Yψηλά τα επιτόκια της επόμενης γενιάς

Υπάρχουν δύο εντελώς διαφορετικά σενάρια για το τι θα γίνει διεθνώς με τα
πραγματικά επιτόκια (ονομαστικά επιτόκια μείον τον πληθωρισμό) στην επόμενη
γενιά:

Όσοι προβλέπουν γενικώς χαμηλά επιτόκια αναφέρονται στην ταχεία αύξηση της
παραγωγικότητας και της παραγωγής στην παγκόσμια οικονομία. Σύμφωνα με την
άποψη αυτή, οι κεντρικές τράπεζες δεν θα χρειαστεί να προσπαθήσουν να μειώσουν
τη ζήτηση επειδή θα ξεπεράσει τα όρια, αλλά να την αυξήσουν επειδή θα
βρίσκεται πολύ κάτω από τα όρια. Επισημαίνουν το γεγονός ότι οι μεγαλύτερες
κεντρικές τράπεζες του κόσμου – η Κεντρική Τράπεζα των ΗΠΑ, η Ευρωπαϊκή
Κεντρική Τράπεζα και η Τράπεζα της Ιαπωνίας – έχουν αποκτήσει τόσο μεγάλη φήμη
στην καταπολέμηση του πληθωρισμού ώστε δεν τον υπολογίζουν πλέον στην πολιτική
τους για τα επιτόκια.

Αυτοί που πιστεύουν στα χαμηλά επιτόκια υπογραμμίζουν τις αλλαγές στη διανομή
του εισοδήματος στις ΗΠΑ – εις βάρος του εργατικού δυναμικού και προς όφελος
του κεφαλαίου – που έχουν αυξήσει σημαντικά τους πόρους των επιχειρήσεων που
διοχετεύονται στις επενδύσεις, με αποτέλεσμα οι επιχειρήσεις αυτές να
βασίζονται λιγότερο στις κεφαλαιαγορές για άντληση κεφαλαίων. Επισημαίνουν,
επίσης, τη ραγδαία τεχνολογική πρόοδο που έχει αυξήσει την παραγωγή, από
παλιές και νέες επενδύσεις κεφαλαίου.

Αντίθετα, όσοι προβλέπουν ότι θα έχουμε γενικά υψηλά επιτόκια στην επόμενη
γενιά, στηρίζουν την άποψή τους στον χαμηλό ρυθμό αποταμίευσης στις ΗΠΑ, στην
υψηλή κατανάλωση λόγω των δημογραφικών προβλημάτων στην Ευρώπη και στην
πολιτική των κυβερνήσεων να διατηρούν χρόνια ελλείμματα και μη βιώσιμες
δημοσιονομικές πολιτικές. Φανταστείτε μια ομάδα από ανεύθυνους διοικητικούς,
όπως ο Μπους, να καθορίζουν για πάντα τη δημοσιονομική πολιτική.

Οι επενδυτικές ευκαιρίες

H μεγάλη αποτυχία των – συντηρητικών στα οικονομικά – Ρεπουμπλικανών να εναντιωθούν αποτελεσματικά στην αποδιοργάνωση της οικονομίας από την κυβέρνηση Μπους ενισχύει την εκτίμηση ότι τα πραγματικά επιτόκια, διεθνώς, θα είναι υψηλά την επόμενη γενιά

Αναφέρουν, επίσης, τις επενδυτικές ευκαιρίες σε αναδυόμενες αγορές και
υπογραμμίζουν το προφανές: ότι αν η Κίνα και η Ινδία συνεχίσουν να
αναπτύσσονται με υψηλούς ρυθμούς, η συμμετοχή των οικονομιών αυτών στην
παγκόσμια ανάπτυξη θα διπλασιαστεί εντός της επόμενης δεκαετίας, καθώς θα
υπάρξει ανατίμηση των νομισμάτων τους στις διεθνείς αγορές συναλλάγματος. Αργά
ή γρήγορα, η επιθυμία της κινεζικής και ινδικής κεντρικής τράπεζας να
διατηρήσουν σε χαμηλά επίπεδα τις συναλλαγματικές ισοτιμίες, ώστε να αυξήσουν
τις εξαγωγές, αλλά και των πλουσίων πολιτών τους να διατηρήσουν τα χρήματά
τους σε λογαριασμούς αμερικανικών τραπεζών, θα ισοσταθμιστεί από τις τεράστιες
επενδυτικές ευκαιρίες που θα δημιουργηθούν. Με βάση το σενάριο αυτό, οι τιμές
των ομολόγων σε μετα-βιομηχανικές χώρες θα μειωθούν σημαντικά – όπως οι τιμές
των ακινήτων στην Καλιφόρνια, τη Νέα Υόρκη και στο Λονδίνο.

Τι πρέπει να κάνει, λοιπόν, ένας οικονομολόγος; Μπορεί να μιμηθεί την JP
Morgan, που η σταθερή της απάντηση σε ερωτήσεις σχετικά με τιμές μετοχών,
ομολόγων και επιτοκίων είναι απλώς «η αγορά θα έχει διακυμάνσεις».

Άλλη εναλλακτική λύση είναι να θυμηθεί κανείς τον Rudi Dornbusch, ο οποίος
δίδαξε ότι όποιος οικονομολόγος προβλέπει την πορεία των επιτοκίων βασισμένος
σε θεμελιώδη μεγέθη είναι ανόητος, επειδή τα θεμελιώδη μεγέθη είναι σύνθετα
και ασταθή και αλλάζουν συνεχώς. Ακόμη κι αν ένας οικονομολόγος καταλάβει
σωστά τα θεμελιώδη, προειδοποίησε ο Dornbusch, αυτό δεν σημαίνει ότι τα
αντιλαμβάνουν σωστά και οι αγορές.

Με πιθανότητες 60%

Όμως ο Rudi δεν ακολούθησε ποτέ τη συμβουλή του. Επιτρέψτε μου, λοιπόν, να
στοιχηματίσω – με πιθανότητες 60% – στην εκτίμησή μου πως τα πραγματικά
επιτόκια διεθνώς θα είναι υψηλά την επόμενη γενιά και ότι οι σημερινές τιμές
των ομολόγων (και των ακινήτων) δεν θα διατηρηθούν. Τέσσερα στοιχεία της
πολιτικής μετα-βιομηχανικών χωρών με οδηγούν στο συμπέρασμα αυτό:

* H μεγάλη αποτυχία των – συντηρητικών στα οικονομικά – Ρεπουμπλικανών να
εναντιωθούν αποτελεσματικά στην αποδιοργάνωση της οικονομίας από την κυβέρνηση
Μπους. Το όργιο των ελλειμμάτων της εποχής Ρήγκαν μοιάζει περισσότερο σαν
δομική λειτουργία του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος.

* H παράλληλη κατάρρευση της ώριμης ρεπουμπλικανικής παρουσίας στον διοικητικό
τομέα. Όπως γράφει ο Ron Suskind στην πρόσφατη βιογραφία του πρώτου υπουργού
Οικονομικών του Μπους, του Paul O’Neill, ο πρώην επικεφαλής κατάρτισης του
προϋπολογισμού του Μπους, Mitch Daniels, ψιθύρισε κάποτε στον εαυτό του μετά
το τέλος μιας καταστροφικής συνάντησης: «Δεν είναι αυτό τυπικό ρεπουμπλικανικό
πακέτο. Σίγουρα όχι». Όμως, ο Daniels αποφάσισε ότι είναι προτιμότερο να θέσει
υποψηφιότητα στην Ιντιάνα παρά να υποστηρίξει την πρέπουσα οικονομική
πολιτική.

* H αποτυχία των δυτικοευρωπαϊκών κυβερνήσεων να αντιμετωπίσουν την επερχόμενη
δημοσιονομική κρίση του κράτους κοινωνικής ασφάλισης.

* H αδυναμία των δυτικοευρωπαϊκών κυβερνήσεων να επιβάλουν τολμηρές
μεταρρυθμίσεις, ώστε να συμβάλουν στη δημιουργία πλήρους απασχόλησης, μαζί με
την αποτυχία της δυτικοευρωπαϊκής νομισματικής πολιτικής να δημιουργήσει μια
πραγματικότητα πλήρους απασχόλησης.

Κυβερνητική ανεπάρκεια

Για να υποστηρίξει κανείς ότι θα υπάρξουν χαμηλότερα επιτόκια, θα πρέπει
προηγουμένως να υπάρξει ένας βαθμός κυβερνητικής επάρκειας, κάτι που δεν μου
φαίνεται πολύ πιθανό να συμβεί, αν αναλογιστούμε τις θέσεις των πολιτικών
κομμάτων και την υπάρχουσα δομή των θεσμών που καθορίζουν τη δημοσιονομική
πολιτική. Ελπίζω να κάνω λάθος και να εκπλαγώ. Ελπίζω να δω κυβερνήσεις στη
Δυτική Ευρώπη και τις ΗΠΑ να αντιμετωπίζουν τις ευθύνες τους και να ακολουθούν
συνετές, ρεαλιστικές δημοσιονομικές πολιτικές. Αυτή είναι, όμως, η ελπίδα μου
– και όχι η πρόβλεψή μου.

© Project Syndicate, Ιούλιος 2004

Ο J. Bradford DeLong είναι καθηγητής Οικονομικών στο Πανεπιστήμιο
Μπέρκλεϊ της Καλιφόρνιας και πρώην βοηθός του υπουργού Οικονομικών των ΗΠΑ επί
προεδρίας Κλίντον

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ: ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ