Πρόβλημα στον παράδεισο

Στις εσχατιές του κόσμου μας, εκεί που βρίσκεται το αρχέγονο οικοσύστημα
της Γης του Πυρός, πρόκειται σε λίγο καιρό να αρχίσει ένα μεγάλο
περιβαλλοντικό πρόγραμμα για τη διατήρηση της χλωρίδας και της πανίδας. «Μία
μόνο ματιά στο τοπίο ήταν αρκετή για να καταλάβω πως το μέρος ήταν τόσο πολύ
διαφορετικό από οτιδήποτε άλλο είχα μέχρι τότε παρατηρήσει», έγραφε στα 1834 ο
Κάρολος Δαρβίνος πάνω στο καράβι του, το Μπιγκλ.

Πραγματικά είναι ένα σπάνιο οικοσύστημα, θα πει σήμερα προς την εφημερίδα «The
New York Times» ο Στίβεν Σάντερσον που είναι πρόεδρος της Εταιρείας για τη
Διατήρηση της Άγριας Ζωής (Wildlife Conservation Society). «Αν κοιτάξεις στη
δομή και την εξέλιξη των χερσαίων μαζών στον κόσμο, θα διαπιστώσεις ότι αυτή η
περιοχή είναι μοναδική. Υπάρχουν δάση σε μεγάλα υψόμετρα, τυρφώνες, ποτάμια
και εκτάσεις με χλόη, καθώς επίσης δεκάδες είδη ζώων. Όλα αυτά
περιτριγυρισμένα από ένα σημαντικό κομμάτι του υπο-Ανταρκτικού Ωκεανού.

Ένα νησί στη νοτιότερη άκρη του πλανήτη, που χωρίζεται από την αμερικανική
ήπειρο εξαιτίας των ψυχρών και αναδευόμενων υδάτων που διέρχονται στα στενά
του Μεγγελάνου, η Γη του Πυρός ήταν επόμενο να γοητέψει όλους τους περιηγητές
που την επισκέφθηκαν. Το πρόγραμμα για τη διατήρηση της άγριας φύσης στην
περιοχή, έχουν αναλάβει εκτός από την Εταιρεία, και κάποια άλλα ιδιωτικά
ινστιτούτα και επιχειρήσεις που εδρεύουν στη Νέα Υόρκη.

Τα γκουανάκο πρέπει να προστατευτούν από το συστηματικό κυνήγι. Ο αριθμός του σήμερα φθάνει τα 500.000 από 30 εκατομμύρια που ήταν πριν από 500 χρόνια

Τα ενδημικά είδη. H κύρια μέριμνα των ειδικών είναι να διαφυλάξουν τις
συνθήκες διαβίωσης των γηγενών ειδών, όπως το γκουανάκο. Το ζώο αυτό είναι ένα
συγγενικό είδος καμήλας του Νέου Κόσμου, το οποίο οι γηγενείς εκτιμούν
ιδιαίτερα για το κρέας και το δέρμα του.

Το γκουανάκο είναι φυτοφάγο και έχει τη

συνήθεια να… φτύνει τους εχθρούς του. Κινείται σε ομάδες 8 έως 10 ατόμων,
επικεφαλής των οποίων είναι ένα αρσενικό, ακολουθούμενο από θηλυκά με τα μικρά
τους. Σύμφωνα με εκτιμήσεις επιστημόνων, πριν από 500 χρόνια που έφθασαν οι
Ισπανοί κατακτητές στη δυτική πλευρά της Αμερικής, ο πληθυσμός του γκουανάκο
έφθανε τα 30 εκατομμύρια. Όμως εξαιτίας του συστηματικού κυνηγιού ο πληθυσμός
μειώθηκε δραστικά και περιορίστηκε στα 500.000.

H πανίδα στη Γη του Πυρός δέχθηκε ένα ακόμη πλήγμα τον τελευταίο αιώνα. Οι
άποικοι της περιοχής επανειλημμένως εισήγηγαν διάφορα είδη ζώων από την Ευρώπη
και τη Βόρειο Αμερική αποσκοπώντας στην οικονομική ανάπτυξη και την προσέλκυση
καινούργιων αποίκων. Αυτό επέφερε πολύ συχνά καταστροφικά αποτελέσματα.
«Πρόκειται για μια τακτική που πρέπει να επαναθεωρήσουμε πριν είναι πολύ
αργά», τονίζει ο Γκιγιέρμο Χάρις από την Εταιρεία Προστασίας της Άγριας Ζωής.

Θυελλώδεις άνεμοι που ξεκινούν από τις παγωμένες βουνοκορφές ξεριζώνουν δέντρα στα δάση της Γης του Πυρός

Οι εισβολείς. Το παράδειγμα της αρκούδας είναι χαρακτηριστικό. Εισήχθη
εκεί για πρώτη φορά πριν από έναν αιώνα με την ελπίδα να δώσει ώθηση στο
εμπόριο γούνας. Όμως ο αρχικός πληθυσμός των 30 ζευγαριών εκτινάχθηκε 100
χρόνια αργότερα στα 200.000 άτομα, με συνέπεια τις ανυπολόγιστες καταστροφές
στα δάση.

Από την άλλη πλευρά τα πρόβατα, αποτέλεσαν τη ραχοκοκαλιά της τοπικής
οικονομίας, αλλά ταυτόχρονα και έναν πρώτης τάξεως μολυσματικό παράγοντα για
τα γκουανάκο. Αντίστοιχα προβλήματα δημιούργησαν τα κουνέλια. Πιο πρόσφατα,
στη Γη του Πυρός εισήχθησαν ελάφια και μινκ. Ο Γ. Χάρις λέει ότι την τελευταία
10ετία, τα μινκ προκάλεσαν μεγάλο μπελά στο οικοσύστημα.

«Είναι πολύ αποτελεσματικοί και κακόβουλοι κυνηγοί. Έχουν αποδεκατίσει μεγάλο
αριθμό φωλιών που ανήκαν σε χήνες και σε πάπιες που δεν μπορούν να πετάξουν».

Οι ειδικοί που έχουν αναλάβει την προστασία του περιβάλλοντος στη Γη του Πυρός
αναγνωρίζουν ότι τα εισαγόμενα είδη συνιστούν πρωταρχικό πλήγμα στη
βιοποικιλότητα. Όμως τώρα πρέπει να βρουν μια συμβατική λύση, ώστε ναι μεν να
υπάρχει η οικονομική ανάπτυξη στην περιοχή που είναι απαραίτητη, χωρίς όμως
αυτή να λειτουργεί εις βάρος του περιβάλλοντος.

Και αν η Γη του Πυρός χάνει σε ερπετά και θηλαστικά, κερδίζει στα πουλιά και
τη χλωρίδα. Τα περισσότερα από τα 250 είδη ανθοφόρων φυτών και 400 ειδών
μούσκλων που είναι γνωστό πως υπάρχουν στο νησί των 18.000 τετραγωνικών
μιλίων, βρίσκονται εντός των συνόρων του βιοτόπου. Ο πληθυσμός των πουλιών
περιλαμβάνει κόνδορες, άλμπατρος και τον τρυποκάρυδο του Μαγγελάνου.

Ρηχό έδαφος. Ένα συχνό φαινόμενο μάλιστα που παρατηρείται στις δασώδεις
περιοχές της Γης του Πυρός – σπάνια έχει καταγραφεί στην υπόλοιπη Αμερική –
είναι η συνήθεια να φυτρώνουν τα δέντρα οριζοντίως και όχι καθέτως, επειδή το
έδαφος είναι πολύ ρηχό. Το χώμα δηλαδή δεν ξεπερνά σε ορισμένα σημεία τα λίγα
εκατοστά.

Έτσι πολύ συχνά, τα δέντρα εκχερσώνονται από τους ισχυρούς ανέμους που
ξεχύνονται από τις παγωμένες βουνοκορφές με ταχύτητες μεγαλύτερες των 100
χιλιομέτρων. Οι ειδικοί που θα χειριστούν το πρόγραμμα προστασίας του βιοτόπου
σχεδιάζουν να κοινοποιήσουν τα αποτελέσματα των περιβαλλοντικών και
επιστημονικών ερευνών που έγιναν στη διάρκεια της δεκαετίας του 1990. Και μιας
και ο αριθμός τους ξεπερνά συνολικά τις 300.000 σελίδες, το υλικό αυτό θα
μπορεί να χρησιμεύσει ως υπόβαθρο για τη διενέργεια μελλοντικών ερευνών στην
χλωρίδα και πανίδα της περιοχής.

Επιμέλεια: Στέφανος Κρίκκης, Εύη Ελευθεριάδου