Ξενοφών Zολώτας, ο θεμελιωτής

Έφυγε χθες σε ηλικία 100 ετών μια από τις σημαντικότερες προσωπικότητες της
πολιτικής και οικονομικής ζωής της χώρας. Ο Ξενοφών Ζολώτας με το επιστημονικό
και πνευματικό του έργο σημάδεψε την πορεία ενσωμάτωσης της χώρας και της
ελληνικής οικονομίας στον ανεπτυγμένο κόσμο.

Νεώτατος έγινε καθηγητής στο Πανεπιστήμιο, συνδιοικητής της Τραπέζης της Ελλάδος μετά την Απελευθέρωση

Σε δύσκολους καιρούς για τη χώρα και την ελληνική οικονομία συνέβαλε στη
δημιουργία μιας σταθερής βάσης τόσο για το εθνικό νόμισμα όσο και γενικότερα
για την άσκηση της οικονομικής πολιτικής. Οι σταθμοί στην καριέρα του είναι
δύο:

H ανασυγκρότηση της χώρας μετά τον B’ Παγκόσμιο Πόλεμο αποδίδεται εν μέρει και
στον εκλιπόντα. Μετά την απελευθέρωση της χώρας από τις κατοχικές δυνάμεις η
οικονομία είχε καταρρεύσει και μαστιζόταν από ελλείψεις σε βασικά αγαθά και
υπερπληθωρισμό. Με πρωτοποριακά, για την εποχή, νομισματικά μέτρα συμβάλλει
στην εμπέδωση κλίματος σταθερότητας στη μεταπολεμική οικονομία. Το βασικό από
αυτά ήταν η υποτίμηση της δραχμής το 1953 και το «κόψιμο» τριών μηδενικών από
τα χαρτονομίσματα το 1954.

Μεταδικτατορικά. Ο δεύτερος σταθμός στην καριέρα του Ζολώτα σημειώθηκε
και πάλι σε δύσκολες εποχές για τη χώρα και την οικονομία. Το 1974, μετά την
κατάρρευση της χούντας και τον κίνδυνο πολεμικής αναμέτρησης της Ελλάδας με
την Τουρκία, αντιμετωπίζει τον πανικό στην οικονομία από τη θέση του διοικητή
της Τραπέζης της Ελλάδος. Όπως σημειώνουν νεώτεροι συνάδελφοί του καθηγητές,
την περίοδο εκείνη με την άσκηση συνετής πολιτικής εξισορρόπησε τη νομισματική
κατάσταση της χώρας και δημιούργησε τις βάσεις για τη μετέπειτα οικονομική
ανάπτυξη.

Στην ιστορία θα μείνει και για την περίφημη ομιλία του στο Διεθνές Νομισματικό
Ταμείο το 1957, όταν μίλησε με ελληνικές λέξεις αλλά στην αγγλική γλώσσα (το
κείμενο στη στήλη «Δρόμοι», στη σελ. 38). H ομιλία του άφησε εποχή διότι
κατάφερε να δείξει την ιστορία της ελληνικής γλώσσας αλλά και τη δύναμή της.
Τόσος ήταν ο ενθουσιασμός που προκάλεσε αυτή η ομιλία, ώστε δύο χρόνια
αργότερα προσκλήθηκε και πάλι από την Παγκόσμια Τράπεζα για να μιλήσει πάλι
αγγλικά με ελληνικές λέξεις.

Σε ό,τι αφορά τις αυστηρές συνταγές οικονομικής πολιτικής που συνιστούσε στις
κυβερνήσεις, ο ίδιος, σε συνέντευξή του στο περιοδικό «Ταχυδρόμος», η οποία
περιλαμβάνεται στο αρχείο Σγουράκη, σημειώνει: «Ο Ξενοφών Ζολώτας παίζει τον
ρόλο που κανένας πολιτικός δεν θα τολμούσε να σηκώσει στους ώμους του. Είναι
“ο δυσάρεστος” μάντης κακών». Και συνεχίζει: «Μα αυτή είναι η δουλειά μου, δεν
εξυπηρετώ κανέναν και τίποτε με το να κάθομαι σε ένα γραφείο και να περιμένω
πότε θα συμβεί κάτι δυσάρεστο, για να πάρουμε τα ενδεικνυόμενα μέτρα, όταν θα
είναι πλέον αργά. Πρέπει να προβλέπω και να ενεργώ εγκαίρως».

Εξωστρέφεια. Ο Ζολώτας ήταν ο πρώτος που έφερε τη νεοκλασική οικονομική
θεωρία στην Ελλάδα και υποστήριζε ότι η ελληνική οικονομία πρέπει να
εγκαταλείψει τον αγροτικό της χαρακτήρα, να δώσει έμφαση στην εκβιομηχάνιση
και να χαρακτηρίζεται από εξωστρέφεια.

Ξενοφών Ζολώτας. Πρωθυπουργός το 1989, επικεφαλής τής οικουμενικής κυβέρνησης

H πορεία του. H ακαδημαϊκή και επαγγελματική πορεία του Ζολώτα είναι
τουλάχιστον εντυπωσιακή. Ο εκλιπών γεννήθηκε στην Αθήνα και σπούδασε στις
Νομικές Σχολές Αθηνών και Παρισίων και Οικονομικές Επιστήμες στο Πανεπιστήμιο
της Λειψίας. Το 1928 διετέλεσε υφηγητής της Πολιτικής Οικονομίας στο
Πανεπιστήμιο Αθηνών και τον Απρίλιο του ίδιου έτους ανακηρύχθηκε τακτικός
καθηγητής στην ίδια έδρα του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης.

Τρία χρόνια αργότερα εξελέγη τακτικός καθηγητής στην έδρα Πολιτικής Οικονομίας
στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και το 1932 διετέλεσε μέλος του Ανώτατου Συμβουλίου
Ανασυγκροτήσεως. Το 1934 ο εκλιπών ήταν επικεφαλής της ελληνικής
αντιπροσωπείας στο Οικονομικό Συμβούλιο Βαλκανικής Συνεννοήσεως, ενώ το
διάστημα 1936 – 1940 διετέλεσε πρόεδρος του διοικητικού συμβουλίου της
Αγροτικής Τράπεζας. Το 1941 υπήρξε ιδρυτικό στέλεχος της Σοσιαλιστικής Ένωσης
και μετά την απελευθέρωση τοποθετήθηκε συνδιοικητής της Τραπέζης της Ελλάδος.
Το 1946 διετέλεσε μέλος του διοικητικού συμβουλίου της επιτροπής των Ηνωμένων
Εθνών για την αποκατάσταση και ανακούφιση των προσφύγων του B’ Παγκοσμίου
Πολέμου (UNRRA) και διοικητής για την Ελλάδα του Διεθνούς Νομισματικού
Ταμείου, ενώ από από το 1948 έως το 1953 ήταν μέλος της ελληνικής
αντιπροσωπείας στον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών. Νωρίτερα, το 1949, διετέλεσε
αντιπρόσωπός της στην Οικονομική Επιτροπή της Ευρώπης. Το διάστημα 1952 – 1955
διετέλεσε αντιπρόεδρος της ίδιας επιτροπής. Το 1950 έγινε τακτικό μέλος της
Νομισματικής Επιτροπής.

Ακαδημαϊκός και υπουργός. Το 1952 ο Ξενοφών Ζολώτας εξελέγη μέλος της
Ακαδημίας Αθηνών και ανέλαβε για πρώτη φορά κυβερνητικό αξίωμα ως υπουργός
Συντονισμού στην υπηρεσιακή κυβέρνηση του Δημητρίου Κιουσόπουλου. Την περίοδο
1955 – 1967 διετέλεσε διοικητής της Τραπέζης της Ελλάδος, ενώ το 1960 ήταν
μέλος της Διεθνούς Επιτροπής των «Τεσσάρων Σοφών» για τη συγκρότηση του
Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης. Το 1968, εκφράζοντας την
αντίθεσή του στο δικτατορικό καθεστώς της 21ης Απριλίου 1967, παραιτήθηκε από
την έδρα Πολιτικής Οικονομίας της Νομικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών. Το
1974, με την αποκατάσταση της δημοκρατίας, τοποθετήθηκε υπουργός Συντονισμού
από τον Ιούλιο έως τον Νοέμβριο στην κυβέρνηση εθνικής ενότητας υπό τον
Κωνσταντίνο Καραμανλή. Στη συνέχεια τοποθετήθηκε εκ νέου διοικητής της
Τραπέζης της Ελλάδος, θέση στην οποία παρέμεινε έως το 1981, οπότε αποχώρησε
με τον τίτλο του επίτιμου προέδρου της Τραπέζης.

Χειρόγραφο Ξενοφώντος Ζολώτα (Αρχείο Γιώργου και Ηρώς Σγουράκη)

Πρωθυπουργός το 1989. Στις 23 Νοεμβρίου του 1989, ύστερα από συμφωνία
των αρχηγών των πολιτικών κομμάτων, τοποθετήθηκε πρωθυπουργός στην οικουμενική
κυβέρνηση, η οποία στηριζόταν από τα τρία μεγαλύτερα κόμματα της χώρας, δηλαδή
το ΠΑΣΟΚ, τη Νέα Δημοκρατία και τον Συνασπισμό της Αριστεράς, καθώς οι εκλογές
της 5ης Νοεμβρίου δεν έδωσαν κοινοβουλευτική αυτοδυναμία σε κανένα κόμμα. H
οικουμενική κυβέρνηση, υπό τον Ξενοφώντα Ζολώτα, επιβίωσε έως τις 12
Φεβρουαρίου 1990, οπότε τα τρία κόμματα που τη στήριζαν απέσυραν τα στελέχη
τους τα οποία συμμετείχαν στην κυβέρνηση, λόγω διαφωνιών σε φορολογικό
νομοσχέδιο και τις κρίσεις στις Ένοπλες Δυνάμεις.

Επιστημονικό έργο. Ο Ξ. Ζολώτας έγραψε πλήθος επιστημονικών έργων,
κυρίως οικονομικού περιεχομένου, πολλά από τα οποία έχουν μεταφραστεί σε ξένες
γλώσσες. Στα έργα του περιλαμβάνονται:

* «H ποσοτική θεωρία του χρήματος και διακυμάνσεις των τιμών», 1927.

* «Νομισματικά και συναλλαγματικά φαινόμενα εν Ελλάδι 1910-1927», 1928.

* «Θεωρητική Οικονομική», 1942.

* «Δημιουργικός Σοσιαλισμός», 1944.

* «H πολιτική της Τράπεζας της Ελλάδος», 1945.

* «The Energy problem in Greece», 1975.

* «Economic Growth and declining Social Welfare» 1981.

Το παγκόσμιο κύρος του, υπογραμμίζει ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας

Τη θλίψη της για την απώλεια του Ξενοφώντος Ζολώτα εξέφρασε χθες η πολιτειακή
και πολιτική ηγεσία της χώρας. Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας κ. K. Στεφανόπουλος
δήλωσε χθες, μεταξύ άλλων: «Ο θανών ανεδείχθη από νεαράς ηλικίας ως
οικονομολόγος και καθηγητής Πανεπιστημίου παγκοσμίου κύρους. Προσέφερε
συνεχείς υπηρεσίες στον τόπο, ως διοικητής της Τραπέζης της Ελλάδος και ως
πρωθυπουργός, αλλά και σε κάθε πεδίο που εζητήθη η συνδρομή του. Υπήρξε ένας
εκ των πλέον επιφανών Ελλήνων της εποχής του». Ο Πρωθυπουργός κ. K.
Καραμανλής, πληροφορηθείς τον θάνατο του Ξ. Ζολώτα, δήλωσε μεταξύ άλλων: «Ο
Ξενοφών Ζολώτας, με συνέπεια και επιμονή, συμμετείχε ενεργά για πολλές
δεκαετίες στην κοπιώδη προσπάθεια των Ελλήνων για δημοκρατία και προκοπή. Ο
άθλος της μεταπολεμικής ανασυγκρότησης της εθνικής οικονομίας που άνοιξε τον
δρόμο στην ευρωπαϊκή πορεία της χώρας φέρει και τη δική του σφραγίδα».

Τη λύπη του για τον θάνατο του Ξ. Ζολώτα εξέφρασε και ο κ. Γ. Παπανδρέου. Ο
πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ υπενθύμισε ότι ο Ξ. Ζολώτας υπήρξε καθηγητής τού πατέρα του
Ανδρέα Παπανδρέου, υπογραμμίζοντας ότι ο εκλιπών έχει σφραγίσει σημαντικές
στιγμές της ελληνικής οικονομικής ιστορίας. Συλλυπητήρια τηλεγραφήματα στην
οικογένεια του εκλιπόντος έστειλαν, μεταξύ των άλλων, η πρόεδρος της Βουλής κ.
A. Ψαρούδα-Μπενάκη, η γενική γραμματέας του KKE κ. A. Παπαρήγα, ο επίτιμος
πρόεδρος του KKE κ. X. Φλωράκης.