Φύλαρχοι υπεράνω του νόμου

Την εντυπωσιακή δύναμη των φυλών και των φυλάρχων, που εξακολουθούν να
διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στην κοινωνική δομή της Νότιας και Ανατολικής
Τουρκίας υπερτερώντας πολλές φορές του κράτους, έρχεται να υπενθυμίσει η –
απίστευτη για τα δυτικά δεδομένα – επιδρομή σε τμήμα της Κρατικής Ασφάλειας
στο Βαν και η «απελευθέρωση» σεσημασμένου εμπόρου ναρκωτικών από μέλη της
φυλής του.

Σκοτεινός πόλεμος. Τις τελευταίες εβδομάδες πραγματοποιήθηκαν δύο διαδοχικές απόπειρες δολοφονίας του νομάρχη του Βαν Χικμέτ Ταν

Ύστερα από τεράστιες προσπάθειες, οι άνδρες της δίωξης ναρκωτικών της επαρχίας
Βαν, κοντά στα σύνορα με το Ιράν, συνέλαβαν τον Χαμίτ Μπαϊράμ, έναν από τους
μεγαλύτερους εμπόρους ναρκωτικών της περιοχής. Ο Μπαϊράμ εκρατείτο σε ειδικό
τμήμα της Ασφάλειας στο κέντρο της πόλης όταν, ξαφνικά, 20-25 πάνοπλοι άνδρες
εισέβαλαν στο τμήμα, «χωρίς να πέσει ούτε μια πιστολιά», «απελευθέρωσαν» τον
Μπαϊράμ και διέφυγαν ανενόχλητοι.

Οι άνδρες ήταν μέλη μιας τοπικής πανίσχυρης φυλής, αρχηγός της οποίας είναι ο
πατέρας του Χαμίτ, Μουσταφά Μπαϊράμ, πρώην βουλευτής, και αμέσως έγινε γνωστό,
με σχεδόν προκλητικό τρόπο, ότι απλούστατα ο πατέρας είχε διοργανώσει την
«απελευθέρωση» του γιου του. Οι Αρχές «συνέλαβαν» τον πατέρα, ο οποίος αφέθηκε
ελεύθερος ύστερα από λίγες ημέρες, ενώ ο άλλος γιος του, Χετζέρ, που είχε
εκλεγεί δήμαρχος του κυβερνώντος κόμματος στην πόλη Ερντεμίτ, παραιτήθηκε.

H κυβέρνηση του Ταγίπ Ερντογάν κράτησε περίεργη σιωπή, την οποία
εκμεταλλεύθηκε πολιτικά ο αρχηγός της αξιωματικής αντιπολίτευσης, Ντενίζ
Μπαϊκάλ, κατηγορώντας την κυβέρνηση ότι «αγνοεί την κατάλυση του κράτους στο
Βαν από φυλάρχους και εμπόρους ναρκωτικών», και άνοιξε τον δρόμο για απανωτές
«αποκαλύψεις». Ένας αστυνομικός που ήξερε κουρδικά άκουσε τη συζήτηση που
προετοίμασε την επίθεση στο τμήμα και δεν μίλησε, κρατικοί αξιωματούχοι
λέγεται ότι «διαπραγματεύθηκαν» με τον Μπαϊράμ, το υπουργείο Εσωτερικών
κινήθηκε αργά και διστακτικά. Στις σκληρές δηλώσεις του Μπαϊκάλ που μεταξύ των
άλλων ζητεί επίμονα την παραίτηση του νομάρχη του Βαν, Χικμέτ Ταν, αντέδρασε
ένας άλλος φύλαρχος στην περιοχή, ο οποίος δημόσια προειδοποίησε τον αρχηγό
της αντιπολίτευσης «να μην μπερδεύεται» σε υποθέσεις που αφορούν τις φυλές.

Πολιτικές διαστάσεις. Τελικά, η «υπόθεση του Βαν» έλαβε τεράστιες
πολιτικές διαστάσεις με συνέπεια ο τέως δήμαρχος Χετζέρ Μπαϊράμ να συλληφθεί
για συμμετοχή στη διοργάνωση της «απελευθέρωσης» του αδελφού του, ενώ η
τουρκική Δικαιοσύνη εξέδωσε νέο ένταλμα συλλήψεως του πατέρα-φύλαρχου Μουσταφά
Μπαϊράμ που καταζητείται. Ωστόσο, δύο διαδοχικές απόπειρες δολοφονίας του
νομάρχη του Βαν τις τελευταίες εβδομάδες ήρθαν να θολώσουν το τοπίο στην
περιοχή, όπου μαίνεται ένας σκοτεινός και διαρκής πόλεμος ανάμεσα στις
δυνάμεις ασφαλείας, στους Κούρδους αυτονομιστές και στους εμπόρους ναρκωτικών.

Στοιχειώνουν την Ανατολική Τουρκία

H «υπόθεση του Βαν» φέρνει, άλλη μία φορά, στο προσκήνιο της δημοσιότητας τη
δύναμη των φυλών στην Ανατολική και Νοτιοανατολική Τουρκία – μια δύναμη που
δεν κατάφερε να δαμάσει ούτε η οθωμανική Κωνσταντινούπολη ούτε η κεμαλική
Άγκυρα.

Οι φυλές εξακολουθούν να ελέγχουν την κοινωνική, πολιτική και οικονομική ζωή
σε τεράστιες περιοχές και όλα τα μεγάλα πολιτικά κόμματα στην Τουρκία
παραδοσιακά συνεργάσθηκαν με τους εκάστοτε φυλάρχους, διαιωνίζοντας έναν
πρωτόγονο πολιτικό-φεουδαρχικό κυκεώνα εξουσίας, που δύσκολα ελέγχεται από τις
κεντρικές Αρχές της Άγκυρας. Επιπλέον, κατά την κουρδική σύγκρουση, το κράτος
συνεργάστηκε πολύ στενά με διάφορες κουρδικές φυλές κατά του PKK, δίνοντας
τους όπλα, δύναμη, αλλά και τη δυνατότητα να δραστηριοποιούνται σε όλους τους
«τομείς» της παρανομίας.

Παρά τη σύλληψη του Αμπντουλάχ Οτζαλάν και την αποδυνάμωση του PKK, οι φυλές
παραμένουν ισχυρές και λειτουργούν σε πολλές περιοχές σαν κράτος εν κράτει,
αναγκάζοντας τις Αρχές να διαπραγματεύονται διαρκώς μαζί τους,
«στοιχειώνοντας» έτσι τη ζωή στη Νότια και Νοτιοανατολική Τουρκία. H «υπόθεση
του Βαν» επαναφέρει στη δημόσια συζήτηση της αρχαϊκές έννοιες της φυλής, του
αγά (μεγάλου τσιφλικά-φύλαρχου) και του σεΐχη (θρησκευτικού αρχηγού),
καταδεικνύοντας με χαρακτηριστικό τρόπο την αδυναμία του τουρκικού
εκσυγχρονισμού να διεισδύσει στις παραδοσιακές κοινωνίες της Νοτιοανατολικής
και Νότιας Τουρκίας, όπου οι φυλές, οι αγάδες και οι σεΐχηδες εξακολουθούν,
πολλές φορές, να είναι πιο ισχυροί από το κεντρικό κράτος.