TPITH AΠOΨH Η αθώωση των κατακτητών

Μια φορά κι έναν καιρό, συμπληρώνονται σε λίγες ημέρες 30 χρόνια από το τότε,
η ιωαννιδική φασιστική δικτατορία της Αθήνας οργάνωσε, σε συνεργασία με την
εθνικιστική ακροδεξιά της ΕΟΚΑ B’ στην Κύπρο, την ανατροπή και δολοφονία του
Προέδρου Μακαρίου. Και μπορεί ως προς τη δολοφονία να απέτυχαν, το καθεστώς
όμως ανατράπηκε. Τα κατοπινά τα υπενθυμίζω τηλεγραφικά για όσους τα λησμόνησαν
ή δεν τα έζησαν. Ανατροπή του καθεστώτος σήμαινε ανατροπή όρων των Συμφωνιών
Ζυρίχης και Λονδίνου, με τις οποίες η Κύπρος είχε γίνει ανεξάρτητο κράτος. Την
τήρηση των Συμφωνιών είχαν εγγυηθεί τρεις χώρες: M. Βρετανία, Ελλάδα, Τουρκία.

Το πραξικόπημα της 15ης Ιουλίου 1974 στην Κύπρο θεωρήθηκε από την Τουρκία ως
μονομερής επέμβαση της μιας από τις τρεις εγγυήτριες δυνάμεις, της Ελλάδας, με
την οποία ανατράπηκε το καθεστώς των Συμφωνιών. Γι’ αυτό, έκρινε σκόπιμο να
επέμβει και εκείνη, για να προστατέψει τους Τούρκους του νησιού και να
αποκαταστήσει την ισορροπία.

Την κατάληξη την ξέρουμε: με δύο στρατιωτικές προωθήσεις, η Τουρκία κατέλαβε
σχεδόν το 40% του εδάφους της Κύπρου και εγκατέστησε στο κατειλημμένο βόρειο
τμήμα της δική της εξουσία – μια κανονική στρατιωτική κατοχή που μετεξελίχθηκε
σε κράτος, το οποίο δεν αναγνωριζόταν όμως από κανέναν.

Αυτά ήταν τα αναγκαία εισαγωγικά και ενημερωτικά· δεν πρέπει να προχωρήσω στις
συνέπειες του γεγονότος στην Ελλάδα και στην Κύπρο, γιατί αυτό που θέλω να
παρακολουθήσω σήμερα είναι η διεθνής εξέλιξη του προβλήματος της Κύπρου· του
προβλήματος που δημιουργήθηκε με την τουρκική εισβολή και κατοχή. Ο διεθνής
«παράγων», με πρώτο, βέβαια, το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ θεώρησε την
τουρκική στρατιωτική επέμβαση ως αντίθετη με τα διεθνή νόμιμα, ως προσβολή
δηλαδή κατά ανεξάρτητου κράτους. Και γι’ αυτό διέταξε την άμεση αποχώρηση του
τουρκικού στρατού από την Κύπρο και την απελευθέρωση του κατακτημένου τμήματός
της.

Αυτή ήταν η διεθνής στάση απέναντι στην τουρκική εισβολή: ήταν παράνομη και τα
αποτελέσματά της έπρεπε να ανατραπούν. Την ίδια και ανάλογες αποφάσεις διέταξε
το Συμβούλιο Ασφαλείας κάθε φορά που η Κύπρος προσέφευγε σ’ αυτό, αφού η
Τουρκία δεν έδειχνε καμία πρόθεση να αποχωρήσει από το νησί. Και γι’ αυτό,
όταν το 1983 το κατεχόμενο τμήμα της Κύπρου αυτοανακηρύχτηκε σε κράτος, καμία
χώρα δεν το αναγνώρισε. H νόμιμη κυβέρνηση που έως σήμερα αναγνωρίζεται είναι
η, ελληνική, κυβέρνηση της ελεύθερης Κύπρου.

Συγχρόνως, ο διεθνής «παράγων» με πρωτοβουλία ή παρότρυνση του ΟΗΕ δεν έπαψε
να παρουσιάζει σχέδια για λύση του προβλήματος που συνεχώς απορρίπτονταν, κατά
κανόνα από την Τουρκία.

Οι βάσεις της λογικής αυτών των σχεδίων ήταν η αποχώρηση του τουρκικού
στρατού, η επανένωση του νησιού και η συμφωνία σε ένα πολιτικό σχήμα συμβίωσης
Τούρκων και Ελλήνων της Κύπρου. Με ηθικούς όρους: η ανατροπή πρώτα πρώτα των
συνεπειών από τη στρατιωτική εισβολή, η αποκατάσταση του διεθνούς δικαίου.

Ώσπου, με την κατάρρευση των καθεστώτων στις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης και
τις γενικότερες ανατροπές που αυτή προκάλεσε στις διεθνείς σχέσεις, η Κύπρος
έχασε τα κυριότερα ερείσματά της και αναζήτησε νέα: η Ευρωπαϊκή Ένωση. Και
λύση του Κυπριακού όμως.

Προς το τέλος της δεκαετίας του 1990 όλες οι λογικές για λύση είχαν ανατραπεί.
Και στην Ελλάδα και στην Κύπρο άρχισαν να πυκνώνουν οι φωνές που ανέτρεπαν
κάθε προηγούμενη επιχειρηματολογία: εμείς φταίμε που εισέβαλαν οι Τούρκοι στην
Κύπρο, άρα δεν μπορούμε πια να τους θεωρούμε αναίτιους κατακτητές, αφού πήγαν
για να προστατέψουν τους δικούς τους από τους Έλληνες. Αλλά και το άλλο: για
όλα φταίει ο Μακάριος!

Και έτσι, και δεδομένου ότι «το 2000, το 2002 ή το 2004 δεν είναι 1974», στο
νησί υπάρχει μια πραγματικότητα που δεν μπορούμε να παραβλέψουμε, η λογική της
εισβολής και κατοχής εδάφους ξένου κράτους εξαιρέθηκε από τη λογική της λύσης·
για να υπάρξει λύση έπρεπε να αναγνωρίσουμε τα τετελεσμένα.

Να αναγνωρίσουμε δηλαδή ό,τι με τα όπλα είχαν κατακτήσει οι Τούρκοι· και
επιπλέον να τους βοηθήσουμε να γίνουν μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης χωρίς να
πληρούν καμιά, απολύτως καμιά, προϋπόθεση.

Το διαβόητο σχέδιο Ανάν δεν έκανε παρά αυτό: σχηματοποίησε αυτές τις λογικές
και καθαγίασε τη στρατιωτική κατοχή ξένου εδάφους από την Τουρκία.

Ο Βασίλης Κρεμμυδάς είναι ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών·
διευθυντής των «Αρχείων Πρωθυπουργού».