Kύτταρα… διά πάσαν νόσον

Οι ελπίδες πολλών επιστημόνων για τη θεραπεία ανίατων ασθενειών περνούν
μέσα από την κλωνοποίηση εμβρυϊκών κυττάρων που υποθετικά μπορούν να
μεταμοσχευθούν στον πάσχοντα και να αποκαταστήσουν την υγεία του. H Βρετανία
προχωρά επισήμως στην κλωνοποίηση τέτοιων κυττάρων, χωρίς όμως να λείπουν και
εκείνοι που θεωρούν τα 200 μικροσκοπικά κύτταρα του εμβρύου ως ανθρώπινη
υπόσταση και επομένως ως δολοφονία την όποια εργαστηριακή τους εκμετάλλευση…

Σε αμπούλες σαν κι αυτή φυλάσσονται βλαστικά κύτταρα, τα οποία καλλιεργούν οι επιστήμονες ώστε να μπορέσουν κάποια στιγμή να τα μεταμοσχεύσουν σε ασθενείς που πάσχουν από ανίατες νόσους

Συντετριμμένοι από τον θάνατο του οκτάχρονου γιου τους Άνταμ, ο πατέρας και η
μητέρα αρπάζουν από τα μαλλιά την ευκαιρία που τους προσφέρει ένας
επιστήμονας, ειδικός στην έρευνα για τα βλαστικά κύτταρα. Ο Άνταμ
κλωνοποιείται με επιτυχία και οι γονείς αναγαλλιάζουν.

Το σενάριο αυτό ανήκει στη σφαίρα της επιστημονικής φαντασίας και πάνω σ’ αυτό
κινείται η ταινία «Godsend» – με τον Ρόμπερτ ντε Νίρο.

Στην πραγματικότητα όμως, ο καθηγητής Ίαν Γουίλμουτ που κλωνοποίησε το πρόβατο
«Ντόλι» πιστεύει ότι κανένας επιστήμονας δεν θα έθετε σε κίνδυνο την καριέρα
του προσπαθώντας να κλωνοποιήσει άνθρωπο. «Θα προκαλούσε παγκόσμια
κατακραυγή», λέει ο ίδιος προς την εφημερίδα «Sunday Times». «Αν επιχειρούσατε
να εφαρμόσετε αυτή την τεχνολογία στους ανθρώπους, το πιθανότερο αποτέλεσμα θα
ήταν ο μεγάλος αριθμός εκτρώσεων, ορισμένες από αυτές σε στάδιο προχωρημένης
εγκυμοσύνης – η γέννηση νεκρών παιδιών και η γέννηση παιδιών με φυσικές
ανωμαλίες. Δεν νομίζω ότι θα έπρεπε να λάβουμε στα σοβαρά τους ισχυρισμούς
κάποιων που λένε ότι ήδη κλωνοποιούν ανθρώπους. Είναι αλλοπαρμένοι», προσθέτει
ο Βρετανός επιστήμονας.

Από το ανθρώπινο έμβρυο (πάνω αριστερά), ηλικίας μόλις πέντε ημερών, καλλιεργούνται τα βλαστικά κύτταρα (κάτω) που στη συνέχεια αποκτούν εξειδικευμένες λειτουργίες στον οργανισμό

Αδύνατη η κλωνοποίηση ανθρώπου. Στη Βρετανία όμως, η είδηση ότι η Αρχή
για την Ανθρώπινη Γονιμοποίηση και Εμβρυολογία αδειοδότησε το Πανεπιστήμιο του
Νιούκαστλ να προχωρήσει στην κλωνοποίηση ανθρώπινων εμβρύων έσκασε σαν βόμβα.
«Είναι όμως κάτι πολύ διαφορετικό από την κλωνοποίηση ανθρώπων», γράφει στην
ίδια εφημερίδα η δημοσιογράφος Κάθι Μπρίγουις.

Επιτρέπει στους ερευνητές να κλωνοποιήσουν ανθρώπινα έμβρυα για ιατρικούς
σκοπούς. Δεν έχει σχέση με την ανθρώπινη κλωνοποίηση επειδή θα ήταν αδύνατο να
φτιάξει κανείς ένα πανομοιότυπο αντίγραφο κάποιου υπάρχοντος ανθρώπου.

Κάποιοι όμως υποστηρίζουν ότι το έμβρυο είναι συνώνυμο της ανθρώπινης ζωής και
πως οποιαδήποτε διαδικασία παρεισφρέει εμποδίζοντας την ανάπτυξή του προς την
ωριμότητα είναι ταυτόσημη της δολοφονίας. «Το έμβρυο είναι μέρος του
ανθρώπινου είδους, είναι κάτι ζωντανό», τονίζει η Ζοζεφίν Κουίνταβαλ από την
αγγλική οργάνωση «Γνώμη για την Ηθική της Αναπαραγωγής». H ίδια πιστεύει ότι
ένα έμβρυο έχει τόση αξία όση και ένας ενήλικος. «Δεν θα έπρεπε να
χρησιμοποιείται ως εμπορεύσιμο είδος».

Όμως μπορεί ένα έμβρυο να εξισωθεί με έναν ώριμο άνθρωπο; Όταν τα έμβρυα
χρησιμοποιούνται για τις ανάγκες θεραπευτικής έρευνας, σε «ηλικία» έξι έως
οκτώ ημερών, έχουν μέγεθος περίπου ίσο με το 1/10 του χιλιοστού και
αποτελούνται από 200 κύτταρα. «Είναι ένα σύμπλεγμα από κύτταρα που δεν μπορείς
να διακρίνεις χωρίς μικροσκόπιο», λέει ο Ίαν Γουίλμουτ και αναρωτιέται: «Είναι
πρέπον να θεωρούμε ως πρόσωπο αυτή τη μικρή μπάλα κυττάρων;».

Τα βλαστικά κύτταρα. Θεωρητικά, κατά τη διαδικασία της θεραπευτικής
κλωνοποίησης, ο πυρήνας από ένα ανθρώπινο κύτταρο, όπως το κύτταρο του
δέρματος, τοποθετείται σε ένα μη γονιμοποιημένο ωάριο, από το οποίο έχει
αφαιρεθεί κάθε γενετική πληροφορία. Στη συνέχεια το ωάριο διεγείρεται με σκοπό
να διαιρείται έως ότου μορφοποιηθεί σε έμβρυο.

Από τα 200 κύτταρα που συνιστούν το μικροσκοπικό έμβρυο, περίπου 50 εσώτερα
κύτταρα ενδεχομένως να γίνουν βλαστικά κύτταρα, με μέγεθος 1/100 του
χιλιοστού. Τα βλαστικά κύτταρα με τη σειρά τους μπορεί να επιμερίζονται ξανά
και ξανά ώστε να δημιουργήσουν μια σειρά εκατομμυρίων βλαστικών κυττάρων. Αυτό
όμως στην πραγματικότητα είναι ιδιαίτερα δύσκολο.

Όλα τα κύτταρα στο σώμα μας ξεκινούν τη ζωή τους ως βλαστικά κύτταρα προτού
αρχίσουν να διαφοροποιούνται για να επιτελέσουν συγκεκριμένες λειτουργίες,
όπως συμβαίνει με τα νευρικά κύτταρα, τα μυϊκά κύτταρα ή τα κύτταρα στο αίμα.
Οι ειδικοί λοιπόν στα βλαστικά κύτταρα ελπίζουν ότι κάποια μέρα θα είναι
δυνατό να αντιστρέψουν εκφυλισμένες ασθένειες, όπως η νόσος Πάρκινσον,
εμφυτεύοντας καλλιεργηθέντα βλαστικά κύτταρα σε ασθενείς και παρακολουθώντας
τα να μετατρέπονται σε υγιή νευρικά κύτταρα αποκαθιστώντας την υγεία του
ασθενούς.

Ελπίδες και παγίδες από την κλωνοποίηση βλαστικών κυττάρων

Εκτός όμως από τη νόσο Πάρκινσον, η θεραπευτική κλωνοποίηση μπορεί
ενδεχομένως να αποδειχθεί σωτήρια για τη νόσο Αλτσχάιμερ, για τους
τραυματισμούς στον νωτιαίο μυελό, τις καρδιοπάθειες, την τύφλωση που
προκαλείται από τον εκφυλισμό του αμφιβληστροειδούς χιτώνα και την ηπατική
ανεπάρκεια. Αντί ο ασθενής να θεραπεύεται από κύτταρα που προέρχονται από άλλο
δότη και να είναι αναγκασμένος να παίρνει για όλη του τη ζωή ανοσοκατασταλτικά
φάρμακα – αυξάνοντας τον κίνδυνο μολύνσεων και λεμφωμάτων – τα εμβρυϊκά
βλαστικά κύτταρα θα είναι γενετικά πανομοιότυπα με τα δικά του καθώς θα
προέρχονται από τους ιστούς του. Όμως από την άλλη πλευρά, η ανάπτυξη των
βλαστικών κυττάρων εμπεριέχει πολλούς κινδύνους καθώς αυτά μπορούν να
αναπτύξουν καρκίνους από τη στιγμή που θα μεταμοσχευθούν στον άνθρωπο. Ο
καθηγητής Ίαν Γουίλμουτ λέει πως «υπάρχουν πολλά πράγματα ακόμη για να
μάθουμε, όπως σε ποιο στάδιο πρέπει να εμφυτεύονται στον ασθενή τα
καλλιεργούμενα βλαστικά κύτταρα και πού. Δεν νομίζω πως μια τέτοια διαδικασία
θα γίνει ρουτίνα πριν περάσουν 20 χρόνια τουλάχιστον».

Επιμέλεια: Στέφανος Κρίκκης, Δέσποινα Κουκλάκη