Tα νέα «παιχνίδια» του Mεγάλου Aδελφού

Το βιομετρικό σύστημα «Viisage» αναγνωρίζει αυτόματα τα βασικά χαρακτηριστικά ενός προσώπου και τα συγκρίνει με τα δεδομένα που είναι αποθηκευμένα στη βάση του

Βρίσκεστε σε ένα δωμάτιο μακριά από αδιάκριτα βλέμματα κι αυτιά. Ή,
τουλάχιστον, έτσι νομίζετε. Γιατί εκείνη τη στιγμή σας παρακολουθούν μέσα από
τους τοίχους του σπιτιού σας με ανιχνευτές που καταγράφουν διακυμάνσεις στην
ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία. Έτσι, μπορούν να «δουν» το σώμα σας να κινείται
στον χώρο και να «ακούσουν» την αναπνοή και τους χτύπους της καρδιάς σας. Κι
αν μιλάτε με κάποιον, ακούνε τη συνομιλία σας με ακτίνες λέιζερ που στοχεύουν
στο παράθυρο και αποκωδικοποιούν τις δονήσεις των ήχων πάνω στο γυαλί!

Βιομετρικά συστήματα αναγνώρισης φωνής, προσώπων ή αποτυπωμάτων παλάμης,
ακουστική παρακολούθηση και γεωγραφικός εντοπισμός ύποπτων ήχων, οπτική και
ηχητική παρακολούθηση μέσα από τοίχους, οπτική αναγνώριση μέσα από υφάσματα,
κατασκοπεία των κινήσεων των χρηστών του υπολογιστή είναι μερικά μόνο από τα
πλέον προηγμένα συστήματα ασφαλείας. Όλα αυτά τα «μπιγκμπραδερικής» έμπνευσης
εργαλεία κάνουν τα κλειστά κυκλώματα παρακολούθησης με κάμερες σε διάφορα
σημεία της πόλης να φαίνονται παιχνιδάκια.

H τρομοκρατική επίθεση στους δίδυμους πύργους σηματοδότησε την ξέφρενη κούρσα
των ειδικών να βελτιώσουν τα συστήματα ασφαλείας και να επινοήσουν νέες
μεθόδους προστασίας και κατασκοπείας. «Οι τεχνολογίες προχώρησαν πολύ γρήγορα
μετά την 11η Σεπτεμβρίου», λέει στα «NEA» ο κ. Γιώργος Στούμπης, ειδικός σε
τεχνολογίες ανάλυσης και διαχείρισης της ψηφιακής πληροφορίας που
συγκεντρώνουν τα ηλεκτρονικά συστήματα ασφαλείας. «Και εξελίσσονται με τέτοια
ταχύτητα, ώστε από τότε που αγοράστηκαν τα συστήματα ασφαλείας για τους
Ολυμπιακούς Αγώνες της Αθήνας έχουν εμφανιστεί νέα, περισσότερο εξελιγμένα».

Οι περισσότερες τεχνολογίες δεν έχουν φθάσει στην Ελλάδα, ακόμα και
τώρα που η ασφάλεια είναι η λέξη-κλειδί των Ολυμπιακών Αγώνων. «Πήραμε πολλά
ωραία κομμάτια αποσπασματικά, όμως δεν μπορούμε να τα συνδυάσουμε και να τα
αξιοποιήσουμε. Καταγράφουμε τις πληροφορίες, αλλά δεν έχουμε το σύστημα που θα
τις διαχειριστεί και θα τις αξιοποιήσει στο μέγιστο», τονίζει ο κ. Στούμπης.
«Το ζήτημα είναι να εξαγάγεις γνώση που θα βοηθήσει στη λήψη γρήγορης και
ορθολογικής απόφασης από αυτήν την πληροφορία».

Πάρτε για παράδειγμα τις κάμερες στην Αθήνα. Ο χειριστής του συστήματος βλέπει
την εικόνα της Ομόνοιας, εντοπίζει κάτι ύποπτο και ειδοποιεί. «Αυτό μπορούμε
να το κάνουμε, αλλά μέχρι εκεί. Υπάρχουν όμως υπερσύγχρονα λογισμικά που
βλέπουν όλες τις κάμερες σε πραγματικό χρόνο και αυτόματα συγκρίνουν την
πληροφορία, ανατρέχοντας σε βάσεις δεδομένων με ύποπτα πρόσωπα ή αντικείμενα
με ταυτόχρονη μοντελοποίηση του πραγματικού χώρου. Αυτό δεν το έχουμε στην
Αθήνα». Ολοκαίνουργια είναι και η μέθοδος των οπτικών μηχανών αναζήτησης.
Πρόκειται για λογισμικό που μιμείται την ανθρώπινη ικανότητα παρατήρησης και
βελτιστοποιεί τη διαχείριση της πληροφορίας από τις κάμερες.

Άλλη μέθοδος που εφαρμόζεται στο εξωτερικό είναι η ακουστική
παρακολούθηση. Ισχυροί ενισχυτές τοποθετούνται σε καίρια σημεία της πόλης.
Ακούγεται για παράδειγμα ένας πυροβολισμός σε μία περιοχή και το σύστημα
εντοπίζει αμέσως το ακριβές σημείο από όπου προήλθε. Στην Αμερική λειτουργούν
συστήματα που διαπερνούν τοίχους για να εντοπίσουν παράνομες δραστηριότητες.
Ανιχνεύοντας π.χ. ασυνήθιστα υψηλές θερμοκρασίες σε ένα κτίριο, καταλαβαίνουν
ότι ο τεχνητός φωτισμός χρησιμοποιείται για την καλλιέργεια μαριχουάνας.
Αισθητήρες ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας βρίσκουν ανθρώπους πίσω από τοίχους,
ακούγοντας χτύπους της καρδιάς ή ανάσες. Με ακτίνες λέιζερ στοχεύουν παράθυρα
από μακριά και ακούνε τι λέγεται μέσα στον χώρο.

H παρακολούθηση όσων χρησιμοποιούν υπολογιστές είναι εξίσου εύκολη υπόθεση με
τη σημερινή τεχνολογία. H παραμικρή κίνηση του χρήστη του Ίντερνετ
καταγράφεται άμεσα, καθώς στο διάβα του αφήνει φανερά ίχνη χωρίς να το
καταλάβει. Υπάρχουν επίσης προγράμματα, που προτιμούν οι μυστικές υπηρεσίες
και μεγάλες πολυεθνικές, τα οποία καταγράφουν όλα τα πλήκτρα που πατά ο
χρήστης, υποκλέπτοντας ό,τι γράφει. «Από τους πολύ εξελιγμένους χάκερ δεν
γλιτώνει κανείς», επισημαίνει ο κ. Στούμπης. «Μπορούν να σε παρακολουθήσουν
από οποιοδήποτε σημείο του κόσμου, τι έκανες, τι είδες, τι πληκτρολόγησες».

Κυνήγι «έμπειρης γνώσης»

Το σύστημα επικάλυψης ραντάρ παρακολουθεί την πορεία των αεροπλάνων πάνω από μία πόλη (Πηγή: Oraton/Keyhole)

Μία κατηγορία πολύ εξελιγμένων συστημάτων, τα οποία δεν υπάρχουν στην Ελλάδα,
είναι εκείνα που ανατρέχουν σε εκατομμύρια κείμενα και αναζητούν «έμπειρη
γνώση». Διαβάζουν δηλαδή φράσεις και ψάχνουν έννοιες, κάνουν στατιστικούς
συσχετισμούς και εντοπίζουν εννοιολογικά πρότυπα. Για παράδειγμα, στην
περίπτωση της 17N, θα μπορούσαν να διαβάσουν χιλιάδες κείμενα ακαδημαϊκών,
αναζητώντας νοηματική σχέση με τις προκηρύξεις της οργάνωσης.

Ένα από τα πλέον προηγμένα συστήματα, η ανάγκη του οποίου δημιουργήθηκε έντονα
μετά την 11η Σεπτεμβρίου, έχει αναπτυχθεί στις ΗΠΑ. Πρόκειται για το σύστημα
επικάλυψης ραντάρ, που παρακολουθεί την πορεία των αεροπλάνων πάνω από μία
πόλη και τοποθετεί το ακριβές στίγμα τους πάνω στην προσομοίωση του
περιβάλλοντος στο έδαφος. «Βλέπεις δηλαδή αν το αεροπλάνο έπρεπε να είναι πάνω
από το Σύνταγμα, σύμφωνα με την προκαθορισμένη πορεία του, και αυτό αντίθετα
είναι πάνω από τον Λυκαβηττό», εξηγεί ο κ. Στούμπης.

ΒΙΟΜΕΤΡΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ

«Διαβάζουν» μάτια, χέρια, πρόσωπα

Αριστερά: To σύστημα Vein Sign «διαβάζει» τις φλέβες του χεριού και αναγνωρίζει ένα πρόσωπο με πιθανότητα λάθους 0,0001%. Επάνω: Τα συστήματα αναγνώρισης της ίριδας του ματιού είναι από τα πιο διαδεδομένα και χρησιμοποιούνται σε επιχειρήσεις και αεροδρόμια σε όλο τον κόσμο

H τεχνολογία των βιομετρικών δεδομένων βασίζεται στα σωματικά ή συμπεριφορικά
χαρακτηριστικά ενός προσώπου για την αυτόματη αναγνώρισή του. Αυτή η μέθοδος
προτιμάται σε σχέση με τις παραδοσιακές μεθόδους αναγνώρισης για αρκετούς
λόγους, μεταξύ των οποίων το ότι απαιτεί τη φυσική παρουσία ενός προσώπου, ενώ
καταργεί τους κωδικούς και τα pin. Με την αντικατάσταση των pin, οι
βιομετρικές τεχνικές μπορούν να εμποδίσουν τη μη εξουσιοδοτημένη πρόσβαση στη
χρήση ΑΤΜ, κινητών τηλεφώνων, «έξυπνων» καρτών, δικτύων υπολογιστών.

H επαλήθευση με βιομετρικά δεδομένα άρχισε τον 19ο αιώνα με τα δακτυλικά
αποτυπώματα. Τα νέα αυτοματοποιημένα συστήματα σκανάρουν ηλεκτρονικά και
ψηφιοποιούν τα αποτυπώματα. To FBI έχει ξοδέψει αρκετά εκατομμύρια δολάρια τα
τελευταία χρόνια για να δημιουργήσει το Σύστημα Αυτοματοποιημένης Αναγνώρισης
Δακτυλικών Αποτυπωμάτων, ενώ τα νέα βιομετρικά συστήματα προσφέρουν, μεταξύ
των άλλων, υπηρεσίες επαλήθευσης υπογραφής, ανίχνευσης προσώπου και ίριδας του
ματιού, τρισδιάστατης αναγνώρισης προσώπου, αναγνώρισης με βάση την
οδοντοστοιχία κ.λπ.

Ο Διεθνής Αερολιμένας Αθηνών εφαρμόζει πιλοτικά για την περίοδο των Αγώνων
σύστημα βιομετρικής τεχνολογίας για τη διασφάλιση της επαλήθευσης της
ταυτότητας των εργαζομένων του αεροδρομίου που παρέχουν υπηρεσίες στο Κέντρο
Επιχειρήσεων. Το σύστημα βασίζεται στα βιομετρικά χαρακτηριστικά της ίριδας
και των δύο οφθαλμών, τα οποία αποθηκεύονται σε «έξυπνες» κάρτες μαζί με το
ονοματεπώνυμό τους, την εταιρεία στην οποία εργάζονται κι έναν κωδικό.

Στην Αμερική εφαρμόζεται σύστημα αναγνώρισης προσώπου, που καταγράφει τις
καμπύλες από διαφορετικές γωνίες, τις ψηφιοποιεί και συγκρίνει τις πληροφορίες
με υπάρχουσες βάσεις δεδομένων για τον εντοπισμό εγκληματιών ή υπόπτων. Το
σύστημα έχει τη δυνατότητα σκαναρίσματος 20 προσώπων το δευτερόλεπτο και
σύγκρισης των εικόνων τους με 50 εκατομμύρια καταγεγραμμένα πρόσωπα σε
δευτερόλεπτα.

Ένα άλλο δοκιμασμένο σύστημα στην Αμερική είναι η θερμογραφία προσώπου, το
οποίο μετρά τα χαρακτηριστικά θερμικά αποτυπώματα που εκπέμπει κάθε πρόσωπο.
Μπορεί να αναγνωρίσει άτομα ανεξάρτητα από τα φυσιογνωμικά τους χαρακτηριστικά
ή τυχόν αλλοιώσεις από εγχειρήσεις, μετρώντας τη θερμότητα που εκπέμπουν
65.000 σημεία στο πρόσωπο. H ακρίβεια της μεθόδου είναι μεγαλύτερη και από τα
δακτυλικά αποτυπώματα.

Ταυτότητες υψηλής τεχνολογίας με βιομετρικά δεδομένα σκοπεύει να δημιουργήσει
η βρετανική κυβέρνηση, που σχεδιάζει μια πανεθνική βάση δεδομένων με τις
διαστάσεις του προσώπου, φωτογραφίες της ίριδας και τα δακτυλικά αποτυπώματα
Βρετανών πολιτών. Ήδη έχουν αρχίσει πιλοτικές δοκιμές σε ολόκληρη τη χώρα και
οι νέες ταυτότητες θ’ αρχίσουν να χορηγούνται σε εθελοντική βάση μετά το 2007
– δεν αναμένεται να καταστούν υποχρεωτικές πριν από το 2013 και μόνο εφόσον
συμφωνήσουν η τότε κυβέρνηση και το Κοινοβούλιο.