Mια ράμπα δεν φέρνει τον πολιτισμό

Το Μουσείο Αφής στον Φάρο Τυφλών, που περιέχει περί τα εκατό γύψινα αντίγραφα έργων από όλες τις φόρμες και τις εποχές, είναι ο μοναδικός χώρος, στον οποίο ένας τυφλός μπορεί να αντιληφθεί τη μορφή ενός γλυπτού. Δεξιά: Αν και μοιάζει σχεδιασμένο περισσότερο για μπάζα και όχι για ανθρώπους, το αναβατήριο στην Ακρόπολη είναι ένα μικρό βήμα στη σωστή κατεύθυνση

«Όταν ανακοινώθηκε ότι θα διοργανώσουμε τους Παραολυμπιακούς, χαρήκαμε πολύ»,
λέει ο Αριστείδης Πανανός, πρόεδρος της Εθνικής Αθλητικής Ομοσπονδίας Ατόμων
με Αναπηρίες και γραμματέας της Εθνικής Ομοσπονδίας Αναπήρων. «Σε μία χώρα με
τόσο χαμηλά ποσοστά χρηματοδότησης της πρόνοιας οι Παραολυμπιακοί θα έδιναν
αρκετά χρήματα. Θα μας άφηναν, ελπίζαμε, μία κληρονομιά. Αν κάνουμε έναν
πρόχειρο, πρώτο απολογισμό, θα δούμε ότι αυτό πραγματοποιήθηκε μερικώς μόνον.
Έχουν γίνει ορισμένα πράγματα: ράμπες, οδηγοί τυφλών στα πεζοδρόμια, αλλά δεν
έχουμε αλλάξει νοοτροπία. Παρκάρουν στις ράμπες, απλώνουν την πραμάτεια τους
στους οδηγούς τυφλών. H πραγματική κληρονομιά πρέπει να είναι η αλλαγή
νοοτροπίας, που πρέπει να αρχίσει από τα Νηπιαγωγεία. Ελπίζω ότι ο κόσμος που
θα δει τους Αγώνες θα αλλάξει στάση και θα καταλάβει ότι οι άνθρωποι με
αναπηρίες δεν είναι διαφορετικοί από τους άλλους».

«H ανάγκη των εχόντων αναπηρία για επικοινωνία και απόλαυση των αγαθών
του πολιτισμού είναι πολύ μεγάλη», λέει ο Ηλίας Μάρκος, αντιπρόεδρος του
Πανελληνίου Συλλόγου Παραπληγικών. «Αν υποθέσουμε ότι ο ανάπηρος καταφέρνει να
βγει από το σπίτι και να κατέβει από το πεζοδρόμιο στον δρόμο, μπορεί να
χρειαστεί να περιμένει ώρες τον οδηγό λεωφορείου που θα θελήσει να κατεβάσει
τη ράμπα ή τον οδηγό ταξί που δεν θα τον πειράζει η σχετική ταλαιπωρία της
μεταφοράς αμαξιδίου. Αν, πάλι, έχει δικό του αυτοκίνητο, θα πρέπει να ξέρει
ότι στον προορισμό του θα υπάρχει θέση πάρκινγκ. Αν δεν υπάρχει ειδική θέση
κοντά στη ράμπα, θα γυρίσει πίσω. Και αν εκεί όπου πάει υπάρχει ράμπα δεν
υπάρχει πόρτα στην τουαλέτα που θα χωράει το αμαξίδιο, δεν θα πάρει άλλη φορά
το ρίσκο μιας εξόδου. Θα ξανακλειστεί στο σπίτι του. Την αναπηρία μπορεί
κάποιος να την αντέξει. Εκείνο που δεν μπορεί να αντέξει είναι ο αποκλεισμός».

Στον χώρο του πολιτισμού έχουν, πάντως, γίνει κάποια πράγματα. Το αναβατόριο
στην Ακρόπολη είναι ένα παράδειγμα, έστω κι αν είναι «εργοστασιακό», κατά την
έκφραση του κ. Πανανού. Κατά μία πιο σκληρή έκφραση που κυκλοφορεί, είναι «για
να ανυψώνουν τα μπάζα». Εν πάση περιπτώσει, είναι θετικό που βρέθηκε, έστω,
μία λύση ανάγκης, καθώς υποτίθεται ότι η κύρια μελέτη, που έχει τύχει
προέγκρισης από το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο, θα ολοκληρωθεί σε όλες της
τις λεπτομέρειες και θα εφαρμοστεί.

Στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο έχει μπει καινούργιο, γυάλινο ασανσέρ.
Ως προσβάσιμα μουσεία (και με τους αναγκαίους χώρους υγιεινής) αναφέρονται
επίσης το Βυζαντινό-Χριστιανικό, το Επιγραφικό, το Μουσείο Ελληνικής Λαϊκής
Τέχνης, το Πολεμικό Μουσείο. Το Εθνικό Θέατρο στην Πανεπιστημίου («Rex») έχει
τις απαιτούμενες υποδομές. H Εθνική Λυρική Σκηνή εξυπηρετεί τους ανθρώπους με
αμαξίδια, μέσω χωριστού διαδρόμου, ενώ υποδομή δεν διαθέτουν οι αρχαιολογικοί
χώροι της Ελευσίνας, του Λαυρίου, της Βραυρώνας και του Σουνίου. Κατά
περίπτωση, μπορεί ένα αμαξίδιο να προσεγγίσει ορισμένους χώρους με τη βοήθεια
συνοδού και με μεγαλύτερες ή μικρότερες δυσκολίες.

Όσοι χώροι είναι καινούργιοι, συνήθως έχουν αντίστοιχη πρόβλεψη. Παράδειγμα,
το νέο Μουσείο Μπενάκη στην Πειραιώς – το Μουσείο Μπενάκη έχει πρόσβαση και
στο κτίριο της Κουμπάρη, όπως βέβαια και στο Ισλαμικό. Όλες οι αναγκαίες
προβλέψεις υπάρχουν και στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών – όπου φιλοξενείται και το
Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης (Φιξ). Επίσης, η Εθνική Πινακοθήκη διαθέτει ράμπες,
ενώ όλη την απαραίτητη υποδομή διαθέτει και το Κυκλαδικό Μουσείο. Εκτός από τα
μουσεία, χώροι με αβέβαιη προσβασιμότητα είναι οι γκαλερί (συχνά, σε υπόγεια ή
σε ορόφους χωρίς απαιτούμενη υποδομή).

«Δεν υπάρχει συνολικό σχέδιο»

H «οδύσσεια» των ανθρώπων με αναπηρία θα εκλείψει, όχι μόνο όταν θα έχουν
πρόσβαση και τις αναγκαίες διευκολύνσεις, αλλά και όταν θα έχουν δυνατότητα
επίσκεψης στους χώρους πολιτισμού με τους όρους που κάνει την επίσκεψή του
οποιοσδήποτε άλλος επισκέπτης. Οι εκθεσιακοί χώροι πρέπει να εκθέτουν τα
αντικείμενα κατά τρόπο που να μην εμποδίζουν την κίνηση και να είναι ορατά από
όλους. Εξάλλου, οι χώροι υγιεινής πρέπει να είναι κατάλληλοι για άτομα με
ειδικές ανάγκες, ενώ σημαντικό είναι να διαθέτει το προσωπικό την αναγκαία
εκπαίδευση για την εξυπηρέτηση αυτών των ανθρώπων. Ανάμεσα στις διευκολύνσεις
που ζητούνται, είναι ξεναγήσεις με ακουστικά, φωτογραφίες σε μεγέθυνση και
επιγραφές με μεγάλα γράμματα για ανθρώπους με μερική όραση. Κανονικά θα πρέπει
να υπάρχει και τομέας με επιλεγμένα αντικείμενα, τα οποία θα μπορεί να γίνουν
αντικείμενα αφής για τυφλούς επισκέπτες.

Το Μουσείο Αφής στον Φάρο Τυφλών – προϊόν της ιδιωτικής πρωτοβουλίας – είναι ο
μοναδικός χώρος, στον οποίο ένας τυφλός μπορεί να αντιληφθεί τη μορφή ενός
γλυπτού.

«H οργάνωση των Παραολυμπιακών βοήθησε την υποδομή, ως ένα βαθμό», λέει ο
Ηλίας Μάρκος, αντιπρόεδρος του Πανελληνίου Συλλόγου Παραπληγικών. «Και τα
τελευταία χρόνια, γίνονται ορισμένα πράγματα. Δεν υπάρχει, όμως, συνολικό
σχέδιο. H τελευταία απογραφή, για παράδειγμα, δεν κατέγραψε τον αριθμό των
ατόμων με αναπηρία. Και κάποιες πολύ θετικές συμπεριφορές, όπως αυτή της
Τροχαίας Αττικής, οφείλονται στην ευαισθητοποίηση μεμονωμένων προσώπων – στη
συγκεκριμένη περίπτωση, του διοικητή της – και όχι σε συνολική νοοτροπία. Ας
καταστεί σαφές ότι οι άνθρωποι με αναπηρία δεν διεκδικούν προνομιακή μεταχείριση.

Εκδόσεις στα… δάχτυλα του ενός χεριού

Συνολική καταγραφή των προσβάσιμων χώρων δεν υπάρχει. Έτσι, ο άνθρωπος με
ειδικές ανάγκες πρέπει να ρωτάει κατά περίπτωση, απευθυνόμενος στον χώρο τον
οποίο θέλει να επισκεφθεί. Ή, ακόμη χειρότερα, πηγαίνει μόνο εκεί όπου του
λένε άλλοι ότι μπορεί να πάει, γιατί αποτελεί είδηση το ότι είναι ένας χώρος
προσβάσιμος και όχι το αντίθετο, οπότε το νέο μαθαίνεται γρήγορα.

Στον χώρο των εκδόσεων ελάχιστα πράγματα υπάρχουν στη γλώσσα Braille των
τυφλών. «Στο εμπόριο τα βιβλία που κυκλοφορούν μετριούνται στα δάχτυλα του
ενός χεριού», λέει ο Αριστείδης Πανανός. «Κάποιες εκδόσεις γίνονται από
σωματεία, ενώ πρόσφατα εκδόθηκε ένα περιοδικό. Κάτι σημαντικό είναι η
βιβλιοθήκη-ταινιοθήκη του Πανελληνίου Συνδέσμου Τυφλών. Σε συνεργασία με
επαγγελματίες ηθοποιούς έχουν μαγνητοφωνήσει σε 10.000 κασέτες βιβλία κάθε
είδους».

INFO

Μουσείο Αφής, στον Φάρο Τυφλών της Ελλάδας. Δοϊράνης 198, Καλλιθέα. Τηλ.
210-9415.222. Δευτ. – Παρ. 9.00. – 14.00. Είσοδος: 2 ευρώ.