Σαβανωμένο πτώμα

Σκηνή από την παράσταση «Μυρμιδόνες, Νηρηίδες, Φρύγες» που παρουσιάστηκε στην Επίδαυρο

H Κύπρος διαθέτει Πανεπιστήμιο και Φιλοσοφική Σχολή, διαθέτει έναν ογκόλιθο
μεταφραστή αρχαίου δράματος, έγκριτο φιλόλογο, τον Κωστή Κολώτα (αποκλειστικό,
έως πρόσφατα, μεταφραστή των παραστάσεων του ΘΟΚ και στην Επίδαυρο). Δεν
ρωτήθηκαν τι σόι πράμα ήταν αυτό που ήρθε από το πουθενά της μαλάνδρειας
ερήμου; Και το Ελληνικό Φεστιβάλ; Με πρόεδρο έναν άνθρωπο που χρόνια ήταν
συνεργάτης του Ευαγγελάτου και αντιπρόεδρο τον άλλο ογκόλιθο της μεταφραστικής
εποποιίας του αρχαίου δράματος, τον Τάσο Ρούσσο;

Είναι κανείς που είδε το τυπωμένο έκτρωμα του Μαλανδρή και πείστηκε ότι
αυτό το φιλολογικό πτώμα έχει κάποια σχέση με τον Αισχύλο; Πώς τόλμησε το
Ελληνικό Φεστιβάλ που έχει ταχθεί από την Πολιτεία να τιμήσει έναν θεσμό με
παγκόσμια εμβέλεια, να τον νοθεύσει; Και αν υποθέσουμε πως κάποιοι αυθαίρετα
αποφάσισαν να ανοίξουν την Επίδαυρο και σε άλλους δραματουργούς με αρχαιόθεμες
υποθέσεις, πριν προκριθούν έργα του Σικελιανού, του Καζαντζάκη, του Ποριώτη,
του Αλέξανδρου Μάτσα (το Εθνικό παλαιότερα είχε ανεβάσει και την «Ιοκάστη» του
και την «Κλυταιμνήστρα» του), του Θεοτοκά, του Καμπανέλλη, του Μάτεσι (την
αριστουργηματική «Βουή») και από τους ξένους των Σαίξπηρ («Τρωίλος και
Χρυσηίδα»), Ο’ Νηλ, Γκαίτε (την «Ελένη» του δεύτερου «Φάουστ»), Ανούιγ,
Ζιρωντού, Χάινερ Μύλλερ κ.τ.λ., απ’ όλον αυτόν τον γαλαξία προκρίθηκε να
σπάσει τα καθιερωμένα ο Μαλανδρής; Προσωπικά (και εκφράζω, νομίζω, τη βούληση
του ελληνικού θεάτρου) πιστεύω ότι η Επίδαυρος πρέπει να περιοριστεί αυστηρά
στους τρεις τραγικούς, στον Αριστοφάνη και τον Μένανδρο. Θα δεχόμουν συζήτηση
και για τον Σενέκα και τους Ρωμαίους κωμωδιογράφους (Πλαύτο και Τερέντιο –
μιμητές και τρόφιμους του Μενάνδρου). Αλλά Μαλανδρής; Στις «Ιδέες» τού
περασμένου Σαββάτου έδειξα, νομίζω, πειστικά ότι το θράσος του νεαρού αυτού
ερασιτέχνη μάς εκθέτει διεθνώς και μάλιστα εν μέσω δύο μέγιστων γεγονότων, των
Ολυμπιακών Αγώνων και της επετείου των 50 χρόνων των Επιδαυρίων. Είναι, το
ξαναλέω, απορίας άξιον πώς η Κύπρος αποφάσισε να μετάσχει, ύστερα από ευδόκιμη
παρουσία δεκαπέντε χρόνων στην Επίδαυρο, αυτή ακριβώς τη συγκυρία, με μια
αδιάντροπη μαϊμού.

Οι καλλιτέχνες που εκλήθησαν να αντιμετωπίσουν αυτό το περίττωμα
φαίνεται πως υποχρεώθηκαν, ως επαγγελματίες, εκ του συμβολαίου τους, να
υποταχθούν. Αρνούμαι να πιστέψω πως ο Χαραλάμπους (ένας μάστορας σκηνοθέτης
και αξιόλογος ηθοποιός), η μεγάλη Μπεμπεδέλη, η άξια Γαϊτανοπούλου, οι
έμπειροι Σταυρινίδης, Κυριαζής, Πουλλαΐδης, ο ταλαντούχος Λούρας, ο Κατσαρής,
η Φυρογένη, η Μίχα μόλις διάβασαν αυτό το κείμενο εξέφρασαν την επιθυμία να το
ενσαρκώσουν θεωρώντας τον εαυτό τους τυχερό. Απόδειξη, ότι όχι απλώς το
διασκεύασαν για να το κάνουν ανεκτό, το πετσόκοψαν κυριολεκτικά. Είναι
πρόβλημα αν κρατήθηκε περισσότερο από το δέκα τοις εκατό των μαλάνδρειων
στίχων! Και ο ματαιόδοξος πλαστογράφος του Αισχύλου δεν έβγαλε άχνα. Γιατί; Μα
τι άλλο μπορούσε να ονειρευτεί από το να βρεθούν αφελείς να τον εμπιστευτούν
και να τον παρουσιάσουν ως νέο Αισχύλο στην Επίδαυρο!!

Υπήρχε βέβαια και ο λυρικός τενόρος Μάριος Φραγκούλης (ο μοναδικός εν Ελλάδι
τουλάχιστον τενόρος που τραγουδά με μικρόφωνο ακόμη και στο Ηρώδειο) που
φιλοδοξούσε προφανώς να εμπλουτίσει το βιογραφικό του (σύνδρομο τα τελευταία
χρόνια που πάει να γίνει πανώλις) με επιδαύρια εμφάνιση. Πουλάει φαίνεται η
Επίδαυρος σε ατζέντηδες και ευρωπαϊκά θέατρα.

Έτσι ήρθε και έδεσε η κομπόστα.

Ο έμπειρος Χαραλάμπους έπρεπε πάση θυσία να περισώσει την υπόληψή του και την
ιστορία του θεάτρου που χρόνια υπηρετεί (έχει άραγε σημασία πως η επιλογή του
τέρατος έγινε στον Οργανισμό από ακέφαλο όργανο, αφού εκκρεμεί ο διορισμός
διευθυντή;).

Πώς να ταριχευθεί, πώς να σαβανωθεί ένα τόσο σάπιο πτώμα. Έπρεπε να
επιστρατευθεί κάθε συντηρητικό ώστε να περιοριστεί και η σήψη και η δυσωδία.
Φορμόλη, παγάκια, αντισηπτικά, σπρέι με κολόνιες, και βέβαια πολλές
ταριχευτικές ταινίες, πανιά, πανιά, πανιά! Μεταξωτά πανιά, καραβόπανα,
παλαμάρια, ταινίες και τόπια ύφασμα, ιστία, σεντόνια, σημαίες επίσης, μπούγιο.
Όλοι επί σκηνής μπρεχτικώ τω τρόπω. Εξάλλου όσο κείμενο έμεινε, πάλι επικό
ήταν, μακροσκελείς μονόλογοι δίκην αγγελικών ρήσεων. Ένας μπαίνει, άλλος
βγαίνει και ντελαλάνε, ρητορεύουν, στομφάρουν ή θρηνούν.

Ω, αλίμονο αν ο έμπειρος Χαραλάμπους δεν ήξερε να στήσει μια παράσταση
παραπλανητική για να εντυπωσιάσει τους αφελείς. Είχε στη διάθεσή του τον
Παρτζίλη που έστησε στο κέντρο της σκηνής ένα τεράστιο μεταλλικό άλογο (ξύλινο
είναι το ανάλογο που ως κιτς υποδέχεται τους τουρίστες στα ερείπια της
Τροίας). Είχε τον ταλαντούχο Σταύρο Αντωνόπουλο στα κοστούμια που σχεδίασε
στολές Μυρμιδόνων παραπέμποντας σε παραδοσιακές ποντιακές φορεσιές, στολές
Νηρηίδων που παρέπεμπαν στα χριστιανικά εξαπτέρυγα, στολές Φρυγών που θύμιζαν
αιγυπτιακές μούμιες.

Ο Χαραλάμπους είχε συνεργάτη τον επί χρόνια μουσικό του σύντροφο τον Μιχάλη
Χριστοδουλίδη. Ο Χριστοδουλίδης είναι μέγας γνώστης των ιδιαίτερων απαιτήσεων
του χορικού άσματος. Γέμισε το κενό με μελωδίες, επαναλάμβανε ως μέλος τα
αφόρητα μεταφραστικά τέρατα που άρθρωναν οι ηθοποιοί. Επιστράτευσε μέλος,
ρετσιτατίβο, ρυθμική συνεκφώνηση, υπογραμμίσεις, κάθε μουσική περικοκλάδα για
να καλύψει το δραματικό έλλειμμα.

Ο σώζων εαυτόν σωθήτω

Ο Μάριος Φραγκούλης ως Αχιλλέας στην παράσταση του ΘΟΚ

Το θέαμα που είδαμε στην Επίδαυρο ήταν πράγματι εντυπωσιακό. Κάτι μεταξύ
όπερας, μουσικής κωμωδίας και γιγαντοθεάματος. Λειτουργούσε σχεδόν υπνωτικά,
νανουριστικά και συντελούσε χωρίς άλλο από τη μια να περνάει ντούκου το ανόητο
μαλάνδρειο κείμενο και από την άλλη να μετατοπίζει την προσοχή στη συνεχή
κίνηση, στα τελετουργικά χωρίς νόημα τερτίπια και στις πλάτες των έμπειρων
ηθοποιών. Οι έξοχοι επαγγελματίες του ΘΟΚ έπαιξαν το γνωστό παιχνίδι των
ναυαγών, ο σώζων εαυτόν σωθήτω. Κάθε ένας τους επιστράτευε κάτι εξ αναμνήσεως
που είχε κάνει στο παρελθόν. H τυχερότερη Μπεμπεδέλη που πέρυσι και πρόπερσι
έπαιξε δύο διαφορετικές μεταφράσεις και σκηνοθεσίες της «Εκάβης» είχε να
«ερμηνεύσει» Μαλανδρή μεταφραστή της «Ιλιάδας» και πάλι Εκάβη! Θρήνησε
ευριπιδιστί μέσω μαλάνδρειας διασκευής του Ομήρου που υποδυόταν Αισχύλο!!

H Γαϊτανοπούλου αποθέωσε τη μανιέρα της. Όταν δεν έχεις πού να ακουμπήσεις,
στηρίζεσαι στα έτοιμα. Ο Κατσαρής, ο Σταυρινίδης, ο Πουλλαΐδης και ο ίδιος ο
Χαραλάμπους (αυτός με πλάτη στο κοινό) έδειχναν εμφανώς πως κάναν αγγαρεία. H
Φυρογένη το πήρε στα σοβαρά. Ο Λούρας και ο Κυριαζής προσπάθησαν να βάλουν
πάθος και να βρουν νόημα στις σχοινοτενείς τιράντες.

Ο Νεοκλέους (Έκτωρ) ερχόταν από έργα με βαμπίρ. Ο Καυκαρίδης περιορίστηκε στο
δεδομένο σκηνικό του κύρος άμα τη εμφανίσει. Ο νεαρός Γραμματικόπουλος πέρασε
απαρατήρητος στον Πάτροκλο αλλά, ευτυχώς γι’ αυτόν, ο Μαλανδρής – Αισχύλος τον
πέθανε γρήγορα και γλίτωσε.

Ο Μάριος Φραγκούλης δεν είναι ο χειρότερος από τους περιστασιακούς περιπατητές
και καταπατητές της Επιδαύρου. Έχει βέβαια αλλού τοποθετημένη τη φωνή του,
αφού τενόρος είναι ο άνθρωπος, αλλά διαθέτει πάθος, τόσο πολύ μάλιστα, ώστε
μεταδίδεται στα νεύρα του λαιμού του που τεντώνουν και αντανακλά στα χέρια που
συνεχώς πριονίζουν τον αέρα κρατώντας τον ρυθμό.