TPITH AΠOΨH T’ αδέσποτα παιδιά μας

Το χαράτσι, τα παιδιά μοναχός να κρίνεις, άλλο να σ’ τα παίρνουνε κι άλλο
νάν τα δίνεις

K. Βάρναλης, Ο τρελός

H ηθικολογία όταν μιλάμε για τη συμπεριφορά των παιδιών μας δεν έχει τελειωμό.
Όπως δεν έχει τελειωμό και η άρνηση κάθε ευθύνης όταν αναφερόμαστε στον ρόλο
μας ως γονιών, δασκάλων, φίλων. Γενικό συμπέρασμα όλων αυτών των ηθικών
πανικών (και των ανήθικων προτάσεων) δεν είναι άλλο από το ότι η νέα γενιά
«είναι χαλασμένη αφ’ εαυτής». Λες και κατέβηκαν από τον Άρη και μεγάλωσαν σε
ζούγκλες του Αμαζονίου οι νέοι μας φέρονται βεβαρημένοι (γενετικά αλλά όχι
κληρονομικά) απ’ όλα τα κακά και τα στίγματα.

Ισχυριζόμενοι κάτι τέτοιο, στην ουσία αρνιόμαστε την αλυσίδα των γενεών και
αποκόβουμε εμείς πρώτοι τον ομφάλιο λώρο που μας δένει με τα παιδιά μας.

Μολονότι κάθε πράξη εγκληματική, βίαιη ή επιθετική έχει και προβάλλει τον δικό
της συμβολισμό (και γι’ αυτό είναι δύσκολο μέχρι αυθαίρετο να γενικεύουμε και
ν’ αφορίζουμε), πιστεύω ότι στις περισσότερες μορφές νεανικής αντικοινωνικής
συμπεριφοράς υποβόσκει η ανΖάγκη ενηλικίωσης μέσω της βίας και υποταγής του
«άλλου», καθώς και η – ασυνείδητη ίσως – υιοθέτηση συγκρουσιακών,
αντιπαραθετικών ή και αρνητικών αξιών από τις κρατούσες.

Το ίδιο όμως δεν συμβαίνει και με τους νέους που προτιμούν μια κομφορμιστική
συμπεριφορά, μια άκριτη συμμόρφωση με τα ισχύοντα μοντέλα επιτυχίας;

Κι αυτοί δεν αγωνίζονται για να επι-κυριαρχήσουν επί του άλλου (παλιού τους
συμμαθητή, γείτονα, φίλου ή και συγγενούς) με κάθε – θεμιτό και κυρίως αθέμιτο
– μέσο;

Σε ηθικό επίπεδο σε τι διαφέρει η συγκυριακή, αυτοκαταστροφική και εν τέλει
περιορισμένη δράση του «χούλιγκαν» από τη μόνιμη, ατομική και χωρίς όρια και
διακρίσεις επέλαση των γιάπις-χρηματιστών, των αδίστακτων φιλόδοξων «μαύρων»
επιχειρηματιών (τα γνωστά και ως νέα τζάκια) ή των τυχοδιωκτών μιας νύχτας ή
μιας νήσου;

Οι πρώτοι μετατρέπουν το παιχνίδι του δρόμου σε έγκλημα του δρόμου και σε
(μοναδικό εναπομείναντα) τρόπο επιβίωσης, οι δεύτεροι χρησιμοποιούν τα μέσα
που τους παρέχει το περιβάλλον τους για να καταστρέψουν «το περιβάλλον των
άλλων», μεταμφιέζοντας μια εγκληματική δραστηριότητα σε business και σε
(υπόγειους) μηχανισμούς ισχύος (πολιτικής και άλλης).

Το πρόβλημα συνεπώς δεν είναι να ξε-χωρίσουμε τα παιδιά μας σε παιδιά καλών ή
κακών οικογενειών, σε καλά ή κακά παιδιά, σε παιδιά με (προδιαγραμμένο;) καλό
ή κακό μέλλον, αλλά να ξανασμίξουμε μαζί τους αποδεχόμενοι τη δική μας ευθύνη
και απολογούμενοι για το «αρνητικό παράδειγμα επικυριαρχίας και ταπείνωσης του
πλαϊνού», που εμείς τους επιβάλαμε.

Είτε το παιδί μας χρησιμοποιεί τη σφεντόνα για να σπάει το τζάμι του
αντιπαθητικού γείτονα είτε χρησιμοποιεί την επιρροή του οικογενειακού του
ονόματος για ν’ αδικεί ή «να ρίχνει» τον καλύτερό του, το κοινωνικό αποτέλεσμα
– στην προοπτική του – είναι το ίδιο. Όλοι αρνούμαστε (για διαφορετικούς ίσως
λόγους) όλους (όποιοι και να ‘ναι αυτοί). Ουδείς θεωρεί υποχρέωσή του ν’
ακολουθήσει τους κανόνες της κοινής συμβίωσης, της κοινής μας πορείας.

Μήπως οι πετυχημένοι νέοι πιστεύουν ότι έχουν διαφορετική, καλύτερη μοίρα από
τους άλλους; Και μήπως οι αποτυχημένοι νέοι πιστεύουν ότι αφού η μοίρα τούς
έπαιξε άσχημο παιχνίδι δικαιολογούνται αν κι αυτοί με τη σειρά τους παίξουν
βρώμικο παιχνίδι στους τυχερούς (συμψηφίζοντας έτσι την αδικία);

Για να μην αναπτυχθούν κώδικες διαρκούς μίσους, μία είναι η πρωταρχική λύση:
να ξαναγίνουμε ένα με τα παιδιά μας, να ξαναδώσουμε στην οικογένεια νόημα και
ρόλο, να ξαναζωντανέψουμε τη γειτονιά, να ξαναγίνει η Κυριακή μέρα γιορτής
όλης της φαμίλιας και όλης της παρέας. Έτσι θα δέσει η κοινωνική συνοχή. Με το
γέλιο και τη συλλογική χαρά. Όλων με όλους.

Οι αγέλαστοι, αγέρωχοι, αχάριστοι άνθρωποι (ενήλικοι ή νέοι) συνιστούν τον
μέγιστο κίνδυνο της ίδιας της ανθρωπότητας.

Τέτοιοι ας μη γίνουμε και τέτοια ας μην κάνουμε ποτέ τα παιδιά μας.

O Γιάννης Πανούσης είναι καθηγητής της Εγκληματολογίας στο Τμήμα
Επικοινωνίας και MME στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.