Γρίφος η ανάκαμψη της οικονομίας

H αγωνία είναι μεγάλη στις ΗΠΑ. H κάμψη του ρυθμού αύξησης της απασχόλησης και
της κατανάλωσης, τον Ιούνιο, μείωσε την ανάπτυξη του ΑΕΠ κατά το δεύτερο
τρίμηνο σε 2,8%, από 4,5% που ήταν το πρώτο τρίμηνο. Αν το επιχειρηματικό
κλίμα χειροτερέψει και η ανάπτυξη υποχωρήσει ακόμη περισσότερο έως τις
προεδρικές εκλογές του Νοεμβρίου, αυτή η εξέλιξη μπορεί να είναι ο κρίσιμος
παράγοντας που θα επιτρέψει στον Τζον Κέρι να βρεθεί στο Λευκό Οίκο για τα
επόμενα τέσσερα χρόνια.

Χωρίς να υπολογίζουμε την πολιτική, οι άνθρωποι σε όλο τον κόσμο έχουν πολλά
να κερδίσουν, ή να χάσουν, από την ισχύ ή την αδυναμία της αμερικανικής
«ατμομηχανής». Ένας από αυτούς που προβλέπουν ότι τα προβλήματα είναι
προσωρινά και ότι σύντομα η οικονομία θα ισχυροποιηθεί κι άλλο είναι ο
πρόεδρος της Κεντρικής Τράπεζας των ΗΠΑ, Άλαν Γκρίνσπαν, ο οποίος χαίρει
μεγάλου σεβασμού.

Δυστυχώς, τα οικονομικά δεν είναι ακριβής επιστήμη. Ακόμη και ο προσεκτικός Δρ
Γκρίνσπαν, τότε που είχε τη θέση του προέδρου της Επιτροπής Οικονομικών
Συμβούλων του Ρεπουμπλικανού προέδρου Φορντ, τη δεκαετία του ’70, έκανε λάθος
όταν προέβλεψε με παρόμοιο τρόπο ότι θα υπάρξει σημαντική οικονομική ανάπτυξη.
Διότι, αντίθετα, ακολούθησε ύφεση.

Ευσεβείς πόθοι

Οι ευσεβείς πόθοι ενδέχεται να βλάψουν την κρίση ενός ανθρώπου. Αυτή είναι η
ανθρώπινη φύση. Υποτίθεται ότι οι κεντρικοί τραπεζίτες δεν είναι
πολιτικοποιημένοι ή τοποθετημένοι σε έναν συγκεκριμένο ιδεολογικό χώρο, αλλά,
αν βάλουμε στο μικροσκόπιο τις πολιτικές Γκρίνσπαν την περίοδο 1955 – 2004, θα
δούμε ότι η εκτός προγράμματος ανάμειξή του στα δημοσιονομικά έγινε για να
δικαιολογήσει τα ελλείμματα των Ρήγκαν και Μπους. Τα ελλείμματα αυτά οδήγησαν
την Αμερική σε μακροχρόνια χρέη και σε αυτό που ο πατέρας Μπους ονόμασε
«οικονομική πολιτική τύπου βουντού».

Υποψιάζομαι ότι υπάρχουν 50% πιθανότητες να κερδίσει κανείς το στοίχημα ότι ο
υποψήφιος Μπους θα χάσει εξαιτίας του κλίματος που θα επικρατήσει στην
οικονομία πριν από τις εκλογές. Αυτό, βέβαια, δεν είναι απαραίτητο ότι θα
χαρίσει τη νίκη στον Κέρι. Ωστόσο, η ζωή στις ΗΠΑ αλλά και στο εξωτερικό
πρέπει να συνεχιστεί, άσχετα από το ποιος θα εκλεγεί πρόεδρος. Μια ασθενής
οικονομία το 2005 θα μειώσει την αποταμίευση, κάτι που χρειάζεται ο κόσμος και
η Αμερική. Το χρειάζεται, επειδή πλησιάζει ο καιρός που όσοι γεννήθηκαν την
εποχή του «baby boom» θα αρχίσουν να συνταξιοδοτούνται και ο αριθμός των
εργαζομένων θα μειωθεί στο ελάχιστο.

Προβληματισμός

Ο πρόεδρος της Κεντρικής Τράπεζας των ΗΠΑ, Άλαν Γκρίνσπαν, προβλέπει ότι σύντομα η οικονομία θα ισχυροποιηθεί κι άλλο. Όμως, τα ίδια έλεγε και στη δεκαετία του ’70 – και ακολούθησε ύφεση

Σε αυτό το υπόβαθρο, σαν μακροχρόνιο μαθητή των μακροοικονομικών, με
προβληματίζει αυτή η πρακτική του Γκρίνσπαν. Ξανά και ξανά η νομισματική
επιτροπή της FED υπογραμμίζει ότι η συνεχιζόμενη αύξηση της παραγωγικότητας
είναι ένα θετικό στοιχείο για τη συνέχιση των επενδύσεων. Οι αυξήσεις στην
πραγματική κατά κεφαλήν παραγωγικότητα στις ΗΠΑ αυξάνουν τα πραγματικά κέρδη ή
τους πραγματικούς μισθούς μακροπρόθεσμα. Πρέπει να συμβιβαστούμε με το ότι η
Κίνα θα παίρνει την υψηλή τεχνολογία των ΗΠΑ και θα παράγει αντίστοιχα
προϊόντα με χαμηλούς μισθούς και, κατά συνέπεια, με χαμηλό κόστος. Τα προϊόντα
αυτά θα εισάγονται στη συνέχεια από τα αμερικανικά καταστήματα.

Οι τάσεις αυτές προσφέρουν επιχειρήματα σε όσους αναφέρουν ότι αυξάνεται η
παραγωγικότητα στις ΗΠΑ. Αλλά, ακόμη και μακροπρόθεσμα, εγγυώνται αυξήσεις
στους μισθούς της μεσαίας και χαμηλής τάξης. (Όταν οι Μεξικανοί οδηγοί
φορτηγών, που κοστίζουν λίγο, βοηθούν ώστε να παραμένει χαμηλά ο πληθωρισμός
στις ΗΠΑ, τι γίνεται; Αυξάνεται ή μειώνεται ο μέσος πραγματικός μισθός στις
ΗΠΑ; Αυτό γίνεται μακροπρόθεσμα ή βραχυπρόθεσμα;).

Δύσκολα ερωτήματα

Πρόκειται για δύσκολα ερωτήματα, ακόμη και για νέους διδάκτορες που τώρα
πιάνουν δουλειά στη FED. Υποθέτω, όμως, ότι στο τέλος μπορεί να δοθεί η
απάντηση: Ναι, μακροπρόθεσμα, είτε οι αμερικανικές αποδόσεις κεφαλαίων είτε οι
μισθοί, αυξάνονται από τις τεχνολογικές καινοτομίες. Αυτό δεν αποκλείει ότι
για το αμέσως επόμενο διάστημα, για το οποίο προσπαθεί να κάνει πρόβλεψη ο κ.
Γκρίνσπαν, οι παράγοντες που οδηγούν στην ένταση των τεχνολογικών καινοτομιών
στις ΗΠΑ και η μεταφορά θέσεων εργασίας σε τρίτες χώρες μπορούν να μειώσουν τη
δημιουργία νέων θέσεων εργασίας και την επιθυμία των θεσμικών επενδυτών να
αυξήσουν τις επενδύσεις.

Ούτε υπάρχει ξεκάθαρη εγγύηση ότι η Γουώλ Στρητ θα ανέβει, μαζί με την αύξηση
της παραγωγικότητας. Με άλλα λόγια, μη θεωρείτε σίγουρο ότι η FED θα καταφέρει
να συνεχίσει να αυξάνει τα επιτόκια με μικρά, υπολογισμένα βήματα,
προετοιμάζοντας μία ομαλή προσγείωση της αμερικανικής οικονομίας με χαμηλό
πληθωρισμό και ανεργία που θα επιστρέψει στο 5%, επειδή θα δημιουργηθούν
δουλειές με υψηλές αποδοχές στη χώρα. Μην πιστεύετε σε θαύματα παρά μόνον αφού
αυτά συμβούν.

Πιθανές συνέπειες

Ποιες θα ήταν οι πιθανές συνέπειες μιας τυχόν άνετης επανεκλογής Μπους με
μεγάλη πλειοψηφία των Ρεπουμπλικανών στο Κογκρέσο;

* Περαιτέρω ευνουχισμός της προοδευτικής φορολόγησης στις ΗΠΑ. Σε αυτή
την περίπτωση, η ανισότητα στην κατοχή πλούτου και στη διανομή εισοδήματος θα
αυξηθούν.

* H αριθμητική είναι αμείλικτη. Δύο και δύο κάνουν τέσσερα. Θα υπάρξει
ανάγκη να αναθεωρηθούν τα υπάρχοντα κοινωνικά συμβόλαια για την Κοινωνική
Ασφάλιση και την Υγεία. Δεν υπάρχει απάντηση στη δήλωση ότι «η ομοσπονδιακή
χρεοκοπία εμποδίζει τη συνέχιση των συνταξιοδοτικών παροχών και των πληρωμών
κοινωνικής πρόνοιας: Δύο και ένα δεν μπορούν σε καμιά περίπτωση να κάνουν
πέντε, ούτε καν τέσσερα».

© Tribune Media Services International, 2004

Ο Paul Samuelson είναι καθηγητής Οικονομίας στο Ινστιτούτο Τεχνολογίας
της Μασαχουσέτης (MIT) και κάτοχος του βραβείου Νόμπελ Οικονομικών

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ:ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ