TPITH AΠOΨH Kαι πάλι το αυγό του φιδιού

Το ξέσπασμα του εθνικισμού και του ρατσισμού στον Λάπα της Αχαΐας – που δεν
είναι το πρώτο στη χώρα μας – πρέπει να μας βάλει σε σκέψεις. H Σονίλα Μετούσι
αρίστευσε. Έπρεπε να «σηκώσει τη σημαία». Οι συμμαθητές της (όχι το σύνολο)
ξεσηκώθηκαν: «Είμαστε κατά των Αλβανών. Δεν μπορούν να κρατούν τη σημαία μας».
«Τη σημαία μόνο σε χριστιανούς». Φυλλάδια με απόσπασμα από το διάγγελμα του
Μεταξά και συνθήματα: «Νυν υπέρ πάντων ο αγών. Αγωνισθείτε διά τας ιεράς
παραδόσεις μας». Αυτά οι μαθητές. Αποτέλεσμα: H μαθήτρια «αποσύρθηκε». Και οι
συμμαθητές: «Δεν είμαστε ρατσιστές. Είμαστε Έλληνες»!!

Το γεγονός που σχολιάζουμε δεν είναι το πρώτο. Θυμηθείτε άλλα παρόμοια
συμβάντα. Επίσης το ξέσπασμα της εθνικιστικής ανοησίας με αφορμή τη νίκη της
«Εθνικής μας». Το εθνικιστικό παραλήρημα πριν, κατά και μετά τους Ολυμπιακούς.
Τη δολοφονία Αλβανού μετά την ήττα της ποδοσφαιρικής «μας» ομάδας. Γενικότερα:
την ψύχωση εναντίον των ξένων και ιδιαίτερα των Αλβανών, που θεωρούνται
προκαταβολικά υπεύθυνοι σχεδόν για κάθε έγκλημα που διαπράττεται στη χώρα μας.
Κάποτε η Ελλάδα «εξήγαγε» μετανάστες που συνέβαλαν στο «γερμανικό θαύμα»
κ.λπ., και έζησαν την εκμετάλλευση, τις ταπεινώσεις και τον υφέρποντα ή ρητό
ρατσισμό των «ανεπτυγμένων» Ευρωπαίων. Σήμερα «εισάγουμε» μετανάστες που
συμβάλλουν στην οικονομική ζωή της χώρας (γεωργία, οικοδομές, κακοπληρωμένα
επαγγέλματα, κ.λπ). Τόσο βραχεία είναι λοιπόν η μνήμη μας; Τόσο σύντομα
λησμονήσαμε τα δικά μας βάσανα και εκτονώνουμε τα ψυχικά μας απωθημένα εις
βάρος αυτών που στηρίζουν την οικονομία της χώρας μας;

Πώς φθάσαμε λοιπόν εδώ; Πριν από δύο αιώνες ο Ρήγας σάλπιζε: «Βούλγαροι κι
Αρβανίτες και Σέρβοι και Ρωμηοί […] για την ελευθερίαν να ζώσουμε σπαθί». Με
τον πρώτο και τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο ολοκληρώθηκε η διαδικασία
σχηματισμού των εθνικών κρατών στη Βαλκανική και «η μπαρουταποθήκη των
Βαλκανίων» έζησε μισόν αιώνα μιας ανήσυχης ειρήνης.

Όμως, σήμερα ζούμε στην εποχή της κυριαρχίας των διεθνικών επιχειρήσεων. Της
κυριαρχίας του νέου φετίχ – της Αγοράς – σ’ έναν κόσμο γενικευμένου
ανταγωνισμού. Τα εθνικά κράτη είναι – συνεπώς – εμπόδιο στην εξάπλωση του
διεθνικού κεφαλαίου, καθώς και στην πολιτική των ΗΠΑ για παγκόσμια ηγεμονία.
Δεν φύτρωσαν λοιπόν τυχαία οι «μεταμοντέρνες» θεωρίες κατά τις οποίες τα έθνη
είναι ιδεολογικές κατασκευές χωρίς ιστορικό αντίκρυσμα και το έθνος – κράτος
αποτελεί κατάλοιπο του παρελθόντος. Οι ΗΠΑ, η Γερμανία, κ.λπ., εφαρμόζουν στην
πράξη τη «θεωρία».

Εντούτοις τα έθνη έχουν βαθιές ρίζες στο παρελθόν, έστω και αν ολοκληρώθηκαν
στην εποχή του καπιταλισμού. Και η εθνική ιδεολογία άντεξε στον χρόνο και
παρέμεινε δύναμη που κινητοποιεί, είτε προς έναν υγιή πατριωτισμό είτε προς
τον εθνικισμό και τον ρατσισμό. Έτσι οι ΗΠΑ και η Γερμανία, εκμεταλλευόμενες
τον εθνικισμό των Κροατών, των Βοσνίων και των Αλβανών του Κοσσυφοπεδίου,
κατέστρεψαν τη Γιουγκοσλαβία και αποσταθεροποίησαν – για άλλη μια φορά – τα
Βαλκάνια.

Και η Ελλάδα; Από πού φύτρωσε ο φανερός πλέον εθνικισμός και ο συνακόλουθος
ρατσισμός; H «εθνική ιδεολογία» συγκροτήθηκε με στοιχεία από την εξιδανίκευση
του ιστορικού παρελθόντος: την εξιδανίκευση της δουλοκτητικής ελληνικής
αρχαιότητας, της βυζαντινής αυτοκρατορίας την οποία ήθελε ελληνική, με βάση
αυτά την ιδέα της φυλετικής ανωτερότητας και την ελπίδα για αναβίωση του
αυτοκρατορικού μεγαλείου της Ελλάδας «των δύο ηπείρων και των πέντε θαλασσών».
Αποτέλεσμα: ο ξεριζωμός του Ελληνισμού της Μικράς Ασίας.

Αυτά ανήκουν στο παρελθόν. Μετά τον εμφύλιο, η Ελλάδα αναπτύχθηκε ως
καπιταλιστική χώρα (με όλες τις ιδιομορφίες της). Αλλά η ήττα της Αριστεράς
άφησε ελεύθερο το πεδίο για την κυριαρχία των εθνικιστικών και των
μυστικιστικών, προκαπιταλιστικών ιδεολογιών. H ανάπτυξη του ελληνικού
καπιταλισμού δεν μπορούσε να οδηγήσει και δεν οδήγησε σε μια κοινωνία του
«ορθού λόγου». Ειδικά σήμερα, η γενικευμένη κρίση (οικονομική, κοινωνική,
πολιτισμική) οδηγεί στην αναζήτηση νοήματος στον εθνικισμό, στον μυστικισμό
και στις ανορθολογικές ιδεολογίες.

H κοινωνία μας εκτρέφει τον εθνικισμό, ως την «αλλοτριωμένη συνείδηση ενός
κόσμου αλλοτριωμένου». Και το Κράτος; Και το σχολείο; H κυρίαρχη ιδεολογία που
συγκροτείται, αναπτύσσεται και διαδίδεται από τους κρατικούς θεσμούς, την
Εκκλησία και τα MME μπολιάζει τις συνειδήσεις με στοιχεία, που μέσα στο
σημερινό χάος βρίσκουν διέξοδο στον ανορθολογισμό και τον εθνικισμό. Ας μην
απορούμε λοιπόν για τα φαινόμενα ρατσισμού στο σχολείο.

Τι θέλουμε λοιπόν; Να δουλεύουν οι ξένοι στις πιο σκληρές και κακοπληρωμένες
δουλειές και να ζουν σαν παρίες στη χώρα μας; Αυτός είναι ο ανθρωπισμός μας;
Με αυτό το «ιδανικό» θα διαπαιδαγωγούμε τη νέα γενιά; Και πού μπορεί να
οδηγήσει η φανερή πλέον ύπαρξη του εθνικισμού και του ρατσισμού;

Τέλος, ως προς τη «σημαία». Σύμφωνα με μια πρώτη εγκύκλιο του υπουργείου
Παιδείας, μπορεί να είναι σημαιοφόρος ή παραστάτης αλλοδαπός στον οποίο έχει
επιτραπεί η αναδοχή σε ελληνική οικογένεια με δικαστική απόφαση και ο οποίος
έχει φοιτήσει τουλάχιστον δύο χρόνια σε ελληνικό σχολείο. Σύμφωνα με δεύτερη
εγκύκλιο, μπορεί να «σηκώσει τη σημαία» αλλοδαπός που έχει φοιτήσει
τουλάχιστον δύο χρόνια σε ελληνικό σχολείο και που αποδέχεται τον ορισμό του!
H πρώτη εγκύκλιος απαιτεί τον αναγκαστικό ελληνισμό! H δεύτερη, μεταθέτει την
ευθύνη στην τοπική κοινωνία και στο σχολείο. Λοιπόν; Τι λέει η κυρία υπουργός
Παιδείας;

Σημείωση: Το κείμενο είχε γραφεί πριν από τη θετική παρέμβαση των γονέων.
Χαίρομαι γι’ αυτό, αλλά το γενικότερο πρόβλημα παραμένει.

Ο Ευτύχης Μπιτσάκης είναι ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου
Ιωαννίνων.