TPITH AΠOΨH Aθήνα via Λισαβώνα

Ήταν πολύ σημαντικό γεγονός· το όλον. Ήταν όμως πολύ σημαντικό γεγονός, όχι
τόσο γι’ αυτό που συνέβη στα γήπεδα της Πορτογαλίας, γι’ αυτό που έκανε η
ελληνική εθνική ομάδα εννοώ, όσο για ό,τι προκάλεσε αυτό που έγινε στα γήπεδα.

Οι «θεοί», η «γερμανική πειθαρχία», η τακτική τής «ελεγχόμενης επίθεσης», ο
Γερμανός που «είναι τρελός» και τόσα άλλα που ακούσαμε στις εμβριθείς
αναλύσεις των ειδικών ­ και είδαμε στα γήπεδα – αφορούν τον αγώνα και το
αποτέλεσμά του· δεν εξηγούν αυτό που έγινε στην Αθήνα και στις άλλες πόλεις·
δεν μου εξηγούν γιατί η κατάκτηση του Ευρωπαϊκού Πρωταθλήματος από την
ελληνική ομάδα προκάλεσε τόσο μεγάλες σε όγκο, πάθος και ενθουσιασμό
αυθόρμητες μαζικές κινητοποιήσεις στην Αθήνα· γιατί τόσο πολλοί, πρωτοφανώς
τόσο πολλοί, πήγαν στην Πορτογαλία· γιατί αυτοί που πλούτισαν απ’ αυτήν την
υπόθεση είναι οι κατασκευαστές και πωλητές σημαιών.

H εξήγηση με βάση την ανάγκη για εθνική ανάταση, την ανάγκη μας να απαλλαγούμε
από τη γενική μιζέρια με την οποία πολλοί και πολλά μάς έχουν καταπλακώσει,
δεν μου φαίνεται επαρκής· δεν είναι επαρκώς επιστημονική, επειδή δίδεται μέσω
συναισθηματικών όρων και παραπέμπει σε παλαιότερους χρόνους, όταν οι ηρωικού
τύπου αναζητήσεις και αντιδράσεις μπορούσαν να εξηγήσουν πολλά – ως έξοδοι από
τα αδιέξοδα.

Προτείνω λοιπόν να κοιτάξουμε τα γεγονότα από άλλη γωνία – η αυθόρμητη
μαζικότητα και το είδος των εκδηλώσεων νομίζω ότι το απαιτούν και το
επιβάλλουν. Προτείνω δηλαδή να κοιτάξουμε την πορεία και τα στάδια ανάπτυξης
της ελληνικής κοινωνίας κατά τα τελευταία 25 – 30 χρόνια· να εξετάσουμε,
σταδιακά, αυτήν την πορεία στη σχέση της με τον ξένο, τον «ξένο παράγοντα»,
που δεν σήμαινε άλλο, άλλοτε, παρά τον «μεγάλο», τον ισχυρό ξένο. Ας δούμε,
λοιπόν.

Το 1974 η ελληνική κοινωνία εξερχόταν από μακρά περίοδο φόβου και φοβιών· στη
βάση του φόβου βρισκόταν η απροσχημάτιστη ρύθμιση του εθνικού μας βίου,
εσωτερικού και εξωτερικού, από τον ισχυρό ξένο: ο Εγγλέζος, ο Αμερικάνος κάνει
ό,τι θέλει χωρίς να μας ρωτήσει. H κοινωνία, εκτός από φοβισμένη, αισθανόταν
και αδύναμη, αφού για κάμποσα χρόνια κατά και μετά τον μεγάλο πόλεμο από τη
βοήθεια του «ξένου» μπορούσε να ελπίζει στη φυσική της επιβίωση.

Τα χρόνια της μεταπολίτευσης έδειξαν πολύ καθαρά την ανάγκη της κοινωνίας να
απαλλαγεί από τον φόβο – και την ανάγκη – του «ξένου» και να επιχειρήσει την
αυτοδύναμη οργάνωσή της, την αυτάρκειά της. H ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΟΚ
τότε) ήταν το πρώτο μεγάλο βήμα. Ακολούθησε η πορεία ταχείας, έως ραγδαίας,
οικονομικής ανάπτυξης και εκσυγχρονισμού όλων των θεσμών οργάνωσης του
δημόσιου βίου, ώστε τα δεδομένα να συντείνουν στην εθνική αυτοπεποίθηση. Για
να φθάσουμε στα τελευταία μας 10 – 15 χρόνια, όπου η σχέση της κοινωνίας μας
με τον ισχυρό ξένο να γίνεται όλο και περισσότερο, όλο και πιο γρήγορα,
ισότιμη: ο άλλοτε, υπάκουος συνήθως, εντολοδόχος, μεταβαλλόταν σε ισότιμη και
ισοδύναμη ψήφο στις μεγάλες διεθνείς συσσωματώσεις.

Με κορύφωση την ανάθεση στην Αθήνα των Ολυμπιακών Αγώνων του 2004, και μάλιστα
επειδή παρουσιάσαμε το καλύτερο dossier, και την ένταξή μας στην ΟΝΕ, μετά την
ικανοποίηση των τεθειμένων κριτηρίων: η ισχύς της ελληνικής κοινωνίας
αναγνωριζόταν από τον «ξένο», ο ισχυρός «ξένος» μάς «έπαιζε» πλέον ισότιμα –
τα είχαμε καταφέρει και εκείνος ο φόβος για τον «ξένο» που μας έκανε ό,τι
ήθελε έμοιαζε οριστικό παρελθόν.

Ώσπου, το άλλο μεγάλο γεγονός, η εξάρθρωση της 17N, ενώ έμοιαζε να βουλώνει
στόματα, αμφισβητήθηκε: δεν έχετε συλλάβει την πραγματική ηγεσία. Ας
προσθέσουμε: αραβικές τρομοκρατικές οργανώσεις δρουν στην Ελλάδα, πώς θα είναι
ασφαλείς οι αθλητές μας στους Αγώνες· δεν θα είστε έτοιμοι, τα έργα έχουν
καθυστερήσει πολύ – ο φόβος για τον «ξένο» που μας «χτυπάει» για το συμφέρον
του άρχισε να κάνει την επανεμφάνισή του, καθώς η απαλλαγή απ’ αυτόν δεν
διέθετε βάθος χρόνου.

H απίστευτη κινητοποίηση για τον θρίαμβο στο ευρωπαϊκό ποδόσφαιρο είχε πιστεύω
και αυτό το νόημα: νικήσαμε τον ισχυρό «ξένο» – όλους τους ισχυρούς ξένους. Τη
μεγάλη ανάγκη που έχει αυτήν τη στιγμή η ελληνική κοινωνία να νικήσει τον
«ξένο» εκφράζει το συνακόλουθο των εορτασμών αίτημα: «Φέρτε μας τη Βραζιλία»!

Ο Βασίλης Κρεμμυδάς είναι ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών,
διευθυντής των «Αρχείων Πρωθυπουργού».