Eφιάλτες από το παρελθόν ξυπνούν στην οικονομία

Τα βασικά δημοσιονομικά μεγέθη, το έλλειμμα και το δημόσιο χρέος έχουν ξεφύγει
από τα όρια και τους κανόνες του Συμφώνου Σταθερότητας, ενώ και μια σειρά από
άλλα κρίσιμα μεγέθη, όπως ο πληθωρισμός και ο ρυθμός ανάπτυξης, εξελίσσονται
ανησυχητικά, αν και η εικόνα συγκαλύπτεται προς το παρόν από συγκυριακούς
παράγοντες.

Είναι χαρακτηριστικό ότι η οικοδομική δραστηριότητα υποχωρεί σταθερά το
τελευταίο διάστημα, ενώ οι εξαγωγές πραγματοποιούν βουτιά διαψεύδοντας τις
ελπίδες για ανάκαμψη που είχαν τροφοδοτήσει οι περυσινές καλές επιδόσεις. Μόνο
οι λιανικές πωλήσεις συντηρούνται σε υψηλά επίπεδα, χάρη στα χαμηλά επιτόκια
και τον συνεχιζόμενο δανεισμό των νοικοκυριών. Όμως, ο χειμώνας αναμένεται να
φέρει σταδιακή άνοδο των επιτοκίων. Και την ίδια ώρα το πετρέλαιο απειλεί με
κύμα ανατιμήσεων, που αναπόφευκτα θα επηρεάσει αρνητικά τη ζήτηση.

Τα μηνύματα δεν είναι ευχάριστα και στο μέτωπο της ανεργίας, καθώς εκτός των
άλλων το μεταολυμπιακό σκηνικό αναμένεται να συνοδεύεται από απολύσεις
εργαζομένων, τουλάχιστον στις κατασκευές λόγω ολοκλήρωσης των έργων.

Αναβολή παροχών

H κυβέρνηση σχεδόν διαφημίζει τη δυσμενή εξέλιξη των μεγεθών αυτών, δεδομένου
ότι αποδίδει την «καμένη γη» εξ ολοκλήρου στην προκάτοχό της, παρ’ ότι
βρίσκεται ήδη έξι μήνες στην εξουσία και ήταν εκείνη που πυροδότησε την
εκτίναξη του δημοσιονομικού ελλείμματος ανακινώντας θέμα δημοσιονομικής
απογραφής. Έτσι, με τη δικαιολογία της «καμένης γης» και των υποχρεωτικών
δεσμεύσεων που υπήρχαν λόγω Ολυμπιακών Αγώνων, θα ανακοινώσει τον Σεπτέμβριο
την αναβολή των προεκλογικών της υποσχέσεων.

Το έλλειμμα

Το μέγεθος του δημοσιονομικού ελλείμματος είναι το πρώτο και βασικότερο
πρόβλημα που υποστηρίζει το οικονομικό επιτελείο ότι αντιμετωπίζει η οικονομία
της χώρας. Και πράγματι είναι σημαντικό, έτσι όπως εξελίχθηκαν τα πράγματα. Το
μέγεθός του, τόσο το 2003 όσο και το 2004, ξεπερνά το 4,5% και πλησιάζει το 5%
του ΑΕΠ, με βάση τα τελευταία δεδομένα της δημοσιονομικής απογραφής. Δηλαδή,
το Σύμφωνο Σταθερότητας, που θέτει ως όριο το 3% του ΑΕΠ, έχει παραβιαστεί
κατά πολύ.

Και όλα αυτά, ενώ τον Φεβρουάριο η προηγούμενη κυβέρνηση ανακοίνωνε έλλειμμα
για το 2003 ύψους 1,7% του ΑΕΠ και η Eurostat το είχε αποδεχθεί, με την
επιφύλαξη της οριστικοποίησης των στοιχείων για την «άσπρη τρύπα» και τις
εξοπλιστικές δαπάνες.

H νέα κυβέρνηση ξεκίνησε την καριέρα της στην οικονομία με μια δημοσιονομική
απογραφή που έγινε σε χρόνο-ρεκόρ και ανέβασε το έλλειμμα του 2003 στο 2,9%,
λόγω της μεταφοράς φορολογικών εσόδων από το 2003 στο 2004. Στη συνέχεια, η
Eurostat, που εκλήθη να επαληθεύσει τα νέα στοιχεία, διέγραψε κάποια πρόσθετα
έσοδα (από τη μείωση του μετοχικού κεφαλαίου του Ταχυδρομικού Ταμιευτηρίου)
και το έλλειμμα έφτασε στο 3,2%, με αποτέλεσμα να βρεθεί η χώρα στο καθεστώς
του υπερβολικού ελλείμματος και να δεχθεί τις συστάσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Αμέσως μετά ξεκίνησε η δεύτερη φάση της δημοσιονομικής απογραφής και
συγκεκριμένα της απογραφής του μεγέθους της «άσπρης τρύπας», δηλαδή των
πλεονασμάτων των ΝΠΔΔ και Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης, που μειώνουν το
έλλειμμα της γενικής κυβέρνησης. H ΕΣΥΕ υποστηρίζει ότι ολοκλήρωσε αυτή την
απογραφή και ότι το αποτέλεσμα ήταν ένα πρόσθετο έλλειμμα της τάξης του 1 δισ.
ευρώ, που μίκρυνε την «άσπρη τρύπα» στα 4,5 δισ. ευρώ από περίπου 5,5 δισ.
ευρώ που υπολογιζόταν έως τώρα (τα οριστικά στοιχεία ενδέχεται να διαφέρουν
οριακά). Το έλλειμμα ανέβηκε περαιτέρω κατά 0,6% – 0,7% του ΑΕΠ και έφτασε στο
3,8% – 3,9% του ΑΕΠ. Πόσο πλήρης, όμως, ήταν αυτή η απογραφή δεν μπορεί να
γνωρίζει κανείς με βεβαιότητα, δεδομένου ότι μιλάμε για πολλούς φορείς, με
κακή ποιότητα λογιστικών στοιχείων. Το μέγεθος της «άσπρης τρύπας» είναι
πιθανότατα εξαιρετικά ευέλικτο, αφήνοντας μεγάλα περιθώρια αυθαιρεσίας στην
εκάστοτε κυβέρνηση, ενώ η Eurostat αποκλείεται να μπορεί να ελέγξει την
ακρίβειά του.

Τέλος, άλλο ένα 0,8% περίπου πρόσθεσε στο έλλειμμα η εγγραφή σε αυτό πρόσθετων
αμυντικών δαπανών. Το αν ήταν υποχρεωμένη η κυβέρνηση να προχωρήσει σε αυτή
την αλλαγή ή αν θα μπορούσε να διαπραγματευθεί με την Eurostat την εγγραφή των
συγκεκριμένων δαπανών σε μακρύτερο χρονικό ορίζοντα ώστε να μην επιβαρύνουν το
έλλειμμα (όπως επεδίωκε η προκάτοχός της) είναι επίσης ένα ερώτημα που δύσκολα
μπορεί να απαντηθεί. Το έλλειμμα, πάντως, ξεπέρασε έτσι το 4,5%.

Και σύμφωνα με πληροφορίες, περίπου στο ίδιο επίπεδο αναμένεται να διαμορφωθεί
και το 2004. H κυβέρνηση θα επικαλεσθεί τους Ολυμπιακούς Αγώνες και θα
αποδώσει τις υπερβάσεις στους κακούς σχεδιασμούς της προκατόχου της. Προφανώς,
σημειώθηκε υπέρβαση έναντι των αρχικών προβλέψεων, που ίσως να μην ήταν, όμως,
αναπόφευκτη στην έκταση που έγινε. Σημειώθηκε, πάντως, ταυτόχρονα και
κατάρρευση των εσόδων, λόγω της εγκατάλειψης των φορολογικών ελέγχων.

Ούτως ή άλλως, για να πέσει το έλλειμμα κάτω από το όριο του Συμφώνου
Σταθερότητας απαιτείται περικοπή της τάξης του 1,5% – 2% του ΑΕΠ. Ποσό που θα
βρεθεί από λιτότητα στις δαπάνες και κυρίως στους μισθούς, αλλά και αυξήσεις
στη φορολογία.

Το δημόσιο χρέος

Ανάλογη εικόνα επικρατεί και στο δημόσιο χρέος, το οποίο αντί να μειώνεται,
όπως απαιτεί το Σύμφωνο Σταθερότητας, αυξάνεται. Το δημόσιο χρέος του 2003,
ακολουθώντας τη δημοσιονομική απογραφή, διαμορφώθηκε στο 103% του ΑΕΠ. Και το
2004 βαδίζει προς το 105% του ΑΕΠ ή και υψηλότερα. Το πρώτο εξάμηνο του έτους
το χρέος της κεντρικής κυβέρνησης ήταν 195,7 δισ. ευρώ και εκτιμάται ότι το
χρέος της γενικής κυβέρνησης (που υπολογίζει το Σύμφωνο Σταθερότητας) ήταν της
τάξης των 170 δισ. ευρώ. Επειδή, όμως – όπως προκύπτει από το μεγάλο ύψος των
διαθεσίμων – όλος σχεδόν ο δανεισμός έγινε το πρώτο εξάμηνο για να υπάρχει
ευχέρεια να αντιμετωπισθούν οι ανάγκες των Ολυμπιακών Αγώνων, το μέγεθος δεν
αναμένεται να τροποποιηθεί σημαντικά το δεύτερο εξάμηνο.

Πρέπει να σημειωθεί, εξάλλου, ότι μέχρι στιγμής δεν έχει γίνει σχεδόν καμία
ιδιωτικοποίηση, ενώ τα προηγούμενα χρόνια τα έσοδα από ιδιωτικοποιήσεις
συνέβαλαν σταθερά στη μείωση του χρέους κατά περίπου 2% του ΑΕΠ. Έτσι είναι
λογικό το μέγεθος του δημοσίου χρέους να εμφανίζει επιδείνωση.

«Καμπανάκι» για τον πληθωρισμό

Ο πληθωρισμός φαίνεται να κινείται ικανοποιητικά, με ποσοστά κάτω από 3% τους
πρώτους 7 μήνες του χρόνου, αλλά το μυστικό λέγεται τιμές οπωροκηπευτικών.
Αυτές ήταν που είχαν ανεβάσει πέρυσι τον τιμάριθμο λόγω καιρικών συνθηκών, με
αποτέλεσμα η προσγείωσή τους φέτος σε φυσιολογικά επίπεδα να ρίχνει τον
δείκτη, εξουδετερώνοντας ακόμη και τις αυξήσεις των τιμών των καυσίμων.

O δομικός πληθωρισμός

Όμως, όπως επισημαίνει και η Τράπεζα της Ελλάδος, ο δομικός πληθωρισμός, που
δεν περιλαμβάνει τις τιμές των καυσίμων και των οπωροκηπευτικών, παραμένει σε
υψηλά επίπεδα, της τάξης του 3,5% κι αυτό κάθε άλλο παρά καθησυχαστικό είναι.

Ανταγωνιστικότητα

Μάλιστα η Τράπεζα της Ελλάδος επισημαίνει ότι ο πληθωρισμός στην Ελλάδα
παραμένει για 3 χρόνια πάνω από το μέσω ευρωπαϊκό όρο, με αποτέλεσμα να
προκαλείται πλήγμα στην ανταγωνιστικότητα των ελληνικών προϊόντων.

Πτώση των εξαγωγών, φρένο στην ανάπτυξη

H αύξηση του ΑΕΠ, εξάλλου, αναμένεται να είναι 3,7%, όπως είχε εκτιμήσει η
κυβέρνηση μετά τη δημοσιονομική απογραφή, υποχωρώντας από το 4,3% του 2003. Το
σημαντικότερο, όμως, είναι ότι ακόμη και αυτός ο μειωμένος ρυθμός δύσκολα θα
συντηρηθεί στο μέλλον. Κι αυτό γιατί, όπως αποδεικνύουν τα στοιχεία,
στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό στην εγχώρια ζήτηση, που τροφοδοτείται με τη σειρά
της από τα χαμηλότοκα δάνεια. Αντίθετα, οι εξαγωγές παρουσιάζουν καθοδική
πορεία (έχουν μειωθεί κατά 8,5% το πεντάμηνο Ιανουαρίου – Μαΐου, έναντι
αύξησης κατά 7,5% το 2003), στις οικοδομές σημειώνεται μείωση του αριθμού των
αδειών που εκδίδονται και η βιομηχανική παραγωγή πραγματοποιεί χαμηλή πτήση.

Στο μέλλον, όμως, τα επιτόκια αναμένεται να αυξηθούν συγκρατώντας την
πιστωτική επέκταση και τον τζίρο που αυτή δικαιολογεί. Επίσης, η οικοδομική
δραστηριότητα μετά τους Ολυμπιακούς Αγώνες θα υποχωρήσει πιθανότατα κι άλλο.
Το σκηνικό για την ανάπτυξη και την αύξηση της απασχόλησης δεν διαμορφώνεται
ευοίωνο.

Ιδιαίτερα η υποχώρηση των εξαγωγών δίνει ανησυχητικά μηνύματα και για την
ανταγωνιστικότητα της οικονομίας συνολικά. Είναι ενδεικτικό ότι ενώ το 1995 οι
εξαγωγές αντιπροσώπευαν το 10,4% του ΑΕΠ, το 2003 (μια καλή εξαγωγική χρονιά)
περιορίστηκαν στο 8,5% του ΑΕΠ. Την ίδια ώρα οι εισαγωγές από 22,6% που
αντιπροσώπευαν το 1995 ανέβηκαν στο 24,4%. H εισαγωγική διείσδυση γίνεται όλο
και εντονότερη και το έλλειμμα του εμπορικού ισοζυγίου όλο και μεγαλύτερο (από
12,2% του ΑΕΠ το 1995 σε 15,8% το 2003).

Αναβολή παροχών και λιτότητα

Με το έλλειμμα να καλπάζει στο 4,5%-5% του ΑΕΠ, μετά τη δημοσιονομική
απογραφή, η κυβέρνηση προχωρεί σε δύο εβδομάδες στην εξαγγελία της οικονομικής
πολιτικής της για το 2005 από το βήμα της ΔΕΘ.

Ο υπουργός Οικονομίας Γιώργος Αλογοσκούφης υποστηρίζει ότι ο περιορισμός του
ελλείμματος το 2005 κάτω από το 3% του ΑΕΠ, όπως απαιτεί η Ευρωπαϊκή Ένωση,
είναι εφικτός και δεν απαιτεί μεγάλες θυσίες, γιατί θα στηριχθεί σε μεγάλο
βαθμό στην ολοκλήρωση των έργων των Ολυμπιακών Αγώνων που απορρόφησαν φέτος
περίπου 3 δισ. ευρώ από το Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων. «Δεν χρειάζεται
πανικός», διαμηνύει ήδη ο κ. Αλογοσκούφης. «Θα καταφέρουμε να ρίξουμε το
έλλειμμα γιατί θα έχουμε τη βοήθεια των Ολυμπιακών Αγώνων».

Οι υποσχέσεις

Όμως, είναι βέβαιο ότι οι εξαγγελίες του Πρωθυπουργού δεν θα μπορέσουν να
ενσωματώσουν τις παροχές που προεκλογικά είχε υποσχεθεί. Ήδη η κυβέρνηση έχει
αρχίσει να δείχνει τάσεις υποχώρησης, ανακοινώνοντας ότι οι φορολογικές
ελαφρύνσεις προς τις επιχειρήσεις θα υλοποιηθούν σταδιακά σε περίοδο τριετίας.
Ανάλογα αναμένεται να κινηθεί και σε ό,τι αφορά τις υποσχέσεις της για
αυξήσεις συντάξεων και άλλων παροχών. Δηλαδή ο Πρωθυπουργός θα δώσει
χρονοδιάγραμμα εφαρμογής των παροχών που έχει υποσχεθεί, το οποίο θα καλύπτει
πρακτικά όλη τη θητεία της κυβέρνησής του.

Από το φορολογικό νομοσχέδιο η κυβέρνηση προβλέπεται ότι θα θελήσει να
αναδείξει την αναμενόμενη αύξηση του αφορολόγητου ορίου εισοδήματος, η οποία
όμως θα αντισταθμισθεί από την κατάργηση των φοροελαφρύνσεων λόγω δαπανών και
από αυξήσεις σε έμμεσους φόρους, όπως των τσιγάρων και των ποτών.

Πολύ σφιχτή προβλέπεται να είναι εξάλλου η εισοδηματική πολιτική, με αυξήσεις
της τάξεως του 3%-3,5% που απλώς θα καλύπτουν τον πληθωρισμό.