Διαφορετικοί δρόμοι, μετά την κοινή περιπέτεια

ΒΑΛΤΙΚΕΣ ΧΩΡΕΣ: Οι τρεις βαλτικές χώρες, παρ’ όλο που συχνά
αντιμετωπίζονται ως ενιαίο σύνολο, παρουσιάζουν μεταξύ τους σημαντικές
διαφορές ως προς την παλαιότερη ιστορική παράδοση, τη γλώσσα, τη θρησκεία και
το κομματικό σύστημα. Έτσι, ως κύριο ενοποιητικό στοιχείο παραμένουν οι κοινές
ιστορικές περιπέτειες τις οποίες γνώρισαν τους δύο τελευταίους αιώνες: Τμήμα
και οι τρεις της ρωσικής Αυτοκρατορίας από τον 18ο αιώνα μέχρι τον A’
Παγκόσμιο Πόλεμο, μια σύντομη ανεξαρτησία στη διάρκεια του Μεσοπολέμου (με
παραπλήσια δικτατορικά καθεστώτα τη δεκαετία του ’30), προσάρτηση στη
Σοβιετική Ένωση το 1940, την οποία διαδέχθηκε η γερμανική κατοχή (1941-1944),
ενσωμάτωση και πάλι στη Σοβιετική Ένωση επί 45 χρόνια και οριστική επανάκτηση
της ανεξαρτησίας το 1991. H κοινή αυτή ιστορική διαδρομή εκφράστηκε με
εντυπωσιακά συμβολικό τρόπο στις 23 Αυγούστου 1989 (50ή επέτειος του Συμφώνου
Ρίμπεντροπ – Μόλοτοφ), όταν μια ανθρώπινη αλυσίδα 2.000.000 ατόμων ένωσαν με
τα χέρια τους τις τρεις βαλτικές χώρες με κοινό αίτημα την ανεξαρτησία. Όμως
οι πορείες που ακολούθησαν στη συνέχεια οι τρεις, ανεξάρτητες πλέον, χώρες
παρουσιάζουν σημαντικές διαφορές, κυρίως ανάμεσα στην εθνικά και θρησκευτικά
ομοιογενή Λιθουανία και τις άλλες δύο, μικρότερες και εντονότατα
ανομοιογενείς, χώρες.

ΣΤΗ ΛΙΘΟΥΑΝΙΑ η ανάκτηση της ανεξαρτησίας το 1991 υπήρξε η κατάληξη μιας
κοινής (αν και συχνά ανταγωνιστικής) πορείας την οποία ακολούθησαν τόσο το
αντιπολιτευτικό κίνημα Ανασυγκρότηση (Sajudis) όσο και το Λιθουανικό K.K., το
οποίο, υπό την ηγεσία του δημοφιλούς ηγέτη του, Αλγκίντρας Μπραζάουσκας,
αποσπάστηκε το 1989 από το σοβιετικό K.K. και γρήγορα μετασχηματίστηκε σε
σοσιαλδημοκρατικό (Λιθουανικό Δημοκρατικό Εργατικό Κόμμα – LDLP, σήμερα
L.S.Ρ.). Έτσι, ύστερα από μια σύντομη μεταβατική διετία όπου κυριάρχησαν οι
δυνάμεις της αντιπολίτευσης, οι μεταμορφωμένοι πρώην κομμουνιστές επανήλθαν
στην εξουσία κερδίζοντας τις πρώτες ελεύθερες εκλογές που έγιναν το 1992. H
Λιθουανία υπήρξε έτσι η πρώτη χώρα της Κεντρικής Ευρώπης όπου παρατηρήθηκε
αυτή η εντυπωσιακή μεταστροφή, ενώ ο ίδιος ο Μπραζάουσκας αποτέλεσε τον
μοναδικό κομμουνιστή ηγέτη ανατολικοευρωπαϊκής χώρας ο οποίος αναδείχθηκε (τον
Φεβρουάριο του 1993) Πρόεδρος της Δημοκρατίας με ελεύθερες εκλογές.

H ΕΠΑΝΟΔΟΣ των πρώην κομμουνιστών (έστω και μεταμορφωμένων) στην
εξουσία προκάλεσε τη συσπείρωση της αντιπολίτευσης, η οποία, με κύριο φορέα το
κόμμα της Πατριωτικής Ένωσης (T.S. – L.Κ.), μετεξέλιξη του κινήματος Sajudis,
κέρδισε τις επόμενες εκλογές του 1996. Όμως οι σοσιαλδημοκράτες με επικεφαλής
πάντα τον Μπραζάουσκας, συγκρότησαν στη συνέχεια έναν ευρύτερο συνασπισμό και
επανήλθαν στην εξουσία μετά τις εκλογές του 2000, σχηματίζοντας συμμαχική
κυβέρνηση με ένα καινούργιο φιλελεύθερο κόμμα (τη Νέα Ένωση – N.S.).

ΑΠΕΝΑΝΤΙ στην κεντροαριστερή κυβερνητική συμμαχία η αντιπολίτευση
εμφανίζεται διασπασμένη σε τέσσερις κυρίως κομματικούς σχηματισμούς, με
αποκλίνουσες ιδεολογικές καταβολές. Την ισχυρότερη μερίδα μέχρι πρόσφατα
αντιπροσώπευε η Φιλελεύθερη Ένωση Κέντρου (LLS), η οποία συγκροτήθηκε ως
προσωπικό όχημα ενός δημοφιλούς πολιτικού, του Ρολάντας Πάκσας, ο οποίος
εξελέγη Πρόεδρος της Δημοκρατίας πριν από ενάμιση χρόνο, αλλά καθαιρέθηκε
πρόσφατα από το Κοινοβούλιο λόγω οικονομικών σκανδάλων. Τον χώρο που αφήνει
κενό το LLS, λόγω αυτών των εξελίξεων, φιλοδοξεί να καλύψει το νέο Εργατικό
Κόμμα (D.Ρ.) που ιδρύθηκε πρόσφατα και κινείται στον ίδιο ιδεολογικό χώρο. Οι
υπόλοιποι τρεις μικρότεροι αντιπολιτευόμενοι κομματικοί σχηματισμοί είναι η
(σαφώς δεξιόστροφη πλέον) Πατριωτική Ένωση, η Χριστιανοδημοκρατική Ένωση και
το Αγροτικό Κόμμα.

ΟΙ ΕΥΡΩΕΚΛΟΓΕΣ στη Λιθουανία επισκιάζονται πάντως από την ταυτόχρονη
διεξαγωγή του πρώτου γύρου των προεδρικών εκλογών, την οποία προκάλεσε η
καθαίρεση του Πάκσας.

Στη γωνία η (ισχυρή) ρωσική μειονότητα

ΑΠΟ ΤΙΣ ΤΡΕΙΣ βαλτικές χώρες η Λετονία είναι η περισσότερο ανομοιογενής,
αφού οι γηγενείς Λετονοί (και αυτοί θρησκευτικά διχασμένοι μεταξύ καθολικών
και διαμαρτυρομένων) δεν αντιπροσωπεύουν ούτε το 60% του συνολικού πληθυσμού,
ενώ, ιδίως στα αστικά κέντρα, αποτελούν συχνά τη μειονότητα. H ισχυρότατη
παρουσία της ρωσικής μειονότητας (περίπου 30% του πληθυσμού), η οποία αποτελεί
αντικείμενο συστηματικών και έντονων διακρίσεων (οι περισσότεροι στερούνται
πολιτικών δικαιωμάτων), έχει αναδείξει το συγκεκριμένο ζήτημα στο κρισιμότερο
πολιτικό και κοινωνικό πρόβλημα της χώρας. Οι διακρίσεις αυτές συνδυάζονται
επίσης με την εφαρμογή μιας έκτακτης νομοθεσίας που στερεί τα πολιτικά
δικαιώματα από τα πρώην μέλη του K.K., γεγονός που καθιστά τη Λετονία την πιο
προβληματική χώρα της E.E. όσον αφορά τον σεβασμό των ατομικών δικαιωμάτων. H
μερική πάντως αναστολή των σχετικών διακρίσεων, ειδικά για τις ευρωεκλογές,
δίνει τη δυνατότητα στη ρωσική μειονότητα να προβάλει δικό της ανεξάρτητο
υποψήφιο. Επιπλέον, η παρατεταμένη κυβερνητική κρίση στην οποία βρίσκεται η
χώρα, μετά την κατάρρευση της δεξιάς συμμαχικής κυβέρνησης που είχε ως άξονα
το κόμμα της Νέας Εποχής (J.L.), είναι φυσικό να μετατρέπει τις ευρωεκλογές σε
κρίσιμο τεστ εσωτερικής πολιτικής.

Κατακερματισμένο κομματικό σύστημα

H ΜΙΚΡΟΤΕΡΗ από τις τρεις βαλτικές χώρες είναι οικονομικά και πολιτισμικά
προσανατολισμένη προς τη Φινλανδία, με την οποία τη συνδέει εξάλλου και
εντονότατη γλωσσική συγγένεια. Στο πολιτικό επίπεδο, στα 13 χρόνια της
πρόσφατης ανεξαρτησίας της η Εσθονία χαρακτηρίζεται από μια έντονα
προσωποποιημένη πολιτική ζωή και ένα κατακερματισμένο κομματικό σύστημα, το
οποίο μεταβάλλεται από εκλογή σε εκλογή.

ΣΕ ΓΕΝΙΚΕΣ πάντως γραμμές, στη διάρκεια της τελευταίας δωδεκαετίας το
κέντρο βάρους της πολιτικής ζωής έχει κυμανθεί μεταξύ μιας αμιγώς δεξιάς
κυβερνητικής συμμαχίας, όπως αυτή που υπάρχει σήμερα, και μιας περισσότερο
κεντρώας συμμαχίας, με άξονα τον σχετικώς σταθερότερο κομματικό σχηματισμό –
το Κεντρώο Κόμμα (Kesk). Το Kesk (που συγγενεύει με το αντίστοιχο φινλανδικό
κόμμα) υιοθετεί μια μάλλον ευρωσκεπτικιστική θέση και έχει ως επικεφαλής του
ευρωψηφοδελτίου του τη σύζυγο του αρχηγού του, η οποία υποστήριξε με θέρμη το
Όχι στο δημοψήφισμα για την ένταξη στην E.E. (όπου το Ναι επικράτησε με 67%).
Το Kesk προσπαθεί επίσης να προωθήσει μια πιο ισορροπημένη σχέση με τη Ρωσία,
σε αντίθεση με το κατ’ εξοχήν κυβερνητικό κόμμα, την Ένωση για τη Δημοκρατία
(ResPublica), στις προεκλογικές αφίσες του οποίου προβάλλεται η σχέση του
αρχηγού του (και πρωθυπουργού της Εσθονίας) με τον Τζ. Μπους.

H ΠΟΛΩΣΗ αυτή μεταξύ Κέντρου και Δεξιάς αφήνει μικρά περιθώρια για την
ανάπτυξη του κεντροαριστερού Μεταρρυθμιστικού Κόμματος, το οποίο διστάζει να
χρησιμοποιήσει στον τίτλο του ακόμη και τη λέξη σοσιαλδημοκρατικό.

Επιμέλεια: Ευτυχία Τεπέρογλου