Tο ΠAΣΟK μεταμόρφωσε την Eλλάδα

ΤΟ 1974 η Ελλάδα ήταν χώρα περιθωριακή στην Ευρώπη. Μια χώρα με στρατιωτική
δικτατορία, όπως εκείνες που υπήρχαν τη δεκαετία του 1930. Μια χώρα με
φασιστική ιδεολογία, τριάντα χρόνια μετά την κατάρρευση του φασισμού. Μια χώρα
υπανάπτυκτη πολιτικά, οικονομικά, κοινωνικά, πολιτισμικά. Και όπως έδειξε το
πραξικόπημα της Κύπρου, επικίνδυνη για την ειρήνη.

Στις αρχές του Αυγούστου 1974 όταν επέστρεψα από τη Γερμανία ήμουν
αποφασισμένος, όπως και πολλοί άλλοι, να τερματισθεί μια για πάντα αυτή η «ζωή
εν τάφω». Οι πρώτοι μήνες ήταν μήνες μεγάλου ενθουσιασμού αλλά και μεγάλης
αγωνίας. Το ερώτημα, πώς έπρεπε να προχωρήσουμε, μας βασάνιζε. Οι αιτίες της
καταστροφής που είχαμε ζήσει ήταν παντού γύρω μας: οι νοοτροπίες της
εξάρτησης, η οπισθοδρομικότητα των κοινωνικών προτύπων, ο γενικά αποδεκτός
αυταρχισμός του κράτους, οι θεσμοποιημένες κοινωνικές διακρίσεις, η εγωιστική
και μικροπολιτική αντίληψη των πολιτικών. Αλλά επιπρόσθετα και πιο σημαντικό η
ανασφάλεια και μεγάλη αδιαφορία των πολιτών. H Ελλάδα ήταν χώρα φόβου. Ο
πολίτης απέφευγε την κοινωνική πολιτική εμπλοκή. H πολιτεία σηματοδοτούσε ότι
η κατάρρευση των συνταγματαρχών δεν σήμαινε και το τέλος του συντηρητικού
αυταρχικού κράτους.

Όλοι ήθελαν τη δημοκρατία. Αλλά η δημοκρατία στην οποία προσέβλεπαν ήταν κατά
παράταξη διαφορετική. Πολλοί από τη Δεξιά ήθελαν να γυρίσουμε το ρολόι πίσω,
ει δυνατόν στις 20 Απριλίου 1967, και να συνεχίσουμε ως να μην υπήρξε
δικτατορία αγνοώντας τις αιτίες της. Οι κατεστημένες δυνάμεις της κεντρώας
παράταξης ήθελαν να ανασυστήσουν τα πελατειακά δίκτυα, τα πολιτικά γραφεία, το
συνηθισμένο παιχνίδι εναλλαγών στην εξουσία. Για όλους εμάς που
συνεργαζόμασταν εκείνο τον Αύγουστο για μια σοσιαλιστική δημοκρατική
πρωτοβουλία η κατεύθυνση ήταν ξεκάθαρη. H μεταδικτατορική εποχή απαιτούσε μια
πολιτική τομή, μια παράταξη σε έντονη αντιπαράθεση με τις αιτίες που οδήγησαν
στη δικτατορία. Δεν θα ήταν συνέχεια ούτε του Κέντρου, ούτε των διαφόρων
προδικτατορικών «σοσιαλιστικών κινήσεων», ούτε των διαφόρων αντιδικτατορικών
ομάδων. Θα έπρεπε να συμμετέχουν όσο το δυνατόν περισσότεροι, χωρίς
διακρίσεις, στο πλαίσιο μιας κοινής διακήρυξης αρχών και ενός βασικού σχεδίου
δράσης για τη δημιουργία ενός μαζικού κινήματος. Ο Ανδρέας Παπανδρέου έδωσε
ζωή σ’ αυτή την επιδίωξη με τη διακήρυξη της 3ης του Σεπτέμβρη και την ίδρυση
του ΠΑΣΟΚ.

H ΚΑΙΝΟΥΡΓΙΑ παράταξη έγινε δεκτή με ειρωνείες κα αρνητικές αντιδράσεις από
την παραδοσιακή Αριστερά και τις συντηρητικές δυνάμεις. Δεν ήθελαν να
καταλάβουν ότι η πολιτική δεν περιορίζεται σε ανταγωνισμούς αρχηγών, επανάληψη
των παραδοσιακών αριστερών συνθημάτων ή την ανανέωση των πελατειακών δικτύων.
Μια κοινωνία που διαμαρτύρεται θέλει διάλογο, συμμετοχή, παρουσία των
υπευθύνων παντού, μια διαδικασία ανοιχτής συστράτευσης γύρω από οικονομικούς
και κοινωνικούς στόχους. Το ΠΑΣΟΚ ανέπτυξε πρωτόγνωρη δυναμική. Έδειξε τις
μεγάλες δυνατότητές του όταν άρχισε ο Αντρέας να αντιπαρατίθεται συνεχώς στη
συντηρητική πολιτική της κυβέρνησης, να δημιουργούνται στην Ελλάδα παντού
οργανώσεις του ΠΑΣΟΚ και εμείς να μεταφέρουμε σε όλη τη χώρα τα κοινωνικά
μηνύματά του.

H διακήρυξη της 3ης Σεπτέμβρη ήταν διατυπωμένη στη γλώσσα της εποχής και
εξέφραζε τις ιδέες της. Ο κεντρικός στόχος που αναδείκνυε ήταν στόχος
διαχρονικός που συμμεριζόταν η τεράστια πλειοψηφία των Ελλήνων: εθνική
ανεξαρτησία, δημοκρατική λειτουργία της πολιτείας, κοινωνική δικαιοσύνη,
ανάπτυξη, μια χώρα με τα χαρακτηριστικά και το επίπεδο των άλλων ευρωπαϊκών
χωρών. Όλα αυτά μοιάζουν τώρα αυτονόητα. Εκείνη την εποχή δεν ήταν. Ήταν νέα
και παράδοξα σε σχέση με τη γύρω πραγματικότητα. Αλλά και ασυνήθιστα σε σχέση
με τις θέσεις και απόψεις που εξέφραζαν τα τότε κυρίαρχα πολιτικά κόμματα.

Οι ιστοριογράφοι του ΠΑΣΟΚ στέκονται συνήθως στις παιδικές ασθένειές του, τις
υπερβολές, τις ουτοπιστικές αναζητήσεις, τις προσωπικές αντιθέσεις, τα
πισωγυρίσματα. Παραβλέπουν, με το να αναλύουν τις λεπτομέρειες, ότι το ΠΑΣΟΚ
ακολούθησε σταθερά τον στόχο μιας Ελλάδας αποδεσμευμένης από το παρελθόν του
μεταπολέμου και της δικτατορίας. Ήταν, και έδειξε, κάτι καινούργιο.
Δημιούργησε έτσι τις κοινωνικές και πολιτικές προϋποθέσεις μιας ριζικής
αλλαγής. H Ελλάδα μεταμορφώθηκε τα τριάντα αυτά χρόνια που πέρασαν.

Το ΠΑΣΟΚ απάλλαξε την Ελλάδα από τα δεσμά της υποτέλειας. Επέβαλε την πολιτική
ισονομία. Ενίσχυσε τους δημοκρατικούς θεσμούς και διασφάλισε την ομαλή
λειτουργία του. Εξασφάλισε την οικονομική σταθερότητα. Ενέταξε την Ελλάδα στην
ΟΝΕ. Αύξησε εντυπωσιακά το κατά κεφαλήν εισόδημα. Δημιούργησε τις προϋποθέσεις
για υψηλούς αναπτυξιακούς ρυθμούς και τους εξασφάλισε. Νέες υποδομές
μεταμορφώνουν την εικόνα της χώρας. Περιόρισε τις κοινωνικές ανισότητες και
έδωσε περισσότερες δυνατότητες στους πολίτες. H Ελλάδα απέκτησε παρουσία στη
διεθνή σκηνή. H Κύπρος εντάχθηκε στην Ευρωπαϊκή Ένωση και ξεπεράστηκαν μερικά
οι συνέπειες της εθνικιστικής αφροσύνης της χούντας.

H ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ αυτή απαρίθμηση εξηγεί εύγλωττα γιατί το ΠΑΣΟΚ κυριάρχησε τα
τριάντα αυτά χρόνια από το 1974 και γιατί η 3η του Σεπτέμβρη αποτελεί σταθμό
στην πρόσφατη ιστορία μας. Τον Αύγουστο του 1974 νιώθαμε ντροπή γι’ αυτό που
συνέβη και αυτό που βλέπαμε γύρω μας. Σήμερα όλοι οι Έλληνες είμαστε βέβαιοι
ότι καταφέραμε πολλά. Σήμερα ιδίως πιστεύουμε ότι μπορούμε να πετύχουμε ακόμη
περισσότερα. Αυτή είναι η μεγάλη, η τεράστια διαφορά από το 1974. H διαφορά
της προοπτικής, της ελπίδας. Διαφορά που οφείλεται ιδίως στο ΠΑΣΟΚ.

H σημερινή Ελλάδα δεν είναι βέβαια ακόμη η Ελλάδα που θα θέλαμε. Γιατί ζητάμε
πάντα το καλύτερο, γιατί η μεταρρύθμιση και ο εκσυγχρονισμός πρέπει να είναι
συνεχείς. Γιατί ο πήχυς των προσδοκιών είναι πια ψηλά. Έχει ανέβει με τις
κατακτήσεις και τις επιτυχίες μας. Με τους νέους δρόμους που δείξαμε. Με την
αξίωση να συγκλίνει η Ελλάδα σε όλα τα επίπεδα με τις ανεπτυγμένες ευρωπαϊκές
χώρες.

Βρισκόμαστε στην απαρχή ενός νέου πολιτικού κύκλου. Τα νέα αντικειμενικά
δεδομένα και οι αξιώσεις των πολιτών διαμορφώνουν μια νέα πραγματικότητα. H
σημερινή εποχή δεν συγκρίνεται με το 1974. Όμως η μεταπολίτευση επιβεβαίωσε
μια ιστορική αλήθεια. Για να κερδίσει μια προοδευτική παράταξη την εξουσία δεν
αρκούν τα λάθη του αντιπάλου, η οργανωτίστικη προσέγγιση των αριστερών
κομμάτων, η επίκληση ιστορικών παραδόσεων της τότε Ένωσης Κέντρου. Χρειάζεται
προπαντός πολιτική που εμπνέει, διαγράφει μακροπρόθεσμους στόχους για την
κοινωνία και γεννά εμπιστοσύνη στους πολίτες. Εμπιστοσύνη ότι το όραμα αλλαγής
είναι επιτεύξιμο από αυτούς που το προβάλλουν.