H ανθρωποφαγία, στη φύση μας!

Για πολλά χρόνια, όσοι επιχειρηματολογούσαν για το θέμα αδυνατούσαν να
αποδεχτούν πως πρόκειται για μια ευρέως διαδεδομένη συμπεριφορά. Όμως, όσο
πληθαίνουν οι επιστημονικές ενδείξεις τόσο πιο κρίσιμο γίνεται το ερώτημα:
μήπως τελικά ο κανιβαλισμός είναι στη φύση του ανθρώπου;

Τον τελευταίο χρόνο μια σειρά από μελέτες αποκαλύπτουν ότι στο παρελθόν ο
κανιβαλισμός ήταν πολύ πιο διαδεδομένος απ’ όσο θα περίμενε κανείς. Βασισμένοι
σε αρχαιολογικά ευρήματα αλλά και γενετικά ή βιοχημικά δεδομένα, πολλοί
επιστήμονες υποστηρίζουν ότι κάποτε επρόκειτο για συνηθισμένη συμπεριφορά,
ίσως μάλιστα και κοινωνικά αποδεκτή.

Παλαιότατη ιστορία. Όπως αναφέρεται σε δημοσίευμα της επιστημονικής
επιθεώρησης «New Scientist», επιστήμονες από το Αρχαιολογικό Τμήμα του
Πανεπιστημίου του Μπράντφορντ έχουν εντοπίσει στοιχεία κανιβαλισμού τα οποία
εκτείνονται χρονολογικά από την αρχαία Ελλάδα μέχρι την εποχή του Χριστόφορου
Κολόμβου. Την ίδια ώρα, ανθρωπολόγοι από το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας σε
μελέτες τους για τα νησιά Φίτζι διαπίστωσαν ότι στην προϊστορική περίοδο εκτός
από τα ψάρια ή τα ζώα και η ανθρώπινη σάρκα περιλαμβάνονταν στη διατροφή των
κατοίκων τους. Σε διάφορες περιοχές βρέθηκαν ανθρώπινα οστά με σημάδια από
κοφτερά αντικείμενα, όμοια με εκείνα που βρέθηκαν σε οστά ζώων.

Πρόσφατα, παλαιοανθρωπολόγοι από το ίδιο πανεπιστήμιο ανακάλυψαν στην Αιθιοπία
απολιθώματα κρανίων ηλικίας 160.000 χρόνων – τα αρχαιότερα «ίχνη» του
σύγχρονου ανθρώπου. Σε καθένα από αυτά τα κρανία βρέθηκαν σημάδια από αιχμηρό
αντικείμενο που μαρτυρούσαν πως είχε αφαιρεθεί το δέρμα.

Ανάλογα ευρήματα υπάρχουν σε όλο σχεδόν τον κόσμο, από τη Γαλλία, την Αγγλία,
το Μεξικό και τη Βόρεια Αμερική. Σε κάποιες περιπτώσεις, μάλιστα, οι
ανακαλύψεις φτάνουν μέχρι και τον 12ο αιώνα.

Πληθαίνουν τα ανθρωπολογικά ευρήματα και οι ενδείξεις ότι ο κανιβαλισμός ήταν διαδεδομένη συμπεριφορά της ανθρωπότητας

Οι αμφισβητήσεις. Τα ευρήματα αυτά, πάντως, αμφισβητούνται από κάποιους
επιστήμονες, οι οποίοι υποστηρίζουν πως πρόκειται μόνο για ανεπιβεβαίωτες
ενδείξεις και πως τα σημάδια στα οστά μπορεί να προκλήθηκαν με διάφορους
τρόπους (μάχες, εκτελέσεις, τελετουργικά κ.λπ.).

Επιπλέον, επιστήμονες από το Πανεπιστήμιο Stony Brook της Νέας Υόρκης
αναφέρουν πως από τους 10.000 ανθρωπολόγους που υπάρχουν αυτή τη στιγμή στον
κόσμο, κανένας δεν έχει αποδείξεις για πράξεις κανιβαλισμού.

H πρωτεΐνη prion. Επιπλέον, ερευνητές του Πανεπιστημίου University
College του Λονδίνου διαπίστωσαν πρόσφατα πως στο DNA διαφόρων φυλών ανά τον
κόσμο υπάρχουν γονίδια που προστατεύουν τον οργανισμό από ασθένειες, όπως η
σπογγώδης εγκεφαλοπάθεια και άλλες παρόμοιες για τις οποίες ευθύνεται η
πρωτεΐνη prion. Οι επιστήμονες εκτιμούν πως το γενετικό αυτό χαρακτηριστικό
μπορεί να σχετίζεται με κανιβαλισμό των προγόνων μας. Κάτι που εκτιμάται ότι
συμβαίνει με τον ίδιο τρόπο που οι αγελάδες που καταναλώνουν προϊόντα από
άλλες, μολυσμένες, αγελάδες αποκτούν αυτού του είδους τη «γενετική προστασία».

Αν έρθει η στιγμή που όλα τα παραπάνω θα επιβεβαιωθούν και αποδειχθεί πως ο
κανιβαλισμός ήταν κομμάτι της ζωής των προγόνων μας, οι ειδικοί προβλέπουν…
κοινωνικό σοκ: όπως εκτιμούν, θα χρειαστεί πολύς καιρός για να το πάρει
απόφαση η ανθρωπότητα…

Αποδείξεις στο Κολοράντο

Το τελευταίο διάστημα ήρθαν στο φως στοιχεία όπως αυτά του
νοτιοανατολικού Κολοράντο που αποτελούν και την πρώτη «πραγματική» απόδειξη
κανιβαλισμού: πριν από 850 χρόνια, τουλάχιστον επτά άνθρωποι είχαν σφαγιαστεί
και φαγωθεί από άλλους ανθρώπους. Συγκεκριμένα, στην τοποθεσία Cowboy Wash,
εντοπίστηκαν 3 κατοικίες που είχαν εγκαταλειφθεί γύρω στο 1150. Οι ένοικοί
τους άφησαν όλον τον εξοπλισμό, μαγειρικά σκεύη, εργαλεία κ.λπ.

Στα ερείπια ενός από τα σπίτια αυτά, ερευνητές από την Ιατρική Σχολή του
Πανεπιστημίου του Κολοράντο ανακάλυψαν χιλιάδες θραύσματα από ανθρώπινα οστά
και ίχνη αίματος σε πέτρινα εργαλεία. Υποψιαζόμενοι περίπτωση κανιβαλισμού
προχώρησαν σε ειδικές αναλύσεις στα απομεινάρια μαγειρικού σκεύους.

Πραγματοποίησαν ένα ανοσολογικό τεστ το οποίο χρησιμοποιεί αντισώματα για να
απομονώσει συγκεκριμένες πρωτεΐνες. Στα σκεύη από το σπίτι στο Κολοράντο, οι
αναλύσεις έδειξαν την παρουσία μυοσφαιρίνης, ουσίας που βρίσκεται μόνο στους
σκελετικούς μυς και στην καρδιά του ανθρώπου. H ίδια ουσία βρέθηκε και σε ίχνη
από ανθρώπινα περιττώματα που εντοπίστηκαν στο ίδιο σπίτι. Ήταν πλέον ξεκάθαρο
ότι οι ένοικοι του σπιτιού μαγείρευαν και έτρωγαν ανθρώπινη σάρκα.

Κανιβαλισμός υπάρχει και στο ζωικό βασίλειο

Κι ενώ θα περίμενε κανείς μια τέτοια συμπεριφορά από μεγάλα σαρκοφάγα
ζώα, το 50% περίπου των χερσαίων ειδών που τρώνε ζώα της δικής τους
«οικογένειας» είναι φυτοφάγα! Πρόκειται κυρίως για διάφορα είδη εντόμων, όπως
οι ακρίδες.

Σύμφωνα με ειδικούς επιστήμονες, συχνά ο κανιβαλισμός στα ζώα σχετίζεται με
την έλλειψη τροφής, ενώ έχει και συγκεκριμένα… δημογραφικά χαρακτηριστικά.
Έτσι, ο κανιβαλισμός παρατηρείται όταν ο πληθυσμός κάποιου είδους αυξάνεται
πολύ και με ραγδαίο ρυθμό (π.χ. στα ποντίκια), ακόμη κι αν η τροφή είναι
αρκετή για όλους. Σε άλλες περιπτώσεις θύματα του κανιβαλισμού είναι τα πιο
ευάλωτα μέλη της «οικογένειας», νεοσσοί, αυγά κ.λπ. Για παράδειγμα, στους
βατράχους που γεννούν πολλά αυγά, είναι συνηθισμένος ο κανιβαλισμός ανάμεσα
στα… αδέρφια, ιδιαίτερα σε περιόδους όπου η τροφή είναι λιγοστή.

Κάποια είδη γλάρου τρώνε αυγά ή νεοσσούς κατά την περίοδο της αναπαραγωγής. Σε
αυτή την περίπτωση οι κανίβαλοι είναι αρσενικά που δεν έχουν δικά τους μικρά.

Πάντως, από τα είδη κανιβαλισμού που παρατηρούνται στο βασίλειο των ζώων, αυτό
που κινεί το μεγαλύτερο ενδιαφέρον των επιστημόνων είναι ο λεγόμενος
σεξουαλικός κανιβαλισμός. Παρατηρείται κυρίως στα αραχνοειδή και τα έντομα ενώ
υπάρχουν ενδείξεις ότι σεξουαλικός κανιβαλισμός υπάρχει και ανάμεσα στα
γαστερόποδα και κάποια είδη οργανισμών του νερού.

Επιμέλεια: Στέφανος Κρίκκης, Δέσποινα Κουκλάκη