Nέο τείχος στην Eυρώπη

Οι χώρες της «παλαιάς» Ευρώπης έχουν υψώσει πολλά εμπόδια για να αποτρέψουν
τη διακίνηση των μεταναστών στο έδαφός τους από τις νέες χώρες της Κεντρικής
και της Ανατολικής Ευρώπης που μπήκαν πρόσφατα στην E.E.

Για τους εργαζομένους των νέων χωρών της E.E. το όνειρο της ελεύθερης διακίνησης δεν θα γίνει πραγματικότητα, τουλάχιστον για τα επόμενα επτά χρόνια

Παρά τη ρητορική της E.E. περί ανοικτών αγορών, το όνειρο της ελεύθερης
διακίνησης για τους εργαζομένους των νέων χωρών δεν θα γίνει πραγματικότητα,
τουλάχιστον για τα επόμενα επτά χρόνια. H απόφαση αυτή μπορεί να έχει κάποια
λογική από πολιτικής απόψεως, αλλά έχει και πολλά ψεγάδια. Ένα από τα
σημαντικότερα επιτεύγματα της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι η ελεύθερη διακίνηση
αγαθών και ανθρώπων. Χωρίς την ελευθερία αυτή, για τι είδους ένωση μιλάμε; Με
άλλα λόγια, τι ακριβώς κερδίζουν οι νέες χώρες εκτός από τη γραφειοκρατία των
Βρυξελλών;

Αν αναλογιστούμε τις ελπίδες που έτρεφαν πριν μπουν στην E.E, δεν θα πρέπει να
μας εκπλήσσει το γεγονός ότι στις χώρες αυτές αρχίζει να δημιουργείται
αντιευρωπαϊκό αίσθημα. H θεραπεία είναι το ίδιο κακή με την ασθένεια. H
διάκριση εις βάρος των νέων μελών προκαλεί πολιτικά προβλήματα για την Ένωση.

Μικρή μετανάστευση

Το πραγματικό ερώτημα είναι αν όντως υπάρχει ασθένεια. H Δυτική Ευρώπη θα
πρέπει πράγματι να ανησυχεί για μια τεράστια εισροή νέων μεταναστών; Οι
εκτιμήσεις κάνουν λόγο για μια μικρή πιθανή μετανάστευση από την Ανατολή στη
Δύση. Σύμφωνα με τη μελέτη «Ατζέντα μιας αναπτυσσόμενης Ευρώπης» του 2004 για
την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 250.000 – 450.000 εργαζόμενοι θα κινηθούν προς τη Δύση
μέσα στα πρώτα δύο χρόνια και άλλοι 100.000 – 200.000 θα μεταναστεύουν κάθε
χρόνο μετά.

Μέσα στην πρώτη δεκαετία, ο συνολικός αριθμός των μεταναστών μπορεί να είναι
από1,5 έως 4 εκατομμύρια – περίπου στο 2,4% – 5% του πληθυσμού των νέων
χωρών-μελών. Πρόκειται για μικρό αριθμό, αν αναλογιστούμε τον συνολικό
πληθυσμό της E.E. H χαμηλή γεννητικότητα και η γήρανση του πληθυσμού στις νέες
χώρες-μέλη μπορεί να μειώσει ακόμη περισσότερο τον αριθμό των μεταναστών.

Στις ΗΠΑ οι πιο ικανοί

Υπάρχει και άλλος λόγος, λιγότερο προφανής, που η πολιτική της E.E. για τη
μετανάστευση έχει ψεγάδια. Όπως το έθεσε ο λαμπρός υπουργός Εξωτερικών της
Ρουμανίας Mircea Geoana, «αν η E.E. περιμένει άλλα επτά έως δέκα χρόνια πριν
ανοίξει τις πόρτες της, οι εργαζόμενοι που θα υποδεχθεί από τη χώρα μου θα
έχουν τις λιγότερες ικανότητες, θα είναι αγρότες και άτομα που θα μπορούν να
προσφέρουν ελάχιστα. Μέχρι τότε, οι γιατροί, οι αρχιτέκτονες και οι μηχανικοί
θα έχουν μεταναστεύσει στις ΗΠΑ». Ακριβώς αυτό έγινε με τους Ρώσους. Οι πιο
ικανοί έχουν ήδη πάει στις ΗΠΑ. H Ευρώπη δεν έχει καταφέρει να προσελκύσει
παρά μερικούς κακής φήμης ολιγάρχες που μετανάστευσαν στη γαλλική Ριβιέρα,
καθώς και μερικούς τραγουδιστές του δρόμου.

Μόνιμη στασιμότητα

H Δυτική Ευρώπη κατοικείται όλο και περισσότερο από κατοίκους που γερνούν, οι
οποίοι έχουν χάσει την επιθυμία να εργαστούν σκληρά, να αναλάβουν ρίσκο και να
είναι φιλόδοξοι. Αν δεν υπάρξει εισαγωγή νέου αίματος και νέων ιδεών, το
οικονομικό μέλλον της Ευρώπης δείχνει σκοτεινό. Δεν χρειάζεται παρά να δούμε
τις ΗΠΑ: Πού θα βρισκόταν σήμερα η Αμερική, αν ύψωνε τείχη στη μετανάστευση
και περιοριζόταν στους Αγγλοσάξονες εποίκους; Βέβαια, πολλά από τα κοινωνικά
προβλήματα της Αμερικής οφείλονται στις σχέσεις μεταξύ των φυλών. Όμως, η Νέα
Υόρκη και το Λος Άντζελες, όπου συναντάται η μεγαλύτερη φυλετική ποικιλία στον
κόσμο, είναι οι πόλεις που πρωταγωνιστούν στην ανάπτυξη της
επιχειρηματικότητας και των τεχνών. Τίποτε δεν είναι εύκολο στον κόσμο αυτό.
Αν η E.E. δεν μπορεί να διαχειριστεί μια κοινωνία με πολλές κουλτούρες στην
Ευρώπη, τότε θα πρέπει να προετοιμαστεί για μόνιμη στασιμότητα.

Τι φταίει

Ο Alberto Alesina είναι καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ

Θα πρέπει να σημειωθεί ότι το τελευταίο διάστημα η ανάπτυξη στην Ευρώπη – και
ιδιαίτερα στις χώρες της ζώνης του ευρώ – είναι πολύ χαμηλότερη από την
ανάπτυξη που έχει καταγραφεί στις Ηνωμένες Πολιτείες ή σε άλλες οικονομίες
όπως είναι οι ασιατικές. H οικονομική ανάπτυξη στην Ευρώπη έχει αποτελέσει
αντικείμενο μελέτης για οικονομολόγους και αναλυτές. H οικονομική στασιμότητα
αποδίδεται στην ενίσχυση του ευρώ έναντι του δολαρίου, που μειώνει την
ανταγωνιστικότητα των ευρωπαϊκών προϊόντων και αυξάνει αυτήν των αμερικανικών,
αλλά και στη μείωση της κατανάλωσης. Το μεγαλύτερο πρόβλημα, όσον αφορά την
οικονομική ανάπτυξη, παρατηρείται στη γερμανική οικονομία, η οποία είναι η
μεγαλύτερη στην Ευρώπη. Όμως, μειωμένη είναι η οικονομική ανάπτυξη και στις
άλλες μεγάλες ευρωπαϊκές οικονομίες, όπως είναι η γαλλική και η ιταλική.

Θα προσπεράσουν

Ο Francesco Giavazzi είναι καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Bocconi του Μιλάνου

Όσο μένουν κλειστά τα σύνορα της E.E, υπάρχει πάντα ο κίνδυνος οι επενδύσεις
να προσπεράσουν τη Δυτική Ευρώπη και να πάνε στην Κεντρική και την Ανατολική
Ευρώπη, όπου οι εργαζόμενοι μπορούν να δουλεύουν περισσότερες ώρες, οι κανόνες
της αγοράς είναι λιγότερο αυστηροί και το ανθρώπινο κεφάλαιο αρκετά μεγάλο,
επειδή τα σχολεία των πρώην κομμουνιστικών χωρών ήταν καλά σε ό,τι αφορά την
τεχνική εκπαίδευση. Οι χώρες αυτές έχουν ήδη ανοίξει τις αγορές τους και οι
ξένοι επενδυτές ανταποκρίνονται.

Αν θεωρήσουμε δεδομένη την ανάγκη της Ευρώπης για αυξημένο εργατικό δυναμικό
τα επόμενα χρόνια, το ερώτημα δεν είναι αν θα πρέπει να επιτρέπουμε τη
μετανάστευση, αλλά από πού θα πρέπει να προέλθουν οι μετανάστες αυτοί. Θα
είναι νόμιμοι μετανάστες από την Κεντρική και την Ανατολική Ευρώπη ή παράνομοι
από το Μαρόκο, την Αλγερία και την Τυνησία;

© Project Syndicate, Μάιος 2004