100.000 γραπτά για αναβαθμολόγηση

Καθώς έκλεισε ο πρώτος κύκλος των εξετάσεων του Ενιαίου Λυκείου και
βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη η βαθμολόγηση των γραπτών, μεγαλώνει η ανησυχία και
πληθαίνουν τα παράπονα, οι καχυποψίες και τα ερωτηματικά χιλιάδων υποψηφίων
και των γονέων τους γενικά για τους όρους βαθμολόγησης.

Περισσότεροι από επτά στους δέκα υποψηφίους και γονείς (σε έρευνα που
πραγματοποιήθηκε στο διάστημα 21-31 Μαΐου σε τυχαίο δείγμα 910 παλαιών και
νέων υποψηφίων και γονέων από διάφορες περιοχές της χώρας) δηλώνουν ότι
ανησυχούν για αδικίες στη βαθμολόγηση των γραπτών.

Οι ερωτηθέντες ως βασικούς παράγοντες που δημιουργούν προβλήματα στη
βαθμολόγηση των γραπτών των Πανελληνίων Εξετάσεων θεωρούν ότι είναι οι
ασάφειες των θεμάτων που οδηγούν σε παρερμηνείες (68%), το υποκειμενικό
κριτήριο του κάθε βαθμολογητή (59%), τα διαφορετικά κριτήρια αξιολόγησης
(57%), ενώ ένας στους δύο περίπου θεωρεί ότι είναι αναπόφευκτο στοιχείο του
εξεταστικού συστήματος (48%).

Υπάρχουν αδικίες; Υπάρχει έδαφος; Όπως είναι γνωστό, η επιλογή των
θεμάτων των εξετάσεων δεν ήταν πάντοτε η καταλληλότερη (πάρτε υπόψη τα πολύ
δύσκολα θέματα στη Φυσική Γενικής Παιδείας και Κατεύθυνσης και τη Χημεία
Κατεύθυνσης στη B’ Λυκείου και όχι μόνο). Επίσης υπήρξαν προβλήματα λόγω
ασάφειας, σφαλμάτων και εσφαλμένων διευκρινίσεων. Παράλληλα είναι γνωστό ότι
διαπιστώνεται ανομοιογένεια ως προς τον τρόπο βαθμολογίας γραπτών στα διάφορα
βαθμολογικά κέντρα. Μάλιστα σε εκδήλωση που πραγματοποιήθηκε στο Μαρούσι από
εκπαιδευτικούς και γονείς με θέμα τις Πανελλαδικές Εξετάσεις παρουσιάστηκε
έρευνα με τίτλο «Πανελλαδικές Εξετάσεις. Υπάρχουν αδικίες;», τα αποτελέσματα
της οποίας υποδηλώνουν διαφορετικά κριτήρια αξιολόγησης, ανάλογα με τον
βαθμολογητή και ακόμη περισσότερο με το βαθμολογικό κέντρο. Τι σημαίνει αυτό;
Οι υποψήφιοι και οι γονείς τους πιστεύουν ότι αν ένα γραπτό βαθμολογηθεί σε
δύο διαφορετικά βαθμολογικά κέντρα, δεν θα πάρει τον ίδιο βαθμό, καθώς κάθε
κέντρο ακολουθεί δικά του κριτήρια βαθμολόγησης! Έτσι όλα τα στοιχεία οδηγούν
και φέτος στο συμπέρασμα ότι πάνω από 100.000 γραπτά της B’ και Γ’ Λυκείου
οδηγήθηκαν ή πρόκειται να οδηγηθούν σε τρίτο βαθμολογητή (αναβαθμολογητή).

1 στα 4 γραπτά το 2003. Την «πρωτιά» των αναβαθμολογήσεων κατέχουν τα
θεωρητικά μαθήματα. Στις εξετάσεις του 2003 στα γραπτά των μαθητών της Γ’
Λυκείου το… ρεκόρ είχε το μάθημα της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας (Θεωρητικής
Κατεύθυνσης) και το μάθημα Νεοελληνικής Γλώσσας Γενικής Παιδείας όπου
περισσότερα από 1 στα 4 γραπτά (ανα)βαθμολογήθηκαν από τρίτο (ανα)βαθμολογητή.
Μόνο σ’ αυτά τα δυο μαθήματα αναβαθμολογήθηκαν 33 χιλιάδες γραπτά!! Ακολουθούν
η Ιστορία Γενικής Παιδείας και Κατεύθυνσης με πάνω από 18 χιλιάδες
αναβαθμολογημένα γραπτά. Αλλά μήπως είναι λίγα τα 4.000 περίπου γραπτά στα
Μαθηματικά Γενικής Παιδείας και Κατευθύνσεων ή τα 3.000 γραπτά στα Αρχαία
Κατεύθυνσης όταν μάλιστα η «φύση» των παραπάνω μαθημάτων δεν πριμοδοτεί
βαθμολογικές αποκλίσεις; Ακόμη, πώς το ΥΠΕΠΘ μπορεί να πείσει για τη
σοβαρότητα των υπευθύνων είτε στα θέματα των εξετάσεων είτε στις
αναβαθμολογήσεις όταν π.χ. στο μάθημα της Βιολογίας το 2001 έχουμε
αναβαθμολογήσεις σε ποσοστό 12% περίπου ενώ δυο χρόνια αργότερα (2003) στο
ίδιο μάθημα το αντίστοιχο ποσοστό δεν ξεπερνάει το 4%; Ποιος θα εξηγήσει τι
φταίει όταν σε διάστημα ενός ή δυο χρόνων το ποσοστό των αναβαθμολογήσεων στο
ίδιο μάθημα είναι 13 φορές μεγαλύτερο (Χημεία – Βιοχημεία Κατεύθυνσης);

Κινούμενη άμμος. Παράλληλα, αλήθεια, ποιος μπορεί να δικαιολογήσει σ’ έναν
υποψήφιο μια βαθμολογία π.χ. στο μάθημα της Ιστορίας που φέρνει τον α’
βαθμολογητή να έχει βαθμολογήσει με 40 και τον άλλο με 80 μονάδες στην κλίμακα
του 100; Και πώς οι υποψήφιοι να μη νιώθουν σαν να βρίσκονται σε κινούμενη
άμμο όταν αναμένουν βαθμολογία στο μάθημα της Λογοτεχνίας ή της Γλώσσας ή της
Ιστορίας, για να μείνουμε σ’ αυτά τα μαθήματα, 80-90 μονάδες και διαβάζουν
στον πίνακα ανακοινώσεων ότι πήραν μόλις 50; Για να μη γίνει καμιά παρεξήγηση,
οφείλουμε να αναφέρουμε ότι δεν μιλάμε για εκατό ή διακόσιες περιπτώσεις αλλά
για χιλιάδες.

Και ποια πειστική απάντηση μπορεί να δοθεί π.χ. στους υποψηφίους, τους γονείς
και τους καθηγητές μιας ολόκληρης περιοχής στο Λεκανοπέδιο, οι οποίοι
διαπιστώνουν ανεξήγητα χαμηλές βαθμολογικές επιδόσεις σε συγκεκριμένα μαθήματα
του συνόλου των περσινών υποψηφίων των περιοχών τους;

Σκαλίζοντας το χωράφι της βαθμολογίας

Μια σημαντική παράμετρος της βαθμολόγησης και της αναβαθμολόγησης γραπτών
είναι οι εκπαιδευτικοί-βαθμολογητές, οι οποίοι αναλαμβάνουν κάθε χρόνο τη
διόρθωση περίπου 1,8 εκατ. γραπτών των μαθητών-υποψηφίων της B’ και Γ’ Τάξης
του Ενιαίου Λυκείου και των TEE. Είναι αλήθεια ότι ο εξεταστικός Γολγοθάς των
μαθητών γίνεται Γολγοθάς και των καθηγητών, αν ληφθεί υπόψη ο απίστευτα
μεγάλος αριθμός γραπτών για διόρθωση, επιτηρήσεων και ενδοσχολικών εργασιών –
έκδοσης αποτελεσμάτων που συσσωρεύονται. Υπολογίζεται ότι περίπου ένας στους
δύο καθηγητές υποχρεώνεται σε μια εξουθενωτική καθημερινή μαραθώνια διαδρομή.
Πρωί εισήγηση ή επιτήρηση στις ενδοσχολικές εξετάσεις Γυμνασίου – Λυκείου ή
επιτήρηση στις Πανελλήνιες Εξετάσεις (εναλλακτικά). Μεσημέρι – απόγευμα
διόρθωση γραπτών στο βαθμολογικό κέντρο Δεσμών ή B’ – Γ’ Λυκείου. Βράδυ θέματα
εξετάσεων ή διόρθωση γραπτών ενδοσχολικών εξετάσεων Γυμνασίου – Λυκείου.

Για να φωτίσουμε τους όρους και τον χαρακτήρα της πράξης της βαθμολόγησης,
δίνοντας τον λόγο στους ίδιους τους βαθμολογητές, παρουσιάζουμε τα
αποτελέσματα μιας σημαντικής έρευνας που διοργάνωσε το Τμήμα Φιλοσοφίας,
Παιδαγωγικής, Ψυχολογίας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων στο πλαίσιο Επιμορφωτικού
Προγράμματος του ΥΠΕΠΘ.

Σύμφωνα με τις απαντήσεις των περισσότερων βαθμολογητών, ο κυριότερος λόγος
που επηρεάζει αποφασιστικά τη βαθμολόγηση είναι ο φόβος και η ευθύνη να μην
αδικήσουν τους μαθητές τα γραπτά των οποίων διορθώνουν. Ωστόσο αν ο «φόβος και
η ευθύνη να μην αδικήσουν» φανερώνει την ευαισθησία των εκπαιδευτικών,
ορισμένες άλλες καταστάσεις, σύμφωνα με τις απαντήσεις τους, λιπαίνουν το
έδαφος για «βαθμολογικές τρικλοποδιές». Π.χ. το 45% των βαθμολογητών θεωρεί
σημαντικότερο λόγο επηρεασμού της βαθμολογίας τον «συγκεκριμένο χρόνο που
πρέπει να διορθωθούν τα γραπτά» που υποδηλώνει τις πιεστικές συνθήκες που
αντιμετωπίζουν αρκετές φορές για την ολοκλήρωση της βαθμολόγησης. Ένας στους
τρεις βαθμολογητές δηλώνουν ότι οι όροι και οι διαδικασίες βαθμολόγησης
μπορούν να υπονομευτούν τόσο από την κόπωση από τη βαθμολόγηση πολλών
μαθημάτων όσο και από την αποζημίωση που λαμβάνουν, η οποία χαρακτηρίζεται από
τους ίδιους ως «απαράδεκτη και εξευτελιστική». Παράλληλα, μόλις το 27,6%
δηλώνει «ικανοποιημένο ή πολύ ικανοποιημένο» από την ενημέρωση που έχει για τη
βαθμολόγηση των γραπτών ενώ το 31% των βαθμολογητών τη χαρακτηρίζει «ελλιπή».

Σύμφωνα με την έρευνα, πολλοί είναι οι παράγοντες στους οποίους οφείλονται τα
υψηλά ποσοστά αναβαθμολόγησης των γραπτών. «Πρώτος παράγοντας είναι οι λίγοι
“κακοί” βαθμολογητές που βλέπουν τη διαδικασία της βαθμολόγησης ως μια από τις
λίγες ευκαιρίες για αύξηση του εισοδήματός τους». Ένας δεύτερος παράγοντας
επισημαίνεται ότι είναι «η απειρία και το συνακόλουθο άγχος των νέων
βαθμολογητών» που οδηγεί σε αθέλητα λάθη ή παραλείψεις. Τρίτος παράγοντας
είναι «τα ασαφή θέματα ή τα θέματα με διφορούμενη απάντηση που δίνονται από
την κεντρική επιτροπή εξετάσεων» προς τα εξεταστικά κέντρα. Αυτού του είδους
τα θέματα δημιουργούν προβλήματα, ειδικότερα όταν οι απαντήσεις είναι
περισσότερες από μία και επαφίεται στην κρίση του βαθμολογητή να δεχτεί τη
σωστή.