«Δεν μετανιώνω για τις θυσίες»

«Έφτασα τα ενενήντα! Αλλά όπως βλέπω, ακόμα και στον 21ο αιώνα, ο κόσμος
μας παραμένει πολύ άδικος, κυρίως βάρβαρος. Και έχουμε χρέος να αγωνισθούμε
για να τον αλλάξουμε».

Ο Χαρίλαος Φλωράκης – στις 20 Ιουλίου κλείνει εννέα δεκαετίες πλούσιας ζωής σε
αγώνες, χαρές, λύπες, φυλακές, εξορίες και μεγάλες δοκιμασίες – κοιτάει με
γλυκύτητα, αλλά και αποφασιστικότητα στα μάτια τον φίλο που τον συντροφεύει.

Φορτωμένος με ορισμένα προβλήματα υγείας που του δυσκολεύουν το περπάτημα, ο
ιστορικός ηγέτης του KKE δεν το βάζει κάτω. Κι ας έχασε μέσα στις τελευταίες
τριάντα ημέρες δύο αγαπημένες του αδελφές, την Κούλα και τη Σοφία, που τον
νοιάζονταν. Δύο γυναίκες που του στάθηκαν πλάι, «φιλεύοντάς» του ακόμα και το
τραπέζι, που το τροφοδοτούσαν συνεχώς με την παραδοσιακή πίτα και τους
κεφτέδες για να προσφέρει στους φίλους και στους συντρόφους του.

Παρά τα χρόνια που τον βαραίνουν, δεν δείχνει να έχει χάσει ούτε τη σπιρτάδα,
και πολύ περισσότερο το χιούμορ του. Στο λιτό γραφείο του, λίγο πιο πέρα από
μία μικρή προτομή του Λένιν, έχει στοίβα τα βιβλία, τις εφημερίδες, αλλά και
τα DVD με καλές ταινίες που δεν μπόρεσε να δει στον κινηματογράφο. Και μπροστά
του έχει ανοιχτό το τελευταίο αποκαλυπτικό έργο ενός σημαντικού ερευνητή της
Βουλής, αλλά και της ιστορίας της Αριστεράς, του Τριαντάφυλλου Γεροζήση, για
«το επίλεκτο απόσπασμα 1ης Μεραρχίας του Δημοκρατικού Στρατού, Φλωράκη –
Μπελογιάννη – Παπαγεωργίου».

«Θα πιούμε έναν καφέ και θα φάμε και παγωτό», λέει στον φίλο του. «Εγώ τον
πίνω χωρίς ζάχαρη. Εσύ;». Συμφώνησε και ο αντικρινός του. Και η κυρία Νίκη που
τον βοηθάει στο σπίτι, πλάι στον μόνιμο «άγγελο – σύντροφο» και οδηγό του, τον
Αντώνη, σπεύδει να πει: «Έχει μηδέν λιπαρά το παγωτό. Να φάτε άφοβα».

H συζήτηση ανάβει, οι ερωτήσεις πέφτουν βροχή… Ο Χαρίλαος Φλωράκης, πάντα
δωρικός, ζυγιάζει κάθε του λέξη. Κι όταν ο συνομιλητής του τον τσιγκλάει να
του πει «γιατί λέει ότι ο κόσμος παραμένει τόσο βάρβαρος», εκείνος δίνει
σύντομα μία εικόνα…

«Οι λαοί δεν το βάζουν κάτω»

«Είδες δικαιοσύνη στην Κύπρο; Κατοχική κυβέρνηση στο Ιράκ, ΝΑΤΟϊκά στρατεύματα
στο Αφγανιστάν, στα Βαλκάνια δεν έχουν τελειωμό οι “σχεδιασμοί”, τείχος της
ντροπής εις βάρος των Παλαιστινίων, πόλεμοι… Αχόρταγος ο ιμπεριαλισμός. Αλλά
λογαριάζουν χωρίς τον ξενοδόχο. Οι λαοί δεν το βάζουν κάτω».

Ο συνομιλητής του δεν τον αφήνει σε ησυχία. Θέλει να μάθει. Τον πάει στα
πιο… ανθρώπινα. Ένας ηγέτης, ιστορικός ηγέτης του KKE, που έπαιξε
καθοριστικό ρόλο για το κόμμα του και τον τόπο του, δεν πρόλαβε να κάνει
παιδιά. Αυτό δεν του κόστισε;

«Ξέρεις, μερικές φορές λέω και στον εαυτό μου που δεν είχα τον χρόνο να
αποκτήσω παιδιά, όπως και τόσοι άλλοι σύντροφοι που έδωσαν και τη ζωή τους
στον αγώνα, ότι κάπου το παρακάναμε. Σκέφτομαι καμιά φορά: Μήπως θυσιάσαμε
πολύ περισσότερο απ’ όσο έπρεπε το “είναι” μας στην υπόθεση του σοσιαλισμού
και στο κόμμα;».

Ο Χαρίλαος Φλωράκης δεν αφήνει τον συνομιλητή του – στο σημείο αυτό – να του
κάνει άλλη ερώτηση. Προχωρεί σαν χείμαρρος με ένα πείσμα που δεν προκαλεί,
αλλά πείθει τον απέναντί του ότι πιστεύει βαθιά αυτά που λέει και ότι
ονειρεύεται ακόμα.

«Όταν περνάνε από τον νου αυτές οι θυσίες χιλιάδων συντρόφων, νιώθω ένα δέος,
χωρίς όμως να χάνω την επαφή με τη σκληρή πραγματικότητα. Βλέπεις ότι στο
μεγαλύτερο μέρος της ανθρωπότητας υπάρχει απέραντη φτώχεια. Αμερικανοί, ΝΑΤΟ
και κολαούζοι τους νομίζουν ότι ο πλανήτης είναι ξέφραγο αμπέλι τους. Και όπου
οι λαοί δεν υποκύπτουν, τους βομβαρδίζουν, τους λιώνουν. Έτσι, δεν έχεις άλλη
επιλογή από τον αγώνα, τον ασυμβίβαστο αγώνα. Ακόμα κι αν πετύχεις ένα μόνο
παιδί να χαμογελάσει, ακόμα κι αν βάλεις μόνον ένα λιθαράκι για έναν κόσμο
δικαιοσύνης και ειρήνης, νιώθεις ευχαριστημένος. Νιώθεις άνθρωπος. Ότι ο
αγώνας σου δεν πήγε χαμένος. Εγώ – όπως και το κόμμα μας, αλλά και πολλοί
άλλοι – έχω και μία ιδιαίτερη πίστη. Το πάω ακόμα παραπέρα. Καμία ανατροπή και
καμία προδοσία δεν πρόκειται να ξεστρατίσει τους λαούς από την πορεία προς τον
σοσιαλισμό».

Πικραμένος από τα «παιδιά του KKE» που έφυγαν από το κόμμα

H συζήτηση απλώνεται σε πολλά, ακόμα και σε πρόσωπα. Κι όταν φτάνει στη
μεταπολίτευση του ’74 και στο το τι έγινε από τότε μέχρι σήμερα, το ζυγιάζει.
«Έγιναν και καλά και κακά. Θα έλεγα ότι στα θετικά ήταν που το KKE άντεξε.
Αυτό δεν ήταν καλό μόνον για την Αριστερά, αλλά και για τον τόπο».

Θυμάται ακόμα που παράνομα έφυγε από την Ελλάδα – μέσω Γιουγκοσλαβίας – πριν
πέσει η χούντα. Αναπολεί που επέστρεψε από το Παρίσι με την πτώση της. Δεν
δυσκολεύεται να πει ότι φοβόταν τον πρώτο καιρό μην τον συλλάβουν ξανά, γιατί
ήξερε ότι ένα τέτοιο πισωγύρισμα θα είχε επιπτώσεις σε όλους.

Κι όταν πιέζεται να μιλήσει για «τα παιδιά του KKE» που τελικώς έφυγαν και
ορισμένοι από αυτούς πήγαν στο ΠΑΣΟΚ, δεν κρύβει τη διαφωνία του. Σε ορισμένες
περιπτώσεις καταγράφει την πίκρα του, χωρίς όμως να φορτίζει τη συζήτηση με
βαριές κουβέντες. Ακόμα και για τη Μαρία Δαμανάκη, η οποία σήμερα είναι από
τους στενούς συνεργάτες του Γιώργου Παπανδρέου, χωρίς να μειώνει την τεράστια
διαφωνία του με τις επιλογές της, παρατηρεί: «Και να σκεφθείς πως όταν της
προτείναμε να γίνει αναπληρωματικό μέλος της K.E. του KKE, που τόσοι και τόσοι
θα ήθελαν, ήρθε και μου είπε με σεμνότητα πως δεν είναι έτοιμη ακόμη…
Αλλά…».

Πολλά αλλάζουν φυσικά στη ζωή και ασφαλώς στην Αριστερά. Και ο Χαρίλαος
Φλωράκης το γνωρίζει. Παρατηρεί μάλιστα αυτοκριτικά για μία άλλη αγωνίστρια
που δεν είναι σήμερα στο KKE – βασανισμένη επί χούντας – που δεν πέρασε στην
«άλλη όχθη», τη Νάντια Βαλαβάνη: «Δεν την προσέξαμε όσο θα έπρεπε».

Όσο για τη σημερινή «εφιαλτική εικόνα» με «τις κάμερες-χαφιέδες» στους
δρόμους, δεν κρύβει την ανησυχία και την αγωνία του. Καταλαβαίνει ότι τίθεται
θέμα δημοκρατίας. Και πως σε τέτοια θέματα «συσπειρώνονται για να αγωνισθούν
κι άλλες, πολύ ευρύτερες από το KKE, δυνάμεις». Ότι «υπάρχουν πρόσωπα, ομάδες,
αγωνιστές που θέλουν να βρεθούν στον ίδιο δρόμο, να παλέψουν μαζί».

H συζήτηση τραβάει σε μάκρος. Ο Χαρίλαος Φλωράκης δεν θέλει να την κλείσει…
Κι όταν του γίνεται η πρόταση για «ένα ταβερνάκι με καλή παρέα», λέει το
«ναι», προσδοκώντας σε μία νέα ανταλλαγή απόψεων και ιδεών.