Οι πόλεμοι της τηγανητής πατάτας

Δεν έχει περάσει πολύς καιρός από τότε που οι Αμερικανοί τους άλλαξαν
όνομα, για να εκδικηθούν τους Γάλλους επειδή αντιτίθεντο στον πόλεμο του Ιράκ.
Να ‘ταν όμως μόνο αυτή η μοναδική μάχη στην οποία έχουν εμπλακεί οι τηγανητές
πατάτες… Μακρά και βεβαρημένη η ιστορία τους… Μέχρι και αγνώστου πατρός
είναι!

Οι πατάτες «α λα φαστ φουντ» γεννήθηκαν τη δεκαετία του 1950 – πού αλλού; – στις ΗΠΑ. Σήμερα, τα McDonalds σερβίρουν μερίδες-γίγαντες

Φεβρουάριος 2003: Οι υπεύθυνοι του εστιατορίου του αμερικανικού Κογκρέσου
αποφασίζουν να μετονομάσουν τις french fries (γαλλικές πατάτες) σε freedom
fries (πατάτες ελευθερίας). H Ναταλί Λουαζό, εκπρόσωπος της γαλλικής πρεσβείας
στην Ουάσιγκτον, καλείται να σχολιάσει το γεγονός. Εν τη ρύμη του λόγου της,
χαρακτηρίζει τις πατάτες «βελγική» σπεσιαλιτέ. Τα πνεύματα, πέραν από
οξυμμένα, ήταν τότε και πολύ απασχολημένα με τον πόλεμο στο Ιράκ για να
ασχοληθούν περαιτέρω. Οι φήμες, ωστόσο, θέλουν τον τότε υπουργό Εξωτερικών της
Γαλλίας, Ντομινίκ ντε Βιλπέν, να επιπλήττει τη Λουαζό για την «ελαφρότητα» με
την οποία αντιμετώπισε την ιστορία μιας παλιάς χώρας, τα παιδιά της οποίας
επαναλάμβαναν κάποτε, σε άλλες εποχές, ρυθμικά: «Vive la France και οι
τηγανητές πατάτες!».

Οι Βέλγοι, ακόμα και οι Γάλλοι το ομολογούν (μετά λύπης) αυτό, είχαν εξαρχής
ένα προβάδισμα. Οι πατάτες ανακαλύφθηκαν από τους Ίνκας και έφτασαν στην
Ισπανία τον 16ο αιώνα, χάρη στους κατακτητές που επέστρεφαν από τη Λατινική
Αμερική. Από εκεί, πέρασαν στην Ιταλία κι έπειτα στο Βέλγιο, χάρη σε έναν
λεγάτο του πάπα που είχε στείλει ένα δείγμα του πολύτιμου κόνδυλου στον
κυβερνήτη της πόλης Μονς. Κατόπιν «κατακτήθηκαν» οι Άγγλοι και οι Σκωτσέζοι,
που τις απέρριπταν αρχικά επειδή δεν μνημονεύονταν στη Βίβλο. Οι Γάλλοι
χρειάστηκε να περιμένουν έως το 1773 για να «πειστούν».

H ποίηση. Μέχρι τη μέρα – αλλά πότε; – που ένα ανθρώπινο πλάσμα – αλλά
ποιο; – έκοψε ένα κομμάτι πατάτας, το πέταξε μέσα σε καυτό λάδι ή λίπος και
έδωσε έτσι ζωή στην «όμορφη, αγέρωχη τηγανητή πατάτα…», που «λάμπει, μια
λάμψη υπερήφανη, μέσα στο αστέρι του αμύλου της», όπως έγραφε ο ποιητής Ζαν
Πλιμά στις αρχές του 20ού αιώνα. Σε ένα διαφορετικό είδος, δύο άλλοι
«ποιητές», ο Γκοσινί και ο Ιντερζό, αφήνουν να εννοηθεί στον «Αστερίξ στους
Βέλγους» πως το πρώτο άτομο που είχε την «ενόραση» της τηγανητής πατάτας δεν
ήταν παρά ο… Μπαστουνοβλαχίξ, ηγέτης των Νερβίων, προγόνων των Βαλλόνων,
μόλις είδε έναν Ρωμαίο στρατιώτη «να πέφτει μέσα στις πατάτες», πλάι σε μια
λεκάνη ζεματιστό λάδι.

Περνάμε τα σύνορα και «ακούμε» τους Γάλλους: οι τηγανητές πατάτες γεννήθηκαν
στο Παρίσι, και πιο συγκεκριμένα στη Γέφυρα Νεφ, γι’ αυτό και αρχικά
ονομάστηκαν «πατάτες Πον Νεφ», την επαύριο της Επανάστασης του 1789. Ο
δημοσιογράφος Κιρνονσκί, ο «πρίγκιπας των γαστρονόμων» όπως τον ονόμαζαν οι
σύγχρονοί του, έμελλε να γράψει πολύ αργότερα, το 1927, πως ήταν «μία από τις
πιο πνευματικές δημιουργίες της παριζιάνικης ευφυΐας».

Μπαστουνοβλαχίξ ο Νέρβιος. Σύμφωνα με τους δημιουργούς του Αστερίξ, ο Βέλγος αρχηγός εμπνεύσθηκε τις τηγανητές πατάτες μόλις είδε έναν Ρωμαίο στρατιώτη «να πέφτει μέσα στις πατάτες», πλάι σε μια λεκάνη ζεματιστό λάδι

Γιορτινό έδεσμα. Και ο χορός των θεωριών καλά κρατεί: Ο Πίτερ Σόλιερς,
καθηγητής Ιστορίας στο φλαμανδικό Πανεπιστήμιο των Βρυξελλών, εκτιμά πως οι
τηγανητές πατάτες «γεννήθηκαν» στα μέσα του 19ου αιώνα, κατά μήκος μιας
γραμμής που συνέδεε την Αμβέρσα με το Παρίσι. «Ήταν τότε μια τροφή προορισμένη
για ημέρες γιορτινές, σχετικά ακριβή. Οι άνθρωποι τις έτρωγαν μία με δύο φορές
τον χρόνο». Ο Πολ Λεγκέμς, πάντως, καθηγητής σύγχρονης τέχνης στη Βασιλική
Ακαδημία της Αμβέρσας, προτείνει μια άλλη «λύση»: «Αφού η πατάτα καλλιεργήθηκε
για πρώτη φορά από τους Ισπανούς μοναχούς, και αφού η Ισπανία είναι μια χώρα
που διαθέτει μια μεγάλη και πλούσια παράδοση στα τηγανητά, και αφού, σύμφωνα
με την παράδοση, η αγία Τερέζα της Άβιλα (1515-1582) ήταν η πρώτη που έτρωγε
καθημερινά πατάτες, γιατί να μην τις τηγάνισε κιόλας πρώτη;».

Με ψάρι, τυρί, μαγιονέζα ή… πιπεριές

Όπως και να έχει, βελγικές, ισπανικές ή γαλλικές, οι τηγανητές πατάτες
κατάφεραν τελικά να κατακτήσουν τον κόσμο. Στη Βρετανία συνδυάζονται με
τηγανητό φιλέτο ψαριού για το περίφημο fish and chips. Οι Ολλανδοί τις
προτιμούν με μαγιονέζα, οι κάτοικοι του Κεμπέκ, πάλι, με λειωμένο τσένταρ. Οι
Ιταλοί θέλουν τις patatine frite τους με λίγο αλάτι, και οι Μεξικανοί θέλουν
τις papas a la francesa τους με λεμόνι και καυτερή πιπεριά. Στη Φινλανδία
ονομάζονται ranskikset και τρώγονται πάντα με κέτσαπ. Στη Μαλαισία, το όνομά
τους «αλλάζει» σε kentang goreng. Και ούτω καθεξής. Οι πατάτες «α λα φαστ
φουντ» γεννήθηκαν τη δεκαετία του 1950 – πού αλλού – στις ΗΠΑ. Σήμερα, τα
McDonalds σερβίρουν μερίδες-γίγαντες ενώ η μεγαλύτερη παραγωγός
προτηγανισμένων πατατών στον κόσμο, η καναδική McCain, παράγει 500 τόνους
τηγανητής πατάτας την ώρα – σε 30 εργοστάσια ανά τις πέντε ηπείρους… Τελικά,
αν το καλοσκεφτεί κανείς, απέναντι στον ιμπεριαλισμό της αμερικανικής
τηγανητής πατάτας, Γάλλοι και Βέλγοι καλά θα έκαναν να θάψουν το τσεκούρι του
πολέμου…

Επιμέλεια: Κίττυ Ξενάκη