TPITH AΠOΨH Nομιμότητα και νομιμοποίηση

«H κυβέρνησή σας είναι νόμιμη, δεν διαθέτει όμως νομιμοποίηση». Ποιος θυμάται
σήμερα την περίφημη εκείνη φράση στελέχους της γαλλικής Δεξιάς, λίγους μόνο
μήνες μετά την εκλογή του Φρανσουά Μιτεράν το 1981 και την έναρξη των
μεταρρυθμίσεων που έμελλε ν’ αλλάξουν οριστικά τη γαλλική κοινωνία και την
ευρωπαϊκή σοσιαλδημοκρατία; Σχεδόν κανείς, τόσο την ξεπέρασε η Ιστορία και η
Πολιτική, τόσο η αλλαγή προς τα αριστερά και οι κυβερνητικές επιλογές
σταθεροποίησαν αντί να κλονίσουν το πολίτευμα και τους θεσμούς και η λαϊκή
ψήφος ήρθε επανειλημμένα να τις επαν-επικυρώσει. H διάκριση, όμως, ανάμεσα
στις τυπικές συνθήκες και προϋποθέσεις κατάληψης της εξουσίας και τη συνέπεια
ως προς την τήρηση της φιλοσοφίας και των βασικών στοιχείων του προεκλογικά
διακηρυγμένου προγράμματος μιας νέας κυβέρνησης, έρχεται, από τα πράγματα,
πάλι στην επιφάνεια. Μόνο που, αυτήν τη φορά, στο στόχαστρο είναι κυρίως η
Δεξιά.

Ένα από τα πάμπολλα κακά που έφερε στον κόσμο η εκλογή και η θητεία του
προέδρου Μπους του νεώτερου είναι ακριβώς η αυτο-υπονόμευση της
νομιμοποιητικής βάσης μιας εκλεγμένης κυβέρνησης. Στη συγκεκριμένη περίπτωση,
την εντελώς οριακή (ελέω Φλώριδας και Ανωτάτου Δικαστηρίου) νομιμότητα, θα
μπορούσε να περισώσει μόνο μια ευρεία και προερχόμενη μέσα από το έργο
νομιμοποίηση. Αντ’ αυτού, και παρά την αρχική συσπείρωση ενός ολόκληρου λαού
μετά τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου, η εξυπηρέτηση αδιαφανών συμφερόντων,
η χειραγώγηση μέσω του φανατισμού, η χρήση του μεσσιανισμού στη θέση της
πολιτικής ανάλυσης και εξήγησης δίχασαν και αποπροσανατόλισαν σε πρωτοφανή
βαθμό το κοινωνικό σώμα. Δυστυχώς (όπως συμβαίνει με καθετί αμερικανικό) δεν
γλιτώσαμε την εξαγωγή του φαινομένου στην Ευρώπη. H κυβέρνηση Μπλερ υποτίμησε
δραματικά τις επιπτώσεις της συμμετοχής της στην επίθεση κατά του Ιράκ και τις
αντιδράσεις του βρετανικού λαού, η κυβέρνηση Μπερλουσκόνι χρησιμοποίησε τη
λαϊκή εντολή για μετάπλαση ολόκληρου του ιταλικού πολιτικού συστήματος στα
μέτρα και στα συμφέροντα του συγκεκριμένου πρωθυπουργού, ενώ στη Γαλλία οι
διαδοχικές εκλογικές υποχωρήσεις της κυβέρνησης δίνουν το μέτρο της αποτυχίας
ενσάρκωσης ενός ευρωπαϊκού παραδείγματος «φωτισμένου νεο-συντηρητισμού». Ακόμα
και σε ενωσιακό επίπεδο, η Επιτροπή Μπαρόζο κινδυνεύει να έχει εξαρχής οριακή
πλειοψηφία και νομιμοποίηση, μετά την «υπόθεση Μπουτιλιόνε» και την επιμονή
του επικεφαλής της να καλύπτει απόψεις και στάσεις ξεπερασμένες από την ίδια
την εξέλιξη των κοινωνιών.

Στη χώρα μας, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η κυβέρνηση είναι και νόμιμη και
διαθέτει, ακόμα, αρκετά ευρεία νομιμοποίηση. Με αρκετές ωστόσο, συνειδητές ή
ασυνείδητες, επιλογές της, θεωρώ ότι θέτει η ίδια βόμβες στα θεμέλιά της. H
συνεχής αναφορά και η εξ αντιδιαστολής στήριξη στα (διαστρεβλωτικά συνήθως
παρουσιαζόμενα) πεπραγμένα της προηγούμενης κυβέρνησης αποτελεί ίσως άλλοθι
ατολμίας ή ανεπάρκειας, δημιουργεί όμως και αντανακλαστικά διαρκούς
αντιπαλότητας «δύο κόσμων», που η κοινωνία και η πολιτική μας ζωή είχαν αφήσει
πίσω κατά την τελευταία τουλάχιστον δεκαπενταετία. H άντληση κομματικών οφελών
από την υπονόμευση της γενικής εικόνας της χώρας, η αναβίωση, ακόμα και μόνο
ως έκφρασης, των «δικών μας παιδιών», η ορατή πραγματικότητα της κομματικής
εφόδου στη δημόσια διοίκηση, η ποινικοποίηση της δημόσιας ζωής, η χρήση
αγοραίων εκφράσεων για φανταστικούς ή πραγματικούς αντιπάλους, η αναμόχλευση
ζητημάτων ηθών για πιθανή διαμόρφωση μιας νέας «εθνικοφροσύνης» συνιστούν
αψευδείς, όσο και εξαιρετικά επικίνδυνες, υπόγειες διεργασίες. Όχι μόνο
νομιμοποιείται, λοιπόν, αλλά και απαιτείται εγρήγορση, ακριβώς γιατί
διακυβεύεται κάτι πολύ σημαντικότερο από την τύχη της συγκεκριμένης – και
φθαρτής ούτως ή άλλως – ομάδας εξουσίας.

Ο Κώστας Μποτόπουλος είναι διδάκτωρ Συνταγματικού Δικαίου.