Tηλεόραση από… κούνια

H τηλεόραση μπορεί να αποτελέσει ένα εξαιρετικό εκπαιδευτικό εργαλείο. Πριν
από περίπου 30 χρόνια, διάφορα προγράμματα βοηθούσαν τα παιδιά να διαβάζουν,
να μετρούν, να κοινωνικοποιούνται. Ντοκιμαντέρ για τη φύση στα κρατικά κανάλια
δίδαξαν τα παιδιά να σέβονται τον κόσμο και τα πλάσματα που ζουν σε αυτόν.
Δυστυχώς, αυτή η εμπειρία σπάνια επαναλαμβάνεται στις ημέρες μας.

Καθισμένα καθημερινά επί ώρες μπροστά στην τηλεόραση, τα παιδιά εισπράττουν
τις επιπτώσεις στο σώμα και το μυαλό τους. Έρευνες έχουν δείξει ότι τα παιδιά
που βλέπουν πολλές ώρες τηλεόραση την ημέρα ή παίζουν βιντεοπαιχνίδια αποκτούν
περισσότερο σωματικό βάρος και δυσκολεύονται να διαβάσουν. Επίσης,
αντιμετωπίζουν δυσκολίες στη συναναστροφή με άλλα παιδιά.

Αυτό δεν είναι μόνο αμερικανικό φαινόμενο. Σε άλλα μέρη του κόσμου, επίσης, ο
χρόνος που περνούν τα παιδιά μπροστά στην τηλεόραση αυξάνεται. Στην Αμερική,
τα παιδιά παρακολουθούν περίπου τέσσερις ώρες τηλεόραση την ημέρα και κάθε
χρόνο βλέπουν δεκάδες χιλιάδες διαφημίσεις για τροφές που είναι πλούσιες σε
ανθυγιεινά συστατικά. Επιπλέον, βλέπουν χιλιάδες σκηνές με βία, κατανάλωση
αλκοόλ και απαγορευμένη σεξουαλική δραστηριότητα.

TV σε κάθε δωμάτιo. Μέχρι τη στιγμή που τελειώνουν το Λύκειο, τα παιδιά
στην Αμερική έχουν περάσει σχεδόν διπλάσιο χρόνο μπροστά στην τηλεόραση απ’
όσο στην τάξη του σχολείου. Επιπροσθέτως, σχεδόν το 60% των παιδιών ηλικίας 8
έως 16 χρόνων έχουν τηλεόραση στο δωμάτιό τους. Ανεξάρτητα από το εισόδημα
μιας οικογένειας, τα περισσότερα σπίτια στις ΗΠΑ έχουν τον τελευταίο καιρό
περισσότερες από μία συσκευές. Τα μισά νοικοκυριά διαθέτουν τρεις ή
περισσότερες. Εκτός από το σαλόνι, συχνά υπάρχουν τηλεοράσεις σε κάθε
υπνοδωμάτιο, στην κουζίνα, στην αποθήκη, ακόμη και στο μπάνιο ή το γκαράζ. Από
τη στιγμή που τα παιδιά έχουν πρόσβαση στην τηλεόραση οπουδήποτε κι αν
βρίσκονται, οι γονείς τους δυσκολεύονται να ελέγξουν την ποσότητα και την
ποιότητα του θεάματος. Παρά την αντιπαράθεση που υπάρχει για τις επιζήμιες
επιπτώσεις της παρατεταμένης τηλεθέασης στον οργανισμό των παιδιών, υπάρχουν
αδιαμφισβήτητα στοιχεία που προέρχονται από πολύχρονες μελέτες.

Ακινησία – παχυσαρκία. Το πιο προφανές είναι ότι τα παιδιά που δεν
ξεκολλούν από την τηλεόραση καίνε ελάχιστες θερμίδες και ασκούνται πολύ
λιγότερο από άλλα παιδιά που παρακολουθούν λιγότερη ώρα τηλεόραση. Επιπλέον τα
παιδιά αυτά βλέπουν πολύ περισσότερες διαφημίσεις σχετικές με ανθυγιεινά
τρόφιμα και οινοπνευματώδη ποτά. Είναι μάλιστα περισσότερο επιρρεπή στο να
καταναλώσουν τέτοια τρόφιμα, με αποτέλεσμα το ποσοστό των υπέρβαρων παιδιών να
έχει αυξηθεί τα τελευταία χρόνια. «H περιστολή των ωρών τηλεθέασης φαίνεται να
είναι το πιο αποτελεσματικό μέτρο για τη μείωση του σωματικού βάρους», λέει ο
δρ Γουίλιαμ Ντάιτζ από το Κέντρο Ελέγχου και Πρόληψης Ασθενειών των ΗΠΑ.

H τηλεόραση είναι επίσης μια παθητική πνευματική δραστηριότητα. H αυξημένη
τηλεθέαση, λένε ειδικοί, αποστερεί τα παιδιά από πολύτιμο χρόνο τον οποίο θα
μπορούσαν να επενδύσουν στη δημιουργικότητά τους, την οικοδόμηση της
αυτοεκτίμησής τους και την κοινωνική αλληλεπίδραση. Έρευνες έχουν δείξει ότι
παιδιά που βλέπουν 10 ή περισσότερες ώρες τηλεόραση την εβδομάδα έχουν
μικρότερες επιδόσεις στην ανάγνωση και παρουσιάζουν περιορισμένες πνευματικές
ικανότητες συγκριτικά με άλλα παιδιά που παρακολουθούν λιγότερο τηλεόραση.

Δυσκολίες στην αυτοσυγκέντρωση και στο διάβασμα αντιμετωπίζουν τα μικρά παιδιά που βλέπουν πολλές ώρες την ημέρα τηλεόραση

H βία βλάπτει. Μία έρευνα που έγινε στο Παιδιατρικό Νοσοκομείο του
Σιάτλ, σε δείγμα 2.500 παιδιών, έδειξε ότι όσο περισσότερο τηλεόραση έβλεπαν
τα μικρά παιδιά ηλικίας ενός έως τριών χρόνων τόσο μεγαλύτερος ήταν ο κίνδυνος
να παρουσιάσουν προβλήματα αυτοσυγκέντρωσης στα επτά τους χρόνια. Για κάθε μία
ώρα τηλεόρασης η πιθανότητα να εκδηλώσουν την έλειψη αυτοσυγκέτρωσης ήταν 10%.

Από άλλες έρευνες σχετικά με τη λειτουργία του εγκεφάλου προέκυψαν ενδείξεις
για απευθείας βλαπτικές επιδράσεις στον εγκέφαλο των μικρών παιδιών που
βλέπουν πάνω από δύο ώρες τηλεόραση ημερησίως. Επιπλέον η παρακολούθηση σκηνών
βίας έχει συνδεθεί με την εκδήλωση επιθετικής συμπεριφοράς εκ μέρους των
παιδιών. Στην επιστημονική επιθεώρηση «Παιδιατρική» («Pediatrics»)
δημοσιεύθηκε μία έρευνα στην οποία σχεδόν τα 3/4 των 677 γονέων που
συμμετείχαν σ’ αυτήν παραδέχθηκαν ότι τα παιδιά τους έβλεπαν τουλάχιστον μία
φορά την εβδομάδα σκηνές ή ταινίες βίας στην τηλεόραση.

Άλλα προβλήματα που σχετίζονται με την παρατεταμένη τηλεθέαση είναι η κακή
ποιότητα ύπνου και η αυξημένη πιθανότητα να αρχίσουν τα παιδιά το κάπνισμα.
Μια έρευνα που έγινε πριν από δύο χρόνια στο Κέντρο για την Υγεία του Παιδιού
στο Σαν Ντιέγκο, έδειξε ότι παιδιά ηλικίας 10 έως 15 χρόνων τα οποία έβλεπαν
πέντε ή περισσότερες ώρες τηλεόραση την ημέρα είχαν έξι φορές περισσότερες
πιθανότητες να αρχίσουν το κάπνισμα σε σχέση με τα παιδιά που έβλεπαν λιγότερο
απο δύο ώρες την ημέρα τηλεόραση.

«Μην αφήνετε τα παιδιά πάνω από δύο ώρες στην τηλεόραση»

H Αμερικανική Ακαδημία Παιδιατρικής και ορισμένοι οργανισμοί συστήνουν
στους γονείς να βάλουν φραγμό στις ατέλειωτες ώρες που τα παιδιά βλέπουν
τηλεόραση. Τους προτείνουν να αποφασίσουν πόσες ώρες την ημέρα (μία ή το
ανώτερο δύο) θα επιτρέψουν στα παιδιά τους να βλέπουν τηλεόραση και αντί για
τη φράση «φύγε αμέσως από εκεί» να προτιμήσουν να πουν «ας κλείσουμε τώρα την
τηλεόραση και ας διαβάσουμε κάποιο βιβλίο ή πάμε βόλτα κ.λπ.».

Συστήνουν ακόμη να μη χρησιμοποιούν οι γονείς την τηλεόραση ως επιβράβευση ή
ως τιμωρία, γιατί αυτό μεγαλώνει στο μυαλό των παιδιών την αξία της. Επίσης
δεν πρέπει τα παιδιά να βλέπουν τηλεόραση στη διάρκεια του γεύματος ή όταν
μελετούν για το σχολείο. Αν εκείνη την ώρα προβάλλεται η αγαπημένη τους
εκπομπή οι γονείς καλό θα ήταν – αν έχουν τη δυνατότητα – να τη
μαγνητοσκοπήσουν ώστε τα παιδιά να τη δουν άλλη στιγμή.

Επίσης, οι γονείς καλό θα ήταν να εξηγήσουν στα παιδιά ότι οι τηλεοπτικές
διαφημίσεις έχουν σκοπό να κάνουν τους ανθρώπους να αγοράζουν πράγματα που
πολλές φορές δεν τους είναι απαραίτητα και πως οι χαρακτήρες που «παίζουν» σε
κάποιο σίριαλ δεν είναι αληθινοί.

Επιμέλεια: Στέφανος Κρίκκης, Δέσποινα Κουκλάκη