Ωκεανοί – σκουπιδότοποι

Εκατομμύρια θαλασσοπούλια και θηλαστικά πεθαίνουν λόγω των πλαστικών και
των σκουπιδιών που επιπλέουν στην επιφάνεια της θάλασσας, σε όλα τα μήκη και
πλάτη της Γης. Οι παραλίες σε όλο τον πλανήτη είναι γεμάτες απορρίμματα, τα
περισσότερα πλαστικά.

Οι τοξικές ουσίες που περιέχουν τα πλαστικά μεταφέρονται στο νερό και όλους τους θαλάσσιους οργανισμούς

Μπουκάλια, αναπτήρες, κουτιά, πάνες, παιχνίδια και αμέτρητα ακόμα αντικείμενα
είναι τα «ενθύμια» που αφήνουν κυρίως οι λουόμενοι, αλλά και τα πλοία. Το
πρόβλημα όμως, δεν είναι μόνο αυτά που βλέπει το ανθρώπινο μάτι. Σύμφωνα μια
νέα έρευνα που δημοσιεύθηκε στην επιστημονική επιθεώρηση «Science»,
μικροσκοπικά κομμάτια πλαστικού έχουν εισχωρήσει βαθιά στην παραλία και έχουν
γίνει ένα με τους κόκκους της άμμου. H άμμος πια είναι κι αυτή πλαστική.

Συγκέντρωση υλικών. Ερευνητές στην Αγγλία βρήκαν ότι μικροσκοπικά
κομμάτια νάιλον, πολυεστέρα και επτά άλλων ειδών πλαστικού βρίσκονται παντού
στα ιζήματα γύρω από τις βρετανικές ακτές. Τα δείγματα συλλέχθηκαν από
παραλίες, εκβολές ποταμών και ρηχά νερά. «Οτιδήποτε δεν έμοιαζε με κομμάτι από
φυσικά οργανικά υλικά, αναγνωρίστηκε για τις ανάγκες της έρευνας» λέει στο
ειδησεογραφικό National Geographic Online o Ρίτσαρντ Τόμπσον, λέκτορας
Θαλάσσιας Οικολογίας στο Πανεπιστήμιο του Πλίμουθ, επικεφαλής της έρευνας.

Το ένα τρίτο των υλικών που συγκεντρώθηκαν ήταν από συνθετικά πολυμερή, που
χρησιμοποιούνται στα πλαστικά. «Πιστεύουμε ότι αυτά τα κομμάτια
αντιπροσωπεύουν μόνο ένα μικρό ποσοστό των μικροσκοπικών πλαστικών που
βρίσκονται στο περιβάλλον» γράφουν οι επιστήμονες στο «Science».

Οι επιστήμονες όμως, προς το παρόν, δεν έχουν την τεχνολογία που χρειάζεται
για να ξεχωρίσουν πλαστικά θραύσματα διαμέτρου 20 εκατομμυριοστών του μέτρου
(δηλαδή λεπτότερα από την ανθρώπινη τρίχα).

Μακροχρόνιες επιπτώσεις. Εκτός από τα παράλια, οι ερευνητές βρήκαν πως
τα πλαστικά έχουν κατακλύσει και τους ωκεανούς, χιλιόμετρα μακριά από τις
ακτές. Για να προβλέψουν μακροχρόνιες επιπτώσεις, οι επιστήμονες εξέτασαν
δείγματα φυτοπλαγκτού που συγκεντρώθηκαν τα τελευταία 40 χρόνια κατά μήκος της
διαδρομής που διανύουν τα πλοία μεταξύ Ισλανδίας και Σκωτίας. Σύμφωνα με τα
αποτελέσματα, υπήρχαν τριπλάσιες ποσότητες πλαστικού στο νερό τη δεκαετία του
’90 σε σχέση με τη δεκατία του ’60.

«Οι εκτιμήσεις για την αντοχή του πλαστικού κυμαίνονται από 100 έως 1.000
χρόνια. Καθώς όμως παράγουμε πλαστικό σε μεγάλες ποσότητες μόνο τα τελευταία
40 χρόνια, δεν μπορούμε να υπολογίσουμε με ακρίβεια» λέει ο Τόμπσον.

Χιλιάδες θύματα. Όσον αφορά τις επιπτώσεις του πλαστικού στη θαλάσσια
πανίδα, τα στοιχεία είναι αδιαμφισβήτητα. Σύμφωνα με περιβαλλοντικές
οργανώσεις, περισσότερα από ένα εκατομμύριο θαλασσοπούλια, 100.000 θηλαστικά
και θαλάσσιες χελώνες πεθαίνουν κάθε χρόνο σε όλο τον πλανήτη επειδή
καταπίνουν ή μπερδεύονται σε πλαστικά.

Οι πλαστικές σακούλες που βρίσκονται στη θάλασσα μπερδεύουν τις χελώνες που
τις περνούν για τσούχτρες. Τα θαλασσοπούλια νομίζουν ότι τα μικρά κομματάκια
πλαστικού που πετάγονται από πλοία είναι αυγά ψαριών. Υλικά από πλαστικό έχουν
βρεθεί στα στομάχια δελφινιών και φαλαινών. Όταν το πλαστικό μπει στο πεπτικό
σύστημα των θηλαστικών, προκαλεί τον θάνατό τους.

Πειράματα με ασπόνδυλα. Τα περισσότερα πλαστικά δεν είναι υλικά
βιοδιασπώμενα. Ο Τόμπσον εξηγεί ότι τα κύματα κομματιάζουν τα πλαστικά
αντικείμενα σε κομματάκια τόσο μικρά, που αμέτρητοι θαλάσσιοι οργανισμοί τα
καταπίνουν. Οι επιστήμονες το απέδειξαν κάνοντας πειράματα με στρείδια,
σκουλήκια και αμφίποδα σε ενυδρεία, όπου είχαν τοποθετήσει μικροσκοπικά
πλαστικά κομμάτια. Μέσα σε λίγες μέρες τα ασπόνδυλα τα είχαν φάει όλα.

Άλλες έρευνες έχουν επίσης καταλήξει σε παρόμοια συμπεράσματα. Επιστήμονες από
το Λονγκ Μπιτς της Καλιφόρνιας βρήκαν πως η μάζα των πλαστικών θραυσμάτων σε
μέρη του Κεντρικού Ειρηνικού Ωκεανού είναι έξι φορές μεγαλύτερη από το
πλαγκτόν.

Μιας χρήσεως. Μέχρι και τμήμα διαστημικού πυραύλου βρήκε ο Τόμπσον σε
μια παραλία της νήσου Σάντα Λουτσία της Καραϊβικής. «Το πλαστικό
χρησιμοποιείται σε μεγάλη γκάμα αντικειμένων, από τηλέφωνα μέχρι ραδιόφωνα,
αλλά δεν είναι αυτά που βρίσκουμε στις ακτές. Τα περισσότερα είναι μπουκάλια,
καπάκια, συσκευασίες, πράγματα μιας χρήσης».

Δυόμισι χιλιάδες εθελοντές που συμμετείχαν στην περυσινή εκστρατεία καθαρισμού
των βρετανικών ακτών κάλυψαν 135 χιλιόμετρα μαζεύοντας 5.831 πλαστικές
σακούλες – 43 σακούλες ανά χιλιόμετρο. Το 50% των απορριμμάτων που
συγκέντρωσαν ήταν πλαστικά.

Τοξικά χημικά άλλαξαν φύλο σε πολικές αρκούδες

Εκατομμύρια θαλασσοπούλια πεθαίνουν κάθε χρόνο από τα πλαστικά σκουπίδια που ρυπαίνουν τους ωκεανούς

Τα επόμενα τρία χρόνια, η επιστημονική ομάδα του Πανεπιστημίου του
Πλίμουθ (που έρευνά της δημοσιεύθηκε πρόσφατα στο «Science») θα εξετάσει δύο
πιθανά σενάρια για τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις των πλαστικών. «Πρώτα
θέλουμε να δούμε αν αυτά τα μικρά κομμάτια μπορούν να μπλοκάρουν το πεπτικό
σύστημα των θαλάσσιων ασπόνδυλων με τον ίδιο τρόπο που οι πλαστικές σακούλες
σκοτώνουν τα δελφίνια και τις χελώνες» εξηγεί ο Ρίτσαρντ Τόμπσον. «Έπειτα
θέλουμε να δούμε την πιθανή μεταφορά χημικών ουσιών από το πλαστικό σε αυτούς
τους οργανισμούς».

Πολλά πλαστικά περιέχουν τοξικά χημικά, όπως βιοκτόνους ουσίες για να
εμποδίσουν ζωντανούς οργανισμούς να προσκολλώνται στην επιφάνειά τους
χρωστικά, πλαστικοποιητές και ουσία που αυξάνει την ελαστικότητα του
πλαστικού. Όλες αυτές οι ουσίες απελευθερώνονται όταν το πλαστικό καταλήγει
στο στομάχι του ζώου.

«Μια άλλη πιθανότητα, όπως φάνηκε πρόσφατα σε έρευνες στην Ιαπωνία, είναι τα
πλαστικά που επιπλέουν στις θάλασσες να συγκεντρώνουν και να απορροφούν τοξικά
χημικά που βρίσκονται εκεί από άλλες πηγές. Προκειται για υδροφοβικά χημικά
που δεν τους “αρέσει” το νερό και προσκολλώνται στο πλαστικό για να
“γλιτώσουν”. Αυτά τα χημικά όμως μεταφέρονται από το πλαστικό στους ζωντανούς
οργανισμούς».

Σε αυτά περιλαμβάνονται τα τοξικά χημικά PCB και DDE που προέρχονται από
εντομοκτόνα και άλλες ουσίες ανθρώπινης παραγωγής. Και είναι ήδη γνωστό πως
προκαλούν βλάβες στο αναπαραγωγικό και το ανοσοποιητικό σύστημα των ζώων. Έχει
βρεθεί για παράδειγμα πως αλλάζουν το φύλο θηλυκών πολικών αρκούδων, κάνουν τα
αρσενικά ψάρια να γεννούν αυγά και προκαλούν αποβολές στις φώκιες.

Επιμέλεια: Στέφανος Κρίκκης, Εύη Ελευθεριάδου