Eυρωπαϊκά τα δίκτυα της διαπλοκής

Το σύνολο – σχεδόν – των μέσων ενημέρωσης στις χώρες της Δυτικής Ευρώπης
ανήκει σε μεγάλους ομίλους ή κοινοπραξίες που με τη σειρά τους ελέγχονται από
εταιρείες χαρτοφυλακίου-κολοσσούς με πλοκάμια σε περισσότερες από μία αγορές
και με δραστηριότητες που ξεπερνούν κατά πολύ τα όρια της απλής «συναλλαγής»
με το Δημόσιο – προμήθειες, έργα. Σε αρκετές περιπτώσεις δε, οι κοινοπραξίες
αυτές φτάνουν να ταυτίζονται με τα κρατικά συμφέροντα!

Χαρακτηριστικότερο παράδειγμα όλων η γαλλική Ντασό (προμήθευσε στην Ελλάδα τα
περίφημα πολεμικά Μιράζ και το περιβόητο Φάλκον), που τον περασμένο Ιούνιο
έλαβε την έγκριση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για να αποκτήσει τον όμιλο του
Ρομπέρ Ερσάν (εκδότης ακροδεξιών εντύπων κατά τη διάρκεια της γερμανικής
κατοχής) και μέσω αυτού τον έλεγχο 70 γαλλικών εντύπων, μεταξύ των οποίων οι
μεγάλης κυκλοφορίας «Φιγκαρό» και «Φρανς-Σουάρ», το περιοδικό «Λ’Εξπρές» και
το ένα τρίτο του τοπικού Τύπου. Ένα μικρό κομμάτι της κληρονομιάς του Ερσάν
είναι το 40% των μετοχών της N.B. Ροσέλ, του σημαντικότερου ομίλου γαλλόφωνων
εφημερίδων του Βελγίου («Λε Σουάρ») που εκδίδει εφημερίδες και στη Σενεγάλη,
τη Μαρτινίκα, τη Νέα Καληδονία και αλλού.

H «Λαγκαρντέρ». Ο έτερος γαλλικός κατασκευαστής όπλων (και αυτοκινήτων,
τηλεπικοινωνιακών συσκευών κ.λπ.), η Λαγκαρντέρ, βρίσκεται στην κορυφή μιας
αυτοκρατορίας στους χώρους του Τύπου («Ελ», «Εκίπ» κ.λ.π), των εκδόσεων, της
διανομής και των ηλεκτρονικών MME, «κληρονόμησε» πρόσφατα και με την έγκριση
της γαλλικής κυβέρνησης την χρεοκοπημένη πολυεθνική του χώρου Βιβέντι
Γιουνιβέρσαλ (αξίας 55 δισ. δολαρίων) δημιουργώντας μία κατάσταση για τα μέτρα
της χώρας σχεδόν μονοπωλιακή. Ελάχιστοι τόλμησαν να φέρουν αντιρρήσεις γιατί ο
στίβος στα κουλουάρ του οποίου συναγωνίζονται οι «παίκτες» αυτοί δεν είναι
εθνικός αλλά παγκοσμιοποιημένος και η κίνηση αυτή παρουσιάστηκε ως η τελευταία
γραμμή άμυνας απέναντι στον «χολιγουντιανό ιμπεριαλισμό».

Στα χέρια των λίγων. Στη Δυτική Ευρώπη, η «διαπλοκολογία» διεξάγεται
πρωτίστως με όρους συγκέντρωσης της ιδιοκτησίας των MME στα χέρια λίγων και
επεκτείνεται στην κριτική της πολιτικής και οικονομικής κυριαρχίας στην
ενημέρωση του πολίτη. Το 1997, πέντε χρόνια αφότου δημοσίευσε την Πράσινη
Βίβλο για «τον πλουραλισμό, τη συγκέντρωση των “μίντια” και την Εσωτερική
Αγορά», η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εγκατέλειψε κάθε φιλοδοξία να συντάξει πρόταση
οδηγίας για την εναρμόνιση των εθνικών νομοθεσιών περί ιδιοκτησιακού
καθεστώτος των MME. Και πώς να είναι διαφορετικά όταν η εικόνα του ποιος
ελέγχει τι και πως αυτό επηρεάζει ή υπηρετεί άλλου είδους συμφέροντα από αυτά
του κοινωνικού συνόλου είναι τόσο θολό. Και όταν ο έλεγχος αυτός δεν
περιορίζεται στα εθνικά σύνορα των κρατών-μελών αλλά απλώνει τα πλοκάμια του
σε «αγορές» με πολύ ετερόκλητα χαρακτηριστικά. Για παράδειγμα, στην Ελλάδα
περισσότερα από πέντε ιδιωτικά τηλεοπτικά κανάλια εθνικής εμβέλειας
συναγωνίζονται για τη μοιρασιά της (κυρίως διαφημιστικής) πίτας 11 εκατ.
κατοίκων-καταναλωτών.

«Ενάμισι» ιδιωτικό κανάλι. Αντίθετα η Γαλλία, με αγορά 60 εκατ.
ανθρώπων, έχει περίπου ενάμισι ιδιωτικό κανάλι, το πρώην δημόσιο TF1 που
ελέγχεται από τον όμιλο Μπουίγκ (βλέπε γέφυρα Ρίου-Αντιρρίου) και το μικρότερο
M6 που απευθύνεται στους νέους. Αυτό ελέγχεται με τη σειρά του από τον
γερμανικών συμφερόντων κολοσσό των μίντια Μπέρτελσμαν που κατέχει το 50% των
μετοχών του μοναδικού γαλλόφωνου καναλιού του Βελγίου RTL-TVI. Το κανάλι αυτό
έχει την έδρα του στο…Λουξεμβούργο και διοικείται από τον δισεκατομμυριούχο
βαρόνο (κυριολεκτικά) Αλμπέρ Φρερ ο οποίος τυγχάνει μεγαλύτερος μέτοχος της
πετρελαιοβιομηχανίας Total, της μεγαλύτερης γαλλικής εταιρείας χαρτοφυλακίου
Σουέζ-Λιονέζ και αφεντικό του πιο εύρωστου τραπεζιτικού ομίλου του Βελγίου,
GBL. Αν πάει κανείς στην ολλανδόφωνη Φλάνδρα θα βρει πάλι ένα και μοναδικό
ιδιωτικό κανάλι το VTM (με το θυγατρικό του K-2) που ανήκει 50/50 σε δύο
εκδοτικά συγκροτήματα, το Ντε Πέρσγκρουπ και το Γκρουπ Ρουλάρτα Μίντια,
μέτοχοι των οποίων είναι ένα «πουλ» (δεξαμενή) των σημαντικότερων
επιχειρηματικών συμφερόντων της φλαμανδικής κοινότητας.

Παρεμπιπτόντως, το πρώτο από αυτά τα συγκροτήματα εκδίδει τη μεγαλύτερης
κυκλοφορίας φλαμανδική εφημερίδα« Χετ Λάατστε Νιους» (280.000 φύλλα) ενώ το
δεύτερο ελέγχει πλήρως τον κλάδο των δωρεάν εφημερίδων (με ό,τι αυτό
συνεπάγεται σε μερίδιο της διαφημιστικής αγοράς) και διαθέτει ένα τεράστιο
δίκτυο θυγατρικών ή συνεργαζόμενων εταιρειών σε Γαλλία, Πορτογαλία, Ολλανδία
και Νορβηγία.