ΠOPTOΓAΛIΣTOPIEΣ

Οι Πορτογάλοι είναι ένας λαός ήπιας αλλά βαθιάς μελαγχολίας. Το πρόσωπο του
Φίγκο που σε χαιρετά όταν φτάνεις στο αεροδρόμιο, όταν παίρνεις το τρένο και
όταν αναζητάς το μπαρ με τις καλύτερες τηγανητές γαρίδες είναι ένα πρόσωπο
κλειστό, ακόμα κι όταν προσπαθεί να χαμογελάσει, ένα πρόσωπο σχεδόν
βασανισμένο. Ο μεγαλύτερος σύγχρονος Πορτογάλος συγγραφέας, ο Φερνάντο Πεσόα,
έγινε, μετά θάνατον, διάσημος για το «Βιβλίο της (εσωτερικής) ανησυχίας» (ή
«ανηρεμίας», αν υπήρχε μια τέτοια λέξη στα ελληνικά). H κυρία που συναντάς στο
σπίτι φίλων θα σου μιλήσει με το ίδιο ακριβώς ύφος για τον πρόσφατο θάνατο του
συζύγου της και για τα υπερβολικά ύψη στα οποία έφτασαν (κι εδώ) τα φασολάκια.
Οι Πορτογάλοι είναι εντελώς έτοιμοι να χαρούν και να γλεντήσουν, αλλά πάντα
κάτι τους συγκρατεί την τελευταία στιγμή. Την ήττα από την Ελλάδα στην
πρεμιέρα του Ευρω-2004 λες και την περίμεναν και πάντως θεώρησαν απολύτως
φυσικό που ήρθε να τους χαλάσει τη γιορτή. H στάση τους δεν έχει τίποτα το
παγερό, αλλά είναι το ακριβές αντίθετο ενός κάποιου ελληνικού «αυθορμητισμού»:
περιέχει γνώση των δυσκολιών της ζωής, σχετικοποίηση των γεγονότων και μπόλικο
αυτοσαρκασμό. Στην κλίμακα των εθνικών ιδιοσυγκρασιών βρίσκονται, παρά το
όνομα και τη γεωγραφία τους, πολύ πιο κοντά στο βρετανικό σφιγμένο άνω χείλος
παρά στο χαλαρωμένο από το μασούλημα της μπαγκέτας γαλλικό κάτω.

Ασυνείδητα

Έτσι, ασυνείδητα ίσως, οι Πορτογάλοι πρέπει να βρίσκονταν στο πλευρό των
Άγγλων στο ντέρμπι της Κυριακής. Στις όχθες του Τάγου (που θα ‘λεγε κι ο
παλιός Διακογιάννης) κοντραρίστηκαν δύο εκ διαμέτρου αντίθετες φιλοσοφίες και
πρακτικές του ποδοσφαίρου. Οι Γάλλοι παίζουν για να αρέσουν (πρώτα στους
εαυτούς τους), οι Άγγλοι για να κερδίσουν (μόνο τους αντιπάλους τους). Οι
Γάλλοι είναι εμφανώς σίγουροι, οι Άγγλοι σιωπηρά αποφασισμένοι. Όμως οι πρώτοι
δεν ανανεώθηκαν και στόμωσαν σε ιδέες, ενώ οι δεύτεροι έφεραν σιγά σιγά (του
Σουηδού βοηθούντος) τον ρεαλισμό τους σε πιο ευρωπαϊκά μέτρα. Φυσιολογικά
λοιπόν μάλλον κατευθυνόμασταν σε μια διόλου συναρπαστική αλλά απόλυτα δίκαιη
αγγλική νίκη, μέχρι τη στιγμή που η μοίρα αποφάσισε ν’ αφήσει να μιλήσουν τ’
αστέρια των ομάδων. Κι εδώ ο πιο υπερτιμημένος παίκτης του κόσμου έχασε το
πέναλτι του νοκ άουτ, ενώ ο πιο ποδοσφαιρικός ποδοσφαιριστής του κόσμου έβαλε
όχι μόνο το πέναλτι τής – παράλογης – νίκης, αλλά και το – απίστευτο – φάουλ
της λύτρωσης. Κι έτσι οι δόλιοι οι Πορτογάλοι πάλι μπερδεύτηκαν. Γιατί αν ένα
πράγμα δεν είναι αυτός ο λαός, αυτό είναι υπερόπτης. Μπορεί οι Άγγλοι να μην
άξιζαν να παγώσουν έτσι, προκάλεσαν όμως την τύχη τους και τώρα καλούνται ν’
αποδείξουν την ψυχή τους.