον πολιτευόμενο περούκα και δαντέλες θα έχεις μια παλατιανή εκδοχή
του αριβίστα και του αφελούς.

Ο Μολιέρος είναι απόγονος του Μενάνδρου και ο Ψαθάς τρισέγγονος του Μολιέρου.
Τηρουμένων των αναλογιών και του στυλ της εποχής. Διότι ο «Μισάνθρωπος» του
Μολιέρου είναι γραμμένος σε ομοιοκατάληκτους αλεξανδρινούς στίχους και ως
γλώσσα έχει την «αργκό» του παλατιού περίτεχνη και όλο φιοριτούρες. Δεν νοούμε
έτσι σήμερα την κωμωδία. Δεν πείθει. Εξάλλου και η «Γκόλφω» με στίχους ομιλεί
αλλά δεν κάνουμε σήμερα έτσι λαϊκό μελόδραμα.

Μολιέρος σε μισοσκότεινο μπαρ

H παράσταση στο θέατρο «Αλκυονίς» έχει ρυθμό, συνέπεια και σκηνική πειθώ. H
τοποθέτηση της δράσης σ’ ένα σύγχρονο μισοσκότεινο μπαρ για σνομπ είναι
ευφυής.

Ο Γιώργος Μεσσάλας στον κεντρικό ρόλο παίζει με την πρέπουσα οργή, την
αγανάκτηση και την υπερβολική απολυτότητα τον ασυμβίβαστο κριτικό των ηθών της
εποχής του. Και δείχνει καθαρά πώς κουρεύει αυγά, αφού ο κόσμος έτσι είναι και
αυτός μόνο στην εξορία του Θεού θα βρει τη λύση του.

Ο Βασίλης Παλαιολόγος, νέος φέρελπις ηθοποιός, δείχνει πλούσια προσόντα και
πλαστικότητα.

H Ντένη Θεμελή παίζει με προπέτεια τη ματαιόδοξη και ψυχρή υπολογίστρια που
δολώνει το αγκίστρι με υποσχέσεις σεξ.

Έξοχη η φιγούρα που πλάθει η έμπειρη Όλγα Πολίτου. Με θαυμάσια άνεση
παίζοντας τη θεοσεβούμενη κουτσομπόλα αποκαλύπτει σιγά-σιγά την ασελγή της
απληστία.

Ο Ανδρέας Ντούζος, λιτός, σίγουρος, αποτελεσματικός καρατερίστας. Ο
Παναγιώτης Σπηλιόπουλος, ανόητος εραστής, λίγο υπερβολικός και αρκετά άχρωμος,
ο σελέμης εραστής του Λιακάκου.

INFO

Θέατρο «Αλκυονίς», Ιουλιανού 42-26, τηλ. 210-8815.402.