Δρόμοι μέσα στους πάγους

Πολύ ευαίσθητος στην άνοδο της θερμοκρασίας του πλανήτη, ο Βόρειος Αρκτικός
Κύκλος μπορεί μέσα σε τριάντα χρόνια να ανοίξει για τη ναυσιπλοΐα και την
εκμετάλλευση του υπεδάφους του.

«Στη δεκαετία του 1980, οι ενδείξεις δεν ήταν ξεκάθαρες. Στη δεκαετία του
1990, η τάση έγινε σαφής. Στη δεκαετία του 2000 είναι καταφανής: η Αρκτική
λειώνει». Πάνω στο παγοθραυστικό ερευνητικό πλοίο «Άμουνδσεν», ο Λουί Φορτιέ
του Πανεπιστημίου Λαβάλ του Κεμπέκ συνοψίζει αυτά στα οποία συναινούν οι
επιστήμονες σχετικά με τους πάγους του Βόρειου Παγωμένου Ωκεανού: Μειώνονται
διαρκώς.

Όλες οι ενδείξεις συνηγορούν. Στις αρχές Οκτωβρίου, εμπειρογνώμονες των πάγων
στο Πανεπιστήμιο του Μπόλντερ (ΗΠΑ) ανακοίνωσαν πως «τα δεδομένα από τους
δορυφόρους δείχνουν πως η έκταση του πάγου στη θάλασσα της Αρκτικής ήταν τον
Σεπτέμβριο κατά 13,4% μικρότερη από τον μέσο όρο». Ο Σεπτέμβριος σηματοδοτεί
το τέλος της θερινής περιόδου, κατά την οποία λειώνουν οι πάγοι, και είναι
ενδεικτικός για την εξέλιξη των παγετώνων. H μείωση αυτή είχε ήδη περάσει, από
το 12% σε σχέση με τον μέσο όρο το 2002, στο 15% το 2003.

Άλλος δείκτης είναι η επιφάνεια των αιωνίων πάγων, αυτών που δεν λειώνουν το
καλοκαίρι: τον Οκτώβριο του 2003, το Ινστιτούτο Διαστημικών Σπουδών Γκόνταρ
της NASA ανακοίνωσε πως «η Αρκτική χάνει σχεδόν το 10% του στρώματος των
αιωνίων πάγων ανά δεκαετία από το 1980». Το στρώμα αυτό δεν καλύπτει πλέον
παρά 6 εκατομμύρια τετραγωνικά χιλιόμετρα, έναντι 7 εκατομμυρίων το 1980.

Τρίτος δείκτης: το πάχος του πάγου. Στο κεντρικό τμήμα της αρκτικής λεκάνης,
μειώθηκε, από 3 μέτρα στη δεκαετία του 1960, σε 2 μέτρα στη δεκαετία του 1990.

H ναυσιπλοΐα

«Μπορούμε να πούμε ότι η Αρκτική ζεσταίνεται και ότι η θερμοκρασία ανεβαίνει
εκεί περισσότερο απ’ όσο ανεβαίνει κατά μέσο όρο στον υπόλοιπο πλανήτη»,
συνοψίζει ο Γκόρντον ΜακΜπίν του Πανεπιστημίου του Δυτικού Οντάριο (Καναδάς).
«Όλα τα μοντέλα συγκλίνουν στο ότι, μέσα σε 30 ώς 80 χρόνια, ο πάγος θα έχει
εξαφανιστεί», διευκρινίζει ο Ζαν-Κλοντ Ζασκάρ του Εργαστηρίου Δυναμικής
Ωκεανολογίας και Κλιματολογίας του Παρισιού.

Οι συνέπειες του φαινομένου είναι αναμφισβήτητες για τους εμπειρογνώμονες της
γεωπολιτικής. Αν οι πάγοι της Αρκτικής λειώσουν, η πολική περιοχή θα ανοίξει
για τη ναυσιπλοΐα και την εκμετάλλευση των ορυκτών της. Μια τέτοια εξέλιξη θα
ήταν η πρώτη συγκεκριμένη μεταβολή, σε οικονομικό και πολιτικό επίπεδο, που θα
οφειλόταν στην αλλαγή του κλίματος. «Με την άνοδο της θερμοκρασίας και τη
συνεχή πρόοδο στις τεχνικές της ναυπηγικής», λέει ο Φρεντερίκ Λασέρ, καθηγητής
του Ινστιτούτου Ανώτατων Διεθνών Σπουδών στο Κεμπέκ, «τα βορειοδυτικά
περάσματα, κατά μήκος του Καναδά, και η διαδρομή του Βορρά, κατά μήκος της
Σιβηρίας, θα μπορούσαν να γίνουν νέοι μείζονες άξονες της ναυσιπλοΐας μεταξύ
του Ατλαντικού και του Ειρηνικού».

Πιο σύντομα

Μειώνοντας κατά περίπου 6.000 ή 8.000 χλμ τη διαδρομή ανάμεσα στην Ευρώπη και
τις ΗΠΑ, από τη μια πλευρά, και την Ιαπωνία και την Κίνα, από την άλλη, η
Αρκτική θα μπορέσει να ανταγωνιστεί τις διαδρομές μέσω Παναμά και Σουέζ και να
αναστατώσει την ισορροπία του παγκόσμιου εμπορίου. Επιπλέον, επισημαίνεται από
στελέχη της εφοπλιστικής εταιρείας Louis Dreyfus, «αυτή η διαδρομή θα
καθιστούσε ανταγωνιστικά εμπορεύματα που δεν είναι λόγω του κόστους μεταφοράς
τους, για παράδειγμα τα δημητριακά της Ευρώπης για την Κίνα».

Ορυχεία για διαμάντια και πλατίνα!

MIA ΕΠΙΠΤΩΣΗ από το λειώσιμο των αρκτικών πάγων είναι ότι θα
διευκολυνθεί η εκμετάλλευση του ορυκτού πλούτου των υδάτων και των ακτών της
Αρκτικής. Ο Καναδάς άρχισε να εκμεταλλεύεται ορυχεία διαμαντιών στα νησιά της
Αρκτικής και πιθανόν να παράγει σύντομα το 10% ώς 15% της αξίας του αργού
πετρελαίου παγκοσμίως. Σύμφωνα εξάλλου με τον Βίλι Όστρενγκ του Κέντρου
Προχωρημένων Σπουδών στο Όσλο, «οι Νορβηγοί εμπειρογνώμονες εκτιμούν πως 25%
των παγκόσμιων αποθεμάτων πετρελαίου και αερίου που δεν έχουν ακόμη
ανακαλυφθεί βρίσκονται στην Αρκτική». Άνθρακας, μολυβδένιο, ταντάλιο, ασήμι,
πλατίνα, χρυσός είναι μεταξύ των άλλων ορυκτών, η μετάλλευση των οποίων θα
καταστεί επικερδής. Χωρίς να ξεχνάμε ότι το άνοιγμα της θαλάσσιας οδού θα
διευκόλυνε τη μεταφορά του ορυκτού πλούτου της Σιβηρίας.

Επιμέλεια: Γιώργος Αγγελόπουλος