Eγκατέλειψαν το Eλσίνκι

H εξωτερική πολιτική των K. Σημίτη, Γ. Παπανδρέου συγκρούσθηκε με αντιλήψεις και δόγματα δεκαετιών, ανέτρεψε τη θεωρία ανάδελφων πανταχόθεν βαλλόμενων Ελλήνων, δημιούργησε συμμαχίες με στέρεες βάσεις. H ευρωπαϊκή πορεία της Τουρκίας είχε πλήρως συνδεθεί με την ουσιαστική συμβολή της στην επίλυση του Κυπριακού και με την αποδοχή της προσφυγής στη Χάγη μετά το 2004 για την επίλυση των ελληνοτουρκικών διαφορών

H ΣΥΝΟΔΟΣ της E.E. τον Δεκέμβριο θα κρίνει την ευρωπαϊκή πορεία της
Τουρκίας και θα αποφασίσει το εάν, το πώς, το πότε και με ποιους όρους θα
αρχίσουν διαπραγματεύσεις για την ένταξη. Αυτή η ένταξη της Τουρκίας στην E.E.
έχει αναγορευθεί σε μείζον θέμα της ευρωπαϊκής πολιτικής σκηνής και δεν είναι
λίγες οι χώρες στις οποίες το «τουρκικό ζήτημα» αποτελεί σοβαρό θέμα του
εσωτερικού εθνικού τους διαλόγου. Αυτή είναι μία πολύ ενδιαφέρουσα εξέλιξη αν
θυμηθούμε ότι 10 χρόνια πριν οι σχέσεις με την Τουρκία αποτελούσαν θέμα
εσωτερικό μόνο στην Ελλάδα.

H μεγάλη αυτή αλλαγή οφείλεται στο ότι η Ελλάδα σταμάτησε να είναι η ασπίδα
πίσω από την οποία κρυβόταν η ευρωπαϊκή διπλωματία επί χρόνια. Οφείλεται σε
μία ιστορική στροφή με μελετημένη στρατηγική στην ελληνική εξωτερική πολιτική.
H εξωτερική πολιτική των Σημίτη, Γ. Παπανδρέου συγκρούσθηκε με αντιλήψεις και
δόγματα δεκαετιών, ανέτρεψε τη θεωρία ανάδελφων πανταχόθεν βαλλόμενων Ελλήνων,
δημιούργησε συμμαχίες με στέρεες βάσεις, άλλαξε το κλίμα με τις γειτονικές
χώρες, έθεσε στόχους και εκπόνησε μακροχρόνια στρατηγική επίτευξής τους. Ένα
μείζον επίτευγμα της πορείας αυτής υπήρξε η συμφωνία του Ελσίνκι τον Δεκέμβριο
του 1999.

ΤΟ ΕΛΣΙΝΚΙ δημιουργεί ένα σαφές «ευρωπαϊκό κεκτημένο» σύμφωνα με το
οποίο η υπόθεση της Κύπρου έπαιρνε ευρωπαϊκά χαρακτηριστικά και πλαίσιο ενώ οι
ελληνοτουρκικές διαφορές από διμερές πρόβλημα έπαιρναν τον χαρακτήρα της
ευρωτουρκικής διαπραγμάτευσης.

Στο Ελσίνκι υπάρχουν τέσσερα κεντρικά στοιχεία κρίσιμου ελληνικού
ενδιαφέροντος:

1) Η δυνατότητα ένταξης της Κύπρου στην E.E. χωρίς η επίλυση του
πολιτικού προβλήματος να αποτελεί προϋπόθεση γι’ αυτό. H μόνη προϋπόθεση που
ετίθετο για τη λήψη της απόφασης ένταξης ήταν η συνεχής και καλόπιστη
προσπάθεια της Κυπριακής Δημοκρατίας να συνεργαστεί για την επίλυση του
Κυπριακού.

2) H ανακήρυξη της Τουρκίας ως «υποψήφιας χώρας» (candidate country)
για ένταξη στην E.E.

3) H υποχρέωση της Τουρκίας να υποστηρίζει τις προσπάθειες των Ηνωμένων
Εθνών για επίλυση του Κυπριακού. (Μέχρι τότε η Τουρκία ισχυριζόταν ότι το
Κυπριακό δεν είναι πρόβλημα προς επίλυση διότι «λύθηκε» το 1974 με την
εισβολή).

4) H επίλυση των «εκκρεμουσών διασυνοριακών διαφορών και άλλων συναφών
θεμάτων» (ελληνοτουρκικά) και σε περίπτωση μη επίλυσής τους μέχρι το 2004 η
παραπομπή τους στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης για τη νομική διευθέτησή τους.

Σε όλα τα παραπάνω εκτός από την επίλυση του Κυπριακού προβλεπόταν σαφές
χρονοδιάγραμμα με καταληκτικές ημερομηνίες. H ευρωπαϊκή πορεία της Τουρκίας
είχε πλήρως συνδεθεί με την ουσιαστική συμβολή της στην επίλυση του Κυπριακού
και με την αποδοχή της προσφυγής στη Χάγη μετά το 2004 για την επίλυση των
ελληνοτουρκικών διαφορών.

ΌΠΩΣ εξελίχθηκαν τα πράγματα με τα δύο δημοψηφίσματα στην Κύπρο, η
Τουρκία κατάφερε προς το παρόν να αποφύγει την επίλυση του Κυπριακού ως
προϋπόθεση για την ευρωπαϊκή της πορεία. Αντίθετα, μάλιστα, το Ευρωπαϊκό
Συμβούλιο του Ιουνίου με τη σύμφωνη γνώμη της ελληνικής και της κυπριακής
κυβέρνησης τής απέδωσε και «εύσημα» για την «καλή» της συμπεριφορά σε αυτό το
θέμα. H κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας και η κυπριακή κυβέρνηση δεν έχουν
μέχρι στιγμής παρουσιάσει μία νέα στρατηγική για το Κυπριακό και παρακολουθούν
αμήχανα τις εξελίξεις, περιοριζόμενες στην υποβολή ενστάσεων για την πράγματι
αναμενόμενη αλλά και ανησυχητική από πλευράς διαδικασιών αναβάθμιση των
σχέσεων την Ένωσης με τα κατεχόμενα.

Επιπλέον, όμως, η ελληνική κυβέρνηση διά στόματος Πρωθυπουργού στη ΔΕΘ
εγκαταλείπει αυτοβούλως και πριν από το τέλος των διαπραγματεύσεων τη δεύτερη
υποχρέωση της Τουρκίας. Ο Έλληνας Πρωθυπουργός είπε επί λέξει ότι «H Ελλάδα
και η Τουρκία δεν μπορούν να λύσουν σε δύο μήνες ό,τι δεν έλυσαν σε 30
χρόνια». H ανακοίνωση αυτή και ο χρόνος στον οποίο έγινε έχουν τα κάτωθι
αποτελέσματα και επιστρέφουμε σε παλαιότερες δεκαετίες:

1. H Τουρκία απαλλάσσεται μετά την επίλυση του Κυπριακού και
από τη μόνη άλλη εξωτερική ευθύνη / δέσμευση που είχε αναλάβει στη διαδικασία
προσαρμογής στο πλαίσιο της ενταξιακής διαδικασίας.

2. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο απαλλάσσεται από την ευθύνη να
επανεξετάσει τη λύση και να πιέσει προς την κατεύθυνση του Διεθνούς
Δικαστηρίου.

3. Επιστρέφουμε στη διμερή επανεθνικοποίηση των θεμάτων εκείνων
που είχαν πάρει ευρωτουρκικό χαρακτήρα.

4. Σε περίπτωση ορισμού ημερομηνίας ένταξης εξασθενεί η θέση
του ελληνοτουρκικού θέματος στον κατάλογο των όρων και προϋποθέσεων.

5. Σε περίπτωση μη ορισμού ημερομηνίας ένταξης δεν υπάρχει
καμία στρατηγική και επιστρέφουμε σε παλαιότερες δεκαετίες.

H ΚΥΒΕΡΝΗΣΗ της Νέας Δημοκρατίας επιλέγει ακόμη μία φορά να πυροβολήσει
το «Ελσίνκι» και να χάσει μία ιστορική ευκαιρία. H Ελλάδα έχει κάθε λόγο να
υποστηρίξει τον ευρωπαϊκό προσανατολισμό της Τουρκίας. Ίσως μάλιστα θα
μπορούσαμε να πιστέψουμε στο όραμα ενός ελληνοτουρκικού άξονα ανάπτυξης στη NA
Ευρώπη που θα επαναλάβει τον ρόλο ατμομηχανής για την Κεντρική Ευρώπη του
γαλλογερμανικού άξονα. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η εξωτερική πολιτική παύει
να έχει στόχους, πυξίδα και ετοιμότητα αντιμετώπισης κάθε μελλοντικής εξέλιξης
που αφορά τις σχέσεις της γειτονικής χώρας με την E.E.

Με τις συγκεκριμένες εξελίξεις δεν μπορεί φυσικά από ‘δώ και πέρα μέχρι τον
Δεκέμβριο να γίνει τίποτα. Αν όμως σε οποιαδήποτε μορφή συμφωνίας της
Ευρωπαϊκής Ένωσης με την Τουρκία μετά τον Δεκέμβριο δεν υπάρξει επαναβεβαίωση
των όρων του Ελσίνκι, η κυβέρνηση θα είναι υπόλογη για την απώλεια του
μοναδικού αποτελεσματικού μοχλού πίεσης για την Τουρκία ώστε να αποσύρει
διεκδικήσεις που αφορούν σε κυριαρχικά δικαιώματά μας στο Αιγαίο.