«Φρένο» στην παιδική εργασία

Υπάρχει λύση για την παιδική εργασία στις φτωχογειτονιές της Ινδίας;
Φαίνεται πως ναι. Και αυτή την απάντηση δεν τη δίνουν μόνο ειδικοί επιστήμονες
αλλά και μια σύγχρονη και ανταγωνιστική εταιρεία, που την έκανε πράξη. Το
μυστικό; Αυτή η εταιρεία δείχνει να είναι «ηθική» και ταυτόχρονα εμπορική.

Το εγχείρημα του Ikea είναι το καλύτερο παράδειγμα εταιρικής κοινωνικής δράσης στην ταπητουργική ζώνη της Ινδίας. Υπολογίζεται ότι μορφώθηκαν 21.000 παιδιά

Δύο είναι οι ισχυρισμοί που επικαλούνται οι απολογητές της παιδικής εργασίας
στην Ινδία και αλλού. Πρώτον, ότι τα παιδιά μπορούν να κάνουν μια σειρά από
εργασίες με μεγαλύτερη ευκολία από ό,τι οι ενήλικοι, λόγω της σωματικής τους
διάπλασης – για παράδειγμα, έχουν μικρά δάχτυλα και αυτό τα βοηθά στην ύφανση
χαλιών. Δεύτερον, ότι θα ήταν σε χειρότερη κατάσταση αν δεν εργάζονταν.

Ο πρώτος ισχυρισμός είναι μύθος. «H ύφανση χαλιών απαιτεί δύναμη σε κάθε
στάδιο της παραγωγής και οι ενήλικοι είναι καλύτεροι σε αυτό», λέει στην
εφημερίδα «Φαϊνάνσιαλ Τάιμς» ο Φίντα Χουσέιν, επικεφαλής της εταιρείας Deluxe
Carpets στην Μπαντόχι, μια πόλη στο κρατίδιο Ούταρ Πραντές, στην καρδιά της
ταπητουργίας.

Ο Χουσέιν γνωρίζει καλά τόσο τα θέματα της παιδικής εργασίας όσο και τα θέματα
της εργασίας ενηλίκων. H Deluxe Carpets είναι ο κύριος προμηθευτής χαλιών της
σουηδικής εταιρείας ειδών νοικοκυριού Ikea και είναι υποχρεωμένος να
διασφαλίζει ότι οι υπεργολάβοι της – από τον τομέα της οικοτεχνίας – δεν
απασχολούν παιδιά.

H επιτυχία. H απάντηση στον δεύτερο ισχυρισμό, ότι δηλαδή η παιδική εργασία
είναι το μη χείρον από δύο κακά, εξαρτάται από το πλαίσιο. Υπάρχουν πολλά
παραδείγματα με παιδιά που εγκαταλείφθηκαν στους δρόμους, όταν οι διεθνείς
αγοραστές επέβαλαν τελεσίγραφα στους προμηθευτές τους. H απειλή της επιβολής
αμερικανικών κυρώσεων στο Μπαγκλαντές ώθησε βιοτεχνίες ρούχων στην απόλυση
χιλιάδων παιδιών-εργατών. «Το γεγονός αυτό είναι χαρακτηριστικό των καλών
προθέσεων που όμως συνοδεύονται από κακά αποτελέσματα», επισημαίνει
αξιωματούχος του ΟΗΕ.

Και όταν οι ξένες εταιρείες ιδρύουν σχολεία για πρώην παιδιά-εργάτες, τίποτα
δεν εγγυάται την επιτυχία τους. H Ινδία προσφέρει αρκετά παραδείγματα. Στην
περιοχή που κατασκευάζονται τα χαλιά αναλογεί το 85% των εξαγωγών του είδους
και είναι προμηθευτής – άμεσα ή έμμεσα – σχεδόν όλων των μεγάλων ειδικευμένων
εταιρειών του κόσμου. H επικεφαλής επικοινωνίας της Ikea, Μαριάν Μπάρνερ
θυμάται από το παρελθόν: «Όταν ταξιδέψαμε σε χωριά της επίμαχης περιοχής κατά
την περασμένη δεκαετία, είδαμε πολλά σχολεία άδεια, κάποια από αυτά μάλιστα
είχαν ονόματα ξένων μεγάλων εταιρειών».

H κακή δημοσιότητα κάνει κακό στην εταιρεία και η Ikea, όπως και οι
ανταγωνιστές της, έχουν αρκετό εμπορικό έρεισμα που τους επιτρέπει να
ενδιαφέρονται για τον περιορισμό της παιδικής εργασίας. Σε κάθε πολυεθνική
θυμούνται καλά τι συνέβη στις πωλήσεις της Nike, όταν έγιναν γνωστές οι
κατηγορίες για μη ηθικές πρακτικές εργασίας.

H πρωτοβουλία της Ikea, όπως υποστηρίζουν στελέχη της εταιρείας, στηρίζεται
στις γενεσιουργές αιτίες της παιδικής εργασίας. Το εγχείρημα καλύπτει 1,5
εκατομμύριο ανθρώπους σε 650 χωριά. Στόχος, να συμβάλει στην οικονομική
ανεξαρτησία των φτωχών γυναικών στη συγκεκριμένη ζώνη της Ινδίας, εξαλείφοντας
την απειλή των τοκογλύφων ή αποπληρώνοντας ενδεχόμενα δάνεια. Οι γυναίκες
αυτές μπορεί να είναι μητέρες παιδιών που ήδη εργάζονται ή δεν αποκλείεται να
εισαχθούν στο μέλλον στην αγορά εργασίας. «Τώρα που είμαστε οικονομικά
ανεξάρτητες, μπορούμε να πάρουμε τα παιδιά μας και να τα πάμε στο σχολείο»,
λέει μια γυναίκα στο χωριό Σουιγιαουάν.

Ομάδες βοήθειας. Καταβάλλοντας 20-50 ρουπίες τον μήνα σε «ομάδες αμοιβαίας
βοήθειας», γυναίκες των χαμηλότερων κοινωνικά τάξεων κερδίζουν αρκετά ώστε να
ανοίγουν τραπεζικούς λογαριασμούς. Το πρώτο που κάνουν είναι να αποπληρώνουν
τις οφειλές τους στους δανειστές, οι οποίοι, πολλές φορές, είναι οι ιδιοκτήτες
των αργαλειών. Χαρακτηριστικό της αδυναμίας τους να ανταποκριθούν στις οφειλές
τους είναι το φαινόμενο γυναίκες να δίνουν τα παιδιά τους ως εργάτες για
«εγγύηση».

Ενθουσιασμός για τα σχολεία-γέφυρες

H Ikea αναλαμβάνει τη δημιουργία των ομάδων γυναικών καθώς και τη μόρφωσή
τους. Για τη μόρφωση των παιδιών υπάρχουν τα «σχολεία-γέφυρες», δηλαδή σχολεία
τα οποία φροντίζουν για την ομαλή μετάβαση των παιδιών στα δημόσια σχολεία,
μέσα σε ένα χρόνο. Σε αντίθεση με πολλά σχολεία της τοπικής κυβέρνησης, όπου
οι δάσκαλοι απουσιάζουν αρκετά συχνά, στα σχολεία-γέφυρες το διδακτικό
προσωπικό είναι ενθουσιασμένο. «Είναι κάτι καινούργιο για μας», λέει τοπικός
αξιωματούχος του χωριού Νονάρα. «Όλοι μας κερδίζουμε».

Αξιοπιστία. Ο Ντιπανκάρ Γκούπτα, από τους κορυφαίους Ινδούς
κοινωνιολόγους, υποστηρίζει ότι το εγχείρημα φαίνεται αξιόπιστο γιατί
στηρίζεται σε εμπορικά συμφέροντα. «Το σημαντικό είναι ότι δεν είναι
φιλανθρωπικό… Όμως, ακόμη και αν προέρχεται από τα καλά τους αισθήματα,
μπορεί κανείς να είναι καχύποπτος για τη μακροπρόθεσμη δέσμευσή τους».

Παρά τα ερωτηματικά για το μέλλον της πρωτοβουλίας, είναι συχνό φαινόμενο
πετυχημένα προγράμματα να καταρρέουν μόλις αναχωρούν οι εμπνευστές τους. Το
εγχείρημα του Ikea είναι το καλύτερο παράδειγμα εταιρικής κοινωνικής δράσης
στην ταπητουργική ζώνη της Ινδίας. Υπολογίζεται ότι μορφώθηκαν 21.000 παιδιά.
Ακόμη, χιλιάδες γυναίκες ανακάλυψαν τη μαγεία του ανατοκισμού, χωρίς να έχουν
λάβει ούτε μια ρουπία από επιδότηση.