Διαστάσεις Στο χείλος ενός ηφαιστείου

Μίλησαν πρώτα διάφοροι επίσημοι. Ακολούθησε ο πρίγκιπας Φελίπε, που
ενημέρωσε τους 1.200 παρισταμένους για τη ζωή του με τη Λετίθια (και
καταχειροκροτήθηκε). Κι ύστερα ήρθε, επιτέλους, η σειρά του Κλάουντιο Μάγκρις.

«H κατάσταση μάς έχει ξεφύγει». «Ας περιμένουμε την επιβεβαίωση, προτού το γιορτάσουμε» (του Αλτάν, από το Εσπρέσο)

«Ζούμε τη λυτρωτική και απόκοσμη μεταμόρφωση μιας εποχής, του κόσμου, της
πραγματικότητας, ίσως και του ίδιου του ανθρώπου. Καθόμαστε στο χείλος ενός
ηφαιστείου και απ’ όλες τις πλευρές ακούγονται βουητά πολέμου, ενός πολέμου
που, όπως η μετάσταση ενός καρκίνου, πλήττει σήμερα ένα μέρος του κόσμου αλλά
εμπλέκει ολόκληρο τον κόσμο. Ως Τριεστίνος, προέρχομαι από την Ιταλία, αλλά
και από ένα μέρος αυτού του κεντροευρωπαϊκού πολιτισμού, της mitteleuropa, που
προαισθάνθηκε, βίωσε και απεικόνισε πρόωρα αυτή την αναταραχή, ιστορικά
συγκρίσιμη μόνο με το τέλος του αρχαίου κόσμου. Ζούμε σε μια πραγματικότητα
που μοιάζει μ’ εκείνη που περιέγραψε και προέβλεψε ο Μούζιλ· μια
πραγματικότητα κτισμένη στον αέρα και χωρίς θεμέλια, φτιαγμένη από πολλά
αντίγραφα πρωτοτύπων τα οποία έχουν χαθεί ή ίσως να μην υπήρξαν ποτέ, όπου τα
γεγονότα μοιάζουν με Πράξεις Παράλληλες σε άλλες που δεν λαμβάνουν χώρα· όπου
το άτομο νιώθει σαν ένα φυγόκεντρο πλήθος, περισσότερο σαν διεσπαρμένο
αρχιπέλαγος παρά σαν μια συγκροτημένη μονάδα.

Στο παρόν και στο μέλλον τους – που κατά ένα μέρος είναι ήδη το δικό μας
παρόν, κατά ένα άλλο μέρος όμως είναι και για μας μέλλον – ο Νίτσε και ο
Ντοστογιέφσκι διέκριναν την οικουμενική έλευση του μηδενισμού· πολλά θα
εξαρτηθούν από το αν θα τον ζήσουμε, όπως ο Νίτσε, σαν μια απελευθέρωση που
πρέπει να τη γιορτάσουμε, ή σαν τον Ντοστογιέφσκι, σαν μια αρρώστια από την
οποία πρέπει να θεραπευτούμε.

Γεννήθηκα και έζησα σε μια μεθοριακή πόλη που ήταν και η ίδια ένα σύνορο, ή
μάλλον ήταν φτιαγμένη από σύνορα που τη διέσχιζαν πνευματικά χωρίζοντάς την
από τον εαυτό της, όπως τα τραύματα στο σώμα ενός ατόμου. Μόνο μια πραγματικά
ενωμένη Ευρώπη μπορεί να καταφέρει τα σύνορα ανάμεσα στα έθνη και στους
πολιτισμούς της να είναι γέφυρες που ενώνουν και όχι σύνορα που χωρίζουν. Το
κέντρο του κόσμου βρίσκεται σήμερα οπουδήποτε και δεν ανέχεται την κυριαρχία
κάποιου συγκεκριμένου τόπου. Ο ευρωπαϊκός ανθρωπισμός, ανάμεσα στ’ άλλα, είναι
και μια μάχη για την ίση αξιοπρέπεια οποιασδήποτε επαρχίας του ανθρώπου, όπως
έλεγε ο Κανέτι. H Ευρώπη δεν σημαίνει ισοπέδωση των διαφορών, αλλά διαμόρφωση
ενός αρμονικού πυρήνα, όπου το Οβιέδο δεν θα είναι λιγότερο αστουριανό ούτε η
Τεργέστη λιγότερο ιταλική. Ο Δάντης έλεγε ότι είχε μάθει να αγαπά τη Φλωρεντία
πίνοντας νερό από τον ποταμό της, τον Άρνο, πρόσθετε όμως ότι πατρίδα μας
είναι ο κόσμος, όπως για τα ψάρια πατρίδα είναι το νερό».

(Από την προσφώνηση του συγγραφέα του «Δούναβη», την περασμένη Παρασκευή στο
Οβιέδο, κατά την παραλαβή του βραβείου Πρίγκιπας της Αστούριας)