ΠOPTOΓAΛIΣTOPIEΣ

Εκτός απ’ όλα τ’ άλλα, η Πορτογαλία διαθέτει τον τίτλο τιμής να έχει χαρίσει
στον κόσμο έναν από τους πιο ενδιαφέροντες εν ζωή συγγραφείς. Πρόκειται για
τον νομπελίστα Ζοζέ Σαραμάγκου, πρώην δημοσιογράφο, αεί κομμουνιστή, υποψήφιο
ευρωβουλευτή (σε θέση αντίστοιχη με του Μανώλη Μαυρομμάτη), φανατικό
αντικομφορμιστή και αντιεθνικιστή (αλλά βαθιά Πορτογάλο και βαθιά άνθρωπο),
ένα κεντρικό πρόσωπο της δημόσιας ζωής της χώρας, με ηθική και αισθητική
υπόσταση που δεν αμφισβητεί κανένας. Τα βιβλία του Σαραμάγκου κάνουν στην αρχή
τον αναγνώστη να χάνει τον προσανατολισμό του, αλλά, σταδιακά, οι μαιανδρικές
φράσεις και οι απρόβλεπτες εικόνες τον οδηγούν σ’ έναν κόσμο ζεστό και
πειστικό. Θυμάμαι την πρώτη επαφή μαζί του διαμέσου της «Πέτρινης σχεδίας»
του, ενός μυθιστορήματος που αρχίζει με μια σειρά από υπερφυσικά φαινόμενα και
εξελίσσεται σταδιακά σε κάτι που μοιάζει με ιστορία περιπλάνησης – μια παρέα
γερόντων τρέχει να σωθεί και να σώσει, όταν ένας σεισμός ξεκολλάει την
Πορτογαλία από την Ισπανία και τη μετατρέπει σε μεγάλη σχεδία που πλέει
ελεύθερα στο πέλαγος.

«ΠΡΟΦΗΤΕΙΑ»

Τώρα που, επιτέλους, ξεκόλλησαν ποδοσφαιρικά από τους γείτονές τους, οι
Πορτογάλοι μπορεί ακόμα και να νιώσουν την πρόκληση να θεωρήσουν το βιβλίο,
για άλλους από τους δικούς μου λόγους, προφητικό.

Για να προεκτείνω λίγο την ανίερη σύγκριση (ο ίδιος πάντως ο Σαραμάγκου, όσο
κι αν τον ενοχλεί η υπερβολή, δεν μένει διόλου ασυγκίνητος μπροστά στην
ομορφιά του αθλητισμού), το ποδόσφαιρο είναι και αυτό ένα πεδίο όπου τα πάντα,
ή σχεδόν τα πάντα, είναι θέμα ρυθμού. Το απέδειξε με τον τρόπο της η
παραδοσιακά λιγότερο «ρυθμική» χώρα, εκείνη που είχαμε ώς τώρα συνηθίσει να
συνδυάζουμε με την πιο ανιαρή – αν και συχνά ηρωική – προβλεψιμότητα.

ΑΘΟΡΥΒΗ

Κι όμως, η Αγγλία είναι στο Ευρω-2004, η ομάδα που ξέρει καλύτερα και πιο
αθόρυβα να επιβάλλει τον τρόπο παιχνιδιού της μέσα στο γήπεδο, χωρίς βιασύνη
αλλά με σχέδιο και, κυρίως, με έντονο προσωπικό ύφος. Εναντίον των Κροατών,
στο ματς της πρόκρισης, οι Εγγλέζοι δεν πανικοβλήθηκαν στιγμή από το γρήγορο
εις βάρος τους γκολ, δεν κατέφυγαν στις κλασικές καμινάδες, αλλά, βασισμένοι
σε μια αναζωογονητικά θετική αντίληψη και ανάπτυξη του παιχνιδιού (όπου,
πάντως, ο δυνατός κρίκος είναι ο Λαμπάρντ και όχι ο Μπέκαμ), μετέτρεψαν την
υπεροχή τους σε ουσία και τη σιγουριά τους σε θέαμα. Παρά τις αμυντικές τους
αδυναμίες – και την ανυπαρξία τερματοφύλακα – οι παίκτες του Έρικσον έχουν
παρουσιάσει μέχρι στιγμής το πιο διαβασμένο (αντίθετα από τους οπαδούς τους)
και το πιο εκλεπτυσμένο (αντίθετα με το παρελθόν τους) σύνολο. Οι Πορτογάλοι,
επόμενοι αντίπαλοί τους, πρέπει να πήραν το μήνυμα – αν και όχι αναγκαστικά
μέσω του Σαραμάγκ(λ)ου.